Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bâkî’ye ait bir gazelden alınan aşağıdaki beyitlerin, biçimsel ve anlamsal özellikleri dikkate alınarak baştan sona doğru anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde sıralanışı nasıl olmalıdır?

  1. 1II.
    *Ferman-ı aşka can iledir inkıyadımız*
    *Hükm-i kazaya zerre kadar yok inadımız*
  2. 2I.
    *Baş eğmeziz edânına dünyâ-yı dûn içün*
    *Allah'adır tevekkülümüz i'timâdımız*
  3. 3III.
    *Bâkî çemende hayli perîşân imiş varak*
    *Benzer ki var bu kıssada bir ittihâdımız*

Cevap

Beyitlerin doğru sıralanışı II - I - III şeklindedir.
Doğru sıralama olan II - I - III diziliminde; II numaralı beyit kendi arasında kafiyeli (aa) yapısıyla matla beytidir ve ilk sırada yer alır; III numaralı beyit şairin mahlasını (Bâkî) barındırdığı için makta beytidir ve en sonda yer alır; I numaralı beyit ise matla kafiyesine bağlı orta beyit (ba) olduğu için bu iki beytin arasında bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Kafiye şemasına bakarak matla (ilk) beytini belirlemek
II numaralı beytin dizeleri kendi arasında kafiyeli olduğu için (aa kafiye düzeni) bu beytin gazelin giriş (matla) beyti olduğu tespit edilir.
Divan edebiyatında gazel ve kasidelerin ilk beyti (matla) daima kendi arasında kafiyelidir.
2
Mahlas kontrolü ile makta (son) beytini belirlemek
III numaralı beyitte şairin mahlası olan 'Bâkî' ifadesi yer aldığından bu beytin gazelin bitiş (makta) beyti olduğu belirlenir.
Şairler adlarını veya mahlaslarını gazelin son beytinde (makta/mahlas beyti) kullanırlar.
3
Kalan beyti orta bölüme yerleştirmek
Geriye kalan I numaralı beyit, matla beytinin kafiyesiyle uyumlu ancak kendi arasında kafiyeli olmayan (ba kafiye düzeni) yapısıyla gazelin orta beytidir ve ikinci sıraya yerleştirilir.
Gazelin gelişme bölümünü oluşturan ara beyitler, matla ve makta beyitleri arasında konumlanır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında gazel nazım şeklinin yapısal özellikleri, kafiye düzeni (matla beyti) ve mahlasın geçtiği yer (makta beyti)
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla