Examkin

Soru

Zorluk: OrtaMantığın Konusu ve Doğru Düşünme

Bir mantık dersinde öğretmen tahtaya şu iki çıkarımı yazar:

I. Çıkarım:
* Bütün insanlar solunum yapar.
* Sokrates bir insandır.
* O hâlde Sokrates solunum yapar.

II. Çıkarım:
* Bütün balıklar karada yaşar.
* Hamsi bir balıktır.
* O hâlde hamsi karada yaşar.

Öğrencilerden Elif, bu çıkarımları inceledikten sonra şu iddiada bulunur:
"Birinci çıkarımda hem öncüller hem de sonuç dış dünyadaki gerçeklikle uyuşmaktadır. İkinci çıkarımda ise 'Bütün balıklar karada yaşar' öncülü ile 'O hâlde hamsi karada yaşar' sonuç önermesi gerçekliğe aykırıdır. Bu nedenle birinci çıkarım mantıksal olarak doğru, ikinci çıkarım ise mantıksal olarak yanlıştır."

Buna göre, Elif'in yaptığı değerlendirme ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Birinci çıkarımda tümevarım, ikinci çıkarımda tümdengelim yönteminin kullanıldığını gözden kaçırmış ve her iki çıkarımı da aynı mantıksal kurallarla değerlendirmiştir.
  2. B
    Felsefe ile hikmet arasındaki kavramsal farkı ayırt edemediği için, çıkarımları mantıksal tutarlılık yerine nihai bir hakikat arayışı çerçevesinde ele almıştır.
  3. C
    Doğruluk ile gerçeklik arasındaki ayrımı doğru yaparak, ikinci çıkarımda yer alan önermelerin dış dünyada birer karşılığı olmadığı için çıkarımın mantıksal açıdan da geçersiz olduğunu doğru tespit etmiştir.
  4. Bilgi doğruluğu (içeriksel doğruluk) ile mantıksal doğruluğu (biçimsel doğruluk) karıştırmış; ikinci çıkarımın öncüllerinin olgusal olarak yanlış olmasından hareketle çıkarımın biçimsel olarak da geçersiz olduğunu savunmuştur.Cevap
  5. E
    İkinci çıkarımda özdeşlik ve çelişmezlik ilkelerinin ihlal edildiğini fark etmiş ancak üçüncü halin imkânsızlığı ilkesinin her iki çıkarımda da korunduğunu göz ardı etmiştir.

Cevap

Elif'in bilgi doğruluğu ile mantıksal doğruluğu karıştırarak, ikinci çıkarımın öncüllerinin olgusal olarak yanlış olmasından dolayı onun biçimsel olarak da geçersiz olduğunu savunması doğrudur.
Mantıksal doğruluk (biçimsel doğruluk), bir akıl yürütmenin öncülleri ile sonucu arasındaki mantıksal ilişkinin doğruluğudur ve biçimsel geçerlilikle ilgilidir. Bilgi doğruluğu (içeriksel doğruluk) ise önermelerin bildirdiği konunun dış dünyadaki gerçeklikle uyuşmasıdır. İkinci çıkarımda 'Bütün balıklar karada yaşar' ifadesi olgusal olarak yanlış olsa da, çıkarım biçimsel olarak geçerlidir. Doğru cevap seçeneğinde belirtildiği gibi, Elif önermelerin olgusal olarak yanlış olmasından yola çıkarak çıkarımın mantıksal açıdan da geçersiz olduğunu ileri sürerek bu iki doğruluk türünü birbirine karıştırmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Çıkarımların mantıksal yapısını ve geçerliliğini incelemek.
Her iki çıkarım da tümdengelim formundadır (Bütün A'lar B'dir, C bir A'dır, o hâlde C bir B'dir). Bu form biçimsel (mantıksal) açıdan tamamen geçerlidir.
Bir akıl yürütmenin mantıksal doğruluğu, önermelerin içeriğinden bağımsız olarak biçimsel kurallara uygunluğu ile belirlenir.
2
Önermelerin bilgi doğruluğunu (olgusal doğruluğunu) kontrol etmek.
Birinci çıkarımdaki tüm önermeler olgusal olarak doğrudur. İkinci çıkarımda ise 'Bütün balıklar karada yaşar' öncülü ve 'Hamsi karada yaşar' sonucu olgusal olarak yanlıştır.
Bilgi doğruluğu, önermelerin dış dünyadaki nesnel gerçeklikle uyuşup uyuşmadığını test eder.
3
Elif'in iddiasını analiz etmek.
Elif, ikinci çıkarımın olgusal olarak yanlış olmasından ötürü mantıksal olarak da yanlış (geçersiz) olduğunu iddia etmiştir. Bu durum bilgi doğruluğu ile mantıksal doğruluğun birbirine karıştırıldığını gösterir.
Geçerli bir çıkarımın öncülleri yanlış olsa dahi biçimsel geçerliliği (mantıksal doğruluğu) korunur.

Anahtar Kavram

Mantıksal doğruluk (biçimsel doğruluk) ve bilgi doğruluğu (içeriksel doğruluk) arasındaki ayrım.
Bu soruyu puanla

Konular

Mantığın Konusu ve Doğru Düşünme

Bu konudan daha fazla soru