Soru

Zorluk: ZorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Dörtlük ve Bentlerle Kurulanlar

Bir araştırmacı, kütüphanede incelediği bir divan el yazmasında iki farklı tek dörtlük tespit etmiştir. Bu dörtlükler ��zerine yaptığı incelemede şu bulgulara ulaşmıştır:

* I. dörtlük: Aruzun *fâilâtün fâilâtün fâilün* kalıbıyla yazılmış, kafiyelenişi *aaba* şeklinde olup dizelerinde cinaslı kafiye kullanılmıştır.
* II. dörtlük: Aruzun *mef'ûlü* ile başlayan özel kalıplarından biriyle yazılmış, kafiyelenişi *aaba* şeklinde olup tasavvufi-felsefi bir düşünceyi özlü bir biçimde dile getirmiştir.

Bu bulgulardan hareketle araştırmacının incelediği dörtlüklerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

  1. A
    I. dörtlük, rubainin edebiyatımızdaki en önemli temsilcisi olan Kadı Burhaneddin'e ait bir rubaidir; II. dörtlük ise sadece fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılan bir tuyuğdur.
  2. B
    I. dörtlük, İslamiyet öncesindeki 'sagu' türünün divan edebiyatındaki devamı olan tuyuğdur; II. dörtlük ise halk edebiyatındaki 'semai' nazım biçiminin aruzla yazılm��ş bir türü olan rubaidir.
  3. I. dörtlük, Türklerin divan şiirine kazandırdığı ve halk edebiyatındaki mâniye benzeyen 'tuyuğ' nazım şeklidir; II. dörtlük ise Fars edebiyatından edebiyatımıza geçen ve kendine özgü yirmi dört farklı kalıpla yazılabilen 'rubai' örneğidir.Cevap
  4. D
    I. dörtlük, divan edebiyatına şarkı nazım şeklini kazandıran Nedim tarafından kaleme alınmış bir murabbadır; II. dörtlük ise rubai türünün kurucusu kabul edilen Mevlana'nın bir tuyuğudur.
  5. E
    I. dörtlük, bent yapısı bakımından murabba ile aynı özellikleri gösteren ve sadece Fars şairlerince yazılan bir rubaidir; II. dörtlük ise halk şiirindeki koşmanın divan şiirindeki biçimsel karşılığı olan bir tuyuğdur.

Cevap

I. dörtlüğün Türklerin divan şiirine kazandırdığı ve halk edebiyatındaki mâniye benzeyen 'tuyuğ' nazım şekli; II. dörtlüğün ise Fars edebiyatından edebiyatımıza geçen ve kendine özgü yirmi dört farklı kalıpla yazılabilen 'rubai' örneği olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Araştırmacının bulgularına göre, I. dörtlük aruzun yalnızca 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılması, kafiye düzeninin aaba olması ve cinas barındırması sebebiyle Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı ve halk edebiyatındaki mâniye benzeyen 'tuyuğ' nazım şeklidir. II. dörtlük ise aruzun 'mef'ûlü' ile başlayan özel kalıplarından biriyle yazılması ve felsefi-tasavvufi içeriği nedeniyle Fars edebiyatından alınan ve 24 farklı kalıpla yazılabilen 'rubai' örneğidir. Bu iki nazım şeklini ve özelliklerini doğru veren yargı doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
I. dörtlüğün özelliklerini değerlendirmek.
I. dörtlüğün 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılması, kafiye şemasının aaba olması ve cinaslı kafiyeler içermesi onun bir 'tuyuğ' olduğunu gösterir. Tuyuğ, Türk şairlerin (özellikle Kadı Burhaneddin, Nesimi) divan edebiyatına kazandırdığı, halk edebiyatındaki mâniye benzeyen bir şekildir.
Tuyuğ nazım şekli aruzun sadece bu tek kalıbıyla yazılır ve cinaslı kafiye kullanımı yaygındır.
2
II. dörtlüğün özelliklerini değerlendirmek.
II. dörtlüğün aruzun 'mef'ûlü' ile başlayan özel kalıplarıyla yazılması, aaba kafiye şeması barındırması ve felsefi-tasavvufi içeriği onun bir 'rubai' olduğunu gösterir. Rubai, Fars edebiyatı kökenli olup 24 farklı aruz kalıbıyla yazılabilen bir şekildir.
Rubaiye özgü aruz kalıpları 'mef'ûlü' ile başlar ve bu form felsefi düşünceleri aktarmak için kullanılır.
3
Seçenekleri analiz ederek doğru eşleştirmeyi bulmak.
I. dörtlüğü tuyuğ, II. dörtlüğü rubai olarak doğru tanımlayan ve köken ile aruz kalıbı özelliklerini hatasız açıklayan seçeneğin doğru cevap olduğu saptanır.
Diğer seçeneklerde terimlerin kökenleri, aruz kalıpları veya şairler hakkında yanlış bilgiler verilmiştir.

Anahtar Kavram

Tuyuğ ve Rubai Nazım Şekillerinin Karşılaştırılması
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla