Examkin

Soru

Zorluk: ZorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Divan edebiyatı nazım şekilleri üzerine çalışan bir araştırmacı, seçtiği bazı beyitleri biçimsel ve içeriksel özellikleri yönüyle incelemektedir.

I. Beyit:
*Bir eşek var idi zaîf ü nizâr*
*Yük elinden katı şikeste vü zâr*

II. Beyit:
*Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı*
*Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı*

III. Beyit:
*Fuzûlî rind-i şeydâdır hemîşe halka rüsvâdır*
*Sorun kim bu ne sevdâdır bu sevdâdan usanmaz mı*

Bu araştırmacının incelediği yukarıdaki beyitlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    I. beyit, kendi arasında kafiyeli (aa) olması ve konuyu ele alış biçimi yönüyle olay anlatımına dayalı mesnevi nazım şeklinin bir örneğidir.
  2. B
    II. beyit, dizelerinin kendi arasında kafiyeli (aa) olması dolayısıyla ait olduğu şiirin ilk beyti olan 'matla' konumundadır.
  3. C
    III. beyit, şairin mahlasını barındırması ve kafiye şeması bakımından ait olduğu şiirin son beyti olan 'makta' konumundadır.
  4. III. beyit, şairin mahlasını barındırdığı ve şiirin son beyti olduğu i��in aynı zamanda 'beytü'l-gazel' (şah beyit) olarak adlandırılır.Cevap
  5. E
    II. ve III. beyitlerin ait olduğu şiir, dizelerin ortalarında da kafiye ve ses uyumu barındırdığı için musammat gazel örneğidir.

Cevap

Şairin mahlasını barındıran beytin doğrudan beytü'l-gazel (şah beyit) olarak adlandırılacağını öne süren ifade söylenemez. Mahlasın bulunduğu son beyit makta beytidir; beytü'l-gazel ise şiirin en güzel beyti olup şiirin herhangi bir yerinde bulunabilir.
Şairin mahlasını barındıran beyit 'makta' beytidir. Bir gazelin en güzel beyti ise 'beytü'l-gazel' veya 'şah beyit' olarak adlandırılır. Makta beyti her zaman gazelin en güzel beyti olmak zorunda değildir; bu iki kavram birbirinden tamamen farklıdır. Bu nedenle mahlas barındıran beytin doğrudan beytü'l-gazel olarak adlandırılacağını savunan değerlendirme yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin biçimsel kafiye örgüleri incelenir.
I. beyit kendi arasında kafiyelidir (aa). II. beyit kendi arasında kafiyelidir (aa). III. beyit ise ilk dizesi serbest görünmekle birlikte iç kafiyeler barındırır ve şiirin redifine uygun biter.
Beyitlerin nazım şekilleri ve şiir içindeki konumları kafiye örgüsüyle belirlenir.
2
Beyitlerin içerik ve kavramsal özellikleri tespit edilir.
I. beyit bir mesnevi örneğidir (anlatı odaklıdır). II. beyit gazelin ilk beytidir (matla). III. beyit ise Fuzûlî mahlasını barındırdığı için son beytidir (makta).
Nazım şekillerinin yapısal kurallarının (matla, makta, mesnevi şeması) uygulanması gerekir.
3
Beytü'l-gazel ve makta kavramlarının tanımları karşılaştırılır.
Mahlasın bulunduğu beyit makta beytidir. En güzel beyit olan beytü'l-gazel ise estetik bir ölçüttür ve makta beyti olmak zorunda değildir.
Seçeneklerdeki terimlerin kavramsal doğruluğunu denetlemek hedeflenir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin (gazel, mesnevi) yapısal özellikleri, matla, makta, beytü'l-gazel ve musammat gazel kavramlarının tanımları.
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru