Examkin

Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Fuzûlî'ye ait bir gazelden alınan aşağıdaki beyitlerin, gazeldeki yer alış sırasına göre (baştan sona) doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

  1. 1Cânı kim cânânı içün sevse cânânın sever
    Cânı içün kim ki cânânın sever cânın sever
  2. 2Her kimin var ise cânı cânı cânânı içün
    Cânı yokdur her kimin kim sevmez ol cânânı sever
  3. 3Ey Fuzûlî sehl sanma aşk ile cân vermeyi
    Kim ki bu yolda can virür ol ebedî cânın sever

Cevap

Beyitlerin doğru sıralanışı Matla (ilk beyit), Ara Beyit ve Makta (son beyit) şeklinde olmalıdır. Bu doğrultuda sıralama; 'Cânı kim cânânı içün...' ile başlayan matla beyti birinci, 'Her kimin var ise...' ile başlayan ara beyit ikinci, 'Ey Fuzûlî sehl sanma...' ile başlayan makta beyti ise üçüncü sırada yer alacak biçimde düzenlenmelidir.
Matla beyti kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu için ilk sırada yer alır. Makta beyti şairin mahlasını (Fuzûlî) içerdiği için son sırada yer alır. Diğer beyit ise ara beyit olarak bu ikisinin arasında bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin kafiye şemasını (uyak düzenini) inceleyerek kendi arasında kafiyeli (musarra) olan matla beytini belirlemek.
'Cânı kim cânânı içün sevse cânânın sever / Cânı içün kim ki cânânın sever cânın sever' beytinin dizeleri kendi arasında kafiyeli olduğu için (aa uyak düzeni) bu beyit gazelin ilk beytidir (matla).
Gazellerin ve kasidelerin ilk beyti daima kendi arasında kafiyeli olur.
2
Beyitlerin içinde şairin mahlasının (takma adının) geçip geçmediğini kontrol ederek makta beytini belirlemek.
'Ey Fuzûlî sehl sanma aşk ile cân vermeyi / Kim ki bu yolda can virür ol ebedî cânın sever' beytinde 'Fuzûlî' mahlası geçtiği için bu beyit gazelin son beytidir (makta).
Divan şiirinde şairin mahlasının yer aldığı beyit taç beyit veya makta beyti olup gazelin sonunda yer alır.
3
Belirlenen ilk ve son beyitlerin dışında kalan beyti ara beyit olarak konumlandırıp sıralamayı tamamlamak.
'Her kimin var ise cânı cânı cânânı içün / Cânı yokdur her kimin kim sevmez ol cânânı sever' beyti, matla beytinin kafiyesine bağlı olarak 'ba' şeklinde kafiyelendiği ve mahlas içermediği için bu iki beytin arasında yer alır. Sonuç olarak sıralama 'matla_beyit -> ara_beyit -> makta_beyit' şeklindedir.
Gazelin yapısal bütünlüğünü sağlamak için kendi arasında kafiyeli beyit başa, mahlaslı beyit sona, diğer beyit ise araya yerleştirilmelidir.

Anahtar Kavram

Gazel nazım şeklinin yapısal özellikleri, matla ve makta beyitlerinin kafiye düzeni ve mahlas kullanımı yardımıyla tespit edilmesi.
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru