Examkin

Soru

Zorluk: ZorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Aşağıda, Divan edebiyatı şairlerinden birine ait aynı şiirden alınmış iki farklı beyit verilmiştir:

I. Beyit
Süzme çeşmün gelmesün müjgân müjgân üstüne
Urma zahm-ı sîmeme peykân peykân üstüne

II. Beyit
Yılda bir kerre hayâl-i kadd-i yâr ile gönül
Bir elif gönderdi kim yazıldı zindân üstüne

Bu beyitler ve ait oldukları şiirle ilgili aşağ��dakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A
    II. beyit kendi içinde kafiyeli olduğu için bu şiirin ilk beyti (matla), I. beyit ise şairin mahlasının yer aldığı son beyti (makta) olarak kabul edilmelidir.
  2. B
    I. beyitteki kafiye örgüsü incelendiğinde 'müjgân' ve 'peykân' sözcüklerindeki '-ân' sesleri redif, 'üstüne' sözcükleri ise zengin kafiye oluşturmaktadır.
  3. I. beyit kendi arasında kafiyeli olduğu için şiirin başlangıç beyti (matla), II. beyit ise ilk beyitle kafiye ortaklığı taşıyan bir ara beyittir.Cevap
  4. D
    Bu beyitlerin ait olduğu şiir, konu ve üslup özellikleri dikkate alındığında öğretici (didaktik) bir nitelik taşıyan mesnevi nazım şeklinin özelliklerini yansıtmaktadır.
  5. E
    Bu beyitler, 13. yüzyılın tasavvufi Türk edebiyatı temsilcilerinden olan şairin ilahi türündeki bir eserinden alınmıştır.

Cevap

I. beyit kendi arasında kafiyeli olduğu için şiirin başlangıç beyti (matla), II. beyit ise ilk beyitle kafiye ortaklığı taşıyan bir ara beyittir.
Doğru olan seçenek, ilk beytin kendi arasında kafiyeli olması sebebiyle matla, ikinci beytin ise ilk beyitle kafiye ortaklığı taşıyan bir ara beyit olduğunu ifade eder. Divan edebiyatında gazel ve kasidelerin ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli (aa) olur. Diğer beyitler ise (ba, ca, da...) şeklinde kafiyelenir. I. beyit kendi arasında kafiyeli (üstüne / üstüne) iken II. beytin ilk mısrası serbest, ikinci mısrası ise matla ile kafiyelidir (gönül / üstüne). Bu durum beytin ara beyit olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin mısra sonlarındaki ses benzerliklerini ve kafiye düzenlerini analiz etme.
I. beyitte 'üstüne' kelimeleri redif, 'müjgân' ve 'peykân' kelimeleri kafiyelidir (kafiye düzeni: aa). II. beyitte ise 'gönül' ve 'üstüne' kelimeleri birbiriyle kafiyeli değildir (kafiye düzeni: ba).
Kafiye düzeni, beytin bir gazel veya kasidenin hangi bölümüne ait olduğunu (matla, makta veya ara beyit) belirlemek için en önemli yapısal ipucudur.
2
Elde edilen kafiye şemasına göre beyitlerin konumunu belirleme.
Kendi arasında kafiyeli olan (aa) I. beyit matla (ilk beyit); ilk beytin kafiyesiyle biten (ba) II. beyit ise bir ara beyittir.
Gazel ve kaside gibi beyitlerle kurulan nazım şekillerinde matla beyti 'aa' şeklinde kafiyelenirken, diğer beyitler 'ba, ca, da...' şeklinde kafiyelenir.
3
Beyitlerin dil, üslup ve konu özelliklerini inceleme.
Beyitlerde aşk, sevgili ve ıstırap temaları işlenmektedir (lirik/aşıkane üslup) ve dil klasik divan edebiyatı özelliklerini yansıtmaktadır.
Bu inceleme, şiirin mesnevi gibi didaktik türlerden veya halk edebiyatı nazım türlerinden olmadığını teyit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatında Gazel ve Kasidelerin Kafiye Örgüsü ve Beyit Düzeni
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru