Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Fuzûlî'nin ünlü 'Su Kasidesi'nden alınan aşağıdaki beyitlerin, kasidenin yapısal ��zellikleri (matla, ara beyit, makta) ve kafiye düzeni dikkate alınarak baştan sona doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

  1. 1Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
    Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su
  2. 2Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem
    Yâ muhît olmuş gözümden günbed-i devvâra su
  3. 3Umarım sîr-âb kıla mahşerde Fuzûlî'yi
    Tâze-ter eyleye ol gülzâr-ı dîn-pervere su

Cevap

Beyitlerin doğru sıralanışı sırasıyla matla beyti olan ikinci beyit, ara beyit olan birinci beyit ve makta beyti olan üçüncü beyit şeklinde (II - I - III) olmalıdır.
Doğru sıralama 'II - I - III' şeklindedir. İkinci beyit 'odlara su / çâre su' kafiye yapısıyla kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu için matla (ilk) beyittir. Üçüncü beyitte 'Fuzûlî' mahlası geçtiği için makta (son) beyittir. Birinci beyit ise ilk dizesi serbest, ikinci dizesi 'su' ile biten kafiyede (ba) olduğu için bu ikisinin ortasında yer almalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin kafiye düzenini (şemasını) belirleme
İkinci beytin dizeleri kendi arasında kafiyeli (aa), birinci beytin ilk dizesi serbest ikinci dizesi ana kafiyeye uygun (ba), üçüncü beytin ilk dizesi serbest ikinci dizesi ana kafiyeye uygun (ca) yapıdadır.
Divan edebiyatında beyitlerle kurulan naz��m şekillerinde (gazel, kaside) ilk beyit (matla) daima kendi arasında kafiyelidir (aa). Bu bilgiye dayanarak ikinci beytin en başta yer alması gerektiği belirlenir.
2
Mahlas kontrolü yaparak makta beytini tespit etme
Üçüncü beyitte şairin mahlasının (Fuzûlî) geçtiği tespit edilir.
Kasidelerde şairin mahlasının geçtiği beyit taç beyit veya makta (son beyit) olarak adlandırılır. Dolayısıyla mahlas barındıran üçüncü beyit sıralamanın en sonunda yer almalıdır.
3
Ara beyitleri sıralama ve nihai düzeni oluşturma
Birinci beyit ara beyit olarak ortada yer alır. Doğru sıralama II - I - III şeklinde tamamlanır.
İlk beyit (matla) ve son beyit (makta) belirlendikten sonra, kafiye şeması 'ba' olan birinci beyit bu ikisinin arasına yerleştirilerek şiirin yapısal bütünlüğü sağlanır.

Anahtar Kavram

Kasidenin beyit diziliş sırası; matla, makta ve ara beyit özelliklerinin kafiye düzeni ve mahlas kullanımı üzerinden tespiti.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla