Examkin

Soru

Zorluk: ZorTekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri

Önce tevhit et dili temiz eyle
Sırrını sakla özünü düz eyle
Mürşide teslim ol sözü az eyle
Tarikata giren can böyle olur

Bu dörtlük ve ait olduğu nazım türüyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Tarikata yeni girmiş dervişlere tarikat kurallarını, nefis terbiyesini ve tasavvuf adabını öğretmek amacıyla yazılan didaktik nitelikli bir nutuk örneğidir.
  2. B
    Ahenk unsurları bakımından incelendiğinde 11'li hece ölçüsüyle kaleme alındığı, 'eyle' kelimelerinin redif, 'z' seslerinin ise yarım kafiye oluşturduğu görülür.
  3. İnançlardan alaycı bir üslupla bahseder gibi görünerek tasavvuf ilkelerini açıklayan ve törenlerde saz eşliğinde çalınmak üzere bestelenen bir şathiye örneğidir.Cevap
  4. D
    Şair, öğretici ve yol gösterici bir tavır takınarak derviş adayına dilini temiz tutmasını, sır saklamasını ve mürşidine teslim olmasını nasihat etmektedir.
  5. E
    Dil özellikleri ve üslup açısından bakıldığında, geniş halk kitlelerinin tasavvufi ilkeleri kolayca kavrayabilmesi amacıyla sade, yalın ve anlaşılır bir Türkçe ile kaleme alınmıştır.

Cevap

İnançlardan alaycı bir üslupla bahseder gibi görünerek tasavvuf ilkelerini açıklayan ve törenlerde saz eşliğinde çalınmak üzere bestelenen bir şathiye örneğidir.
Verilen dörtlük, tarikata yeni giren dervişlere yol göstermek ve tarikat kurallarını öğretmek amacıyla yazılmış didaktik bir şiir olan 'nutuk' türüne örnektir. Seçeneklerde belirtilen, inançlarla alay eder gibi bir üsluba sahip olma özelliği 'şathiye' türüne; törenlerde saz eşliğinde bestelenerek söylenme özelliği ise genellikle 'nefes' türüne aittir. Bu nedenle bu ifade dörtlük ve ait olduğu tür için söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğün içeriğini ve hitap tarzını analiz etmek.
Dörtlükte tarikata yeni giren birine yönelik 'mürşide teslim ol', 'sırrını sakla' gibi doğrudan öğütler verilmektedir. Bu didaktik içerik, şiirin bir 'nutuk' olduğunu gösterir.
Şiirin konusunu belirlemek, onun hangi Tekke edebiyatı nazım türüne ait olduğunu bulmanın ilk adımıdır.
2
Şiirin biçimsel özelliklerini (ölçü, kafiye ve redif) incelemek.
Dizeler sayıldığında 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür. İlk üç dizede 'temiz eyle', 'düz eyle', 'az eyle' sözcüklerinde 'eyle' kısımları görevdaş olduğu için rediftir. Geriye kalan 'temiz', 'düz', 'az' kelimelerinde ise tek ortak ses 'z' harfi olduğundan yarım kafiye mevcuttur.
Seçeneklerde yer alan biçimsel analizin doğruluğunu teyit etmek için ahenk unsurları incelenmelidir.
3
Yanlış olan seçeneği tespit etmek.
İnançlarla alay eder gibi görünme özelliği 'şathiye' türüne, saz eşliğinde törenlerde söylenme özelliği ise 'nefes' veya 'deme' türüne aittir. Verilen dörtlük bir 'nutuk' olduğu için bu yargı dörtlükle uyuşmamaktadır.
Dörtlüğün türü olan nutuk ile şathiye ve nefes türlerinin ayırt edici özelliklerini karşılaştırarak hatalı önermeyi bulmak hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri ve Özellikleri
Bu soruyu puanla

Konular

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri

Bu konudan daha fazla soru