Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Aşağıda Divan edebiyatından alınan iki beyitlik bir şiir verilmiştir:

I. Beyit:
*Kalem olsun eli ol kâtib-i bed-tahrîrin*
*Ki fesâd-ı rakamı sûr-ı hattı sûr eyler*

II. Beyit:
*Ruh-ı pâkine mukābil yazarak zülf-i siyeh*
*Nazar-ı ehl-i basarda günü cûr eyler*

Bu şiirin kafiye düzeni, mahlas barındırmaması ve beyit sayısı dikkate alındığında, aşağıdaki nazım şekillerinden hangisiyle yazıldığı söylenebilir?

  1. A
    Gazel
  2. B
    Kaside
  3. KıtaCevap
  4. D
    Mesnevi
  5. E
    Müstezat

Cevap

Kıta
Kıta nazım şekli, genellikle 2-12 beyitten oluşur, mahlas barındırmaz ve kafiye düzeni 'xa, ya (veya ab, cb)' şeklindedir. Verilen şiirin ilk beyiti kendi arasında kafiyeli olmayıp (xa) ikinci beyitinin ikinci dizesiyle uyaklıdır (ya) ve şair mahlası bulunmamaktadır. Bu özellikler sadece kıta nazım şekliyle örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Şiirin kafiye şemasını incelemek
Dizelerin son seslerine bakıldığında birinci dize 'tahrîrin' (x) ve ikinci dize 'eyler' (a) olarak sonlanmaktad��r. İkinci beyitin ilk dizesi 'siyeh' (y) ve son dizesi 'eyler' (a) şeklinde bitmektedir. Kafiye düzeninin xa, ya (veya ab, cb) olduğu görülür.
Kafiye şeması, Divan edebiyatı beyitlerle kurulan nazım şekillerinin ayırt edilmesinde en temel yapısal veridir.
2
Şiirdeki beyit sayısını ve mahlas durumunu kontrol etmek
Şiir iki beyitten oluşmaktadır ve şairin mahlası geçmemektedir.
Kıta nazım şekli genellikle iki beyitten oluşur ve matla (aa) beyiti ile makta (mahlas) beyiti barındırmaz.
3
Ulaşılan yapısal özellikleri nazım şekilleri kurallarıyla karşılaştırmak
İlk beyiti kendi arasında kafiyeli olmayan, mahlassız ve iki beyitlik bu şiirin kıta nazım şekline ait olduğu doğrulanır.
Seçeneklerdeki diğer nazım şekillerinin (gazel, kaside, mesnevi, müstezat) kafiye ve yapı kuralları bu şema ile uyuşmamaktadır.

Anahtar Kavram

Kıta nazım şeklinin biçimsel ve kafiye özelliklerine göre tespiti
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla