Soru

Zorluk: OrtaDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatından alınan beyitler, sağ sütunda ise bu beyitlerin ait olabileceği nazım şekilleri verilmiştir. Beyitleri biçim ve içerik özelliklerine göre en uygun nazım şekliyle eşle��tiriniz.

  • Ezelden şâh-ı aşkın bende-i fermânıyız cânâ / Muhabbet mülkünün sultân-ı âlî-şânıyız cânâGazel
  • Saçma ey göz eşkten gönlümdeki odlara su / Kim bu denli tutuşan odlara kılmaz çare suKaside
  • Bir eşek var idi zaîf ü nizâr / Yük elinden anın katı bîzârMesnevi
  • Dehr bir meclistir onda sâkî-i devrân ecel / Kime bir peymâne sundu akıbet toprağa korKıta

Cevap

Lirik aşk temalı aa kafiyeli birinci beyit gazelle; naat türündeki aa kafiyeli ikinci beyit kasideyle; hikaye edici aa kafiyeli üçüncü beyit mesneviyle; felsefi temalı ab kafiyeli dördüncü beyit ise kıtayla eşleşir.
Lirik aşk temalı aa kafiyeli birinci beyit gazelle; naat türündeki aa kafiyeli ikinci beyit kasideyle; hikaye edici aa kafiyeli üçüncü beyit mesneviyle; felsefi temalı ab kafiyeli dördüncü beyit ise kıtayla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin kafiye şemalarının çıkarılması
İlk üç beyit aa kafiye düzenindedir. Dördüncü beyit ise ab (xa) kafiye düzenine sahiptir.
Divan şiirinde beyitlerle kurulan nazım şekillerinde kafiye örgüsü en belirleyici biçimsel unsurdur.
2
Kendi arasında kafiyeli (aa) olan beyitlerin içeriksel analizinin yapılması
Birinci beyitteki lirik aşk ifadesi gazel nazım şekline; ikinci beyitteki Peygamber'e duyulan sevgi teması (naat) kasideye; üçüncü beyitteki alegorik olay anlatımı ise mesneviye işaret eder.
aa kafiye düzenine sahip matla beyitlerini birbirinden ayırmak için temanın ve üslubun çözümlenmesi gerekir.
3
Matlasız olan beyit yapısının değerlendirilmesi
Dördüncü beyit hem ab (xa) kafiye düzenine sahip olması hem de ecel ve dünya üzerine felsefi bir düşünceyi işlemesi sebebiyle kıta nazım şekli ile örtüşür.
Kıtalar genellikle matlasız (ab/xa) başlar ve felsefi, ahlaki ya da hiciv içerikli konularda kaleme alınır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin (gazel, kaside, mesnevi, kıta) kafiye düzeni, konu ve anlatım özelliklerine göre tespit edilmesi.
Bu soruyu puanla