Soru

Zorluk: Çok zorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Divan edebiyatında beyit esasına dayalı olarak kurulan nazım şekillerinin kendilerine has yapısal (kafiye düzeni, mahlas kullanımı) ve tematik (olay anlatımı, lirik duygu, dua) özellikleri bulunmaktadır.

Aşağıda sol sütunda verilen beyitleri, sağ sütundaki ait oldukları nazım şekilleri ve beyit özellikleri ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

  • Dergehinden Nef'î-i zârı cüdâ kılma ki ol
    Âsitânın bekleyen kem-ter gedâlardan biridir
    Kaside (Taç beyit)
  • Fuzûlî rindi şâd etmez visâl-i yâr derlerse
    Belâ-yı hicr ile yansın dil-i nâ-şâdına baksın
    Gazel (Makta beyti)
  • Var idi bir eşek zaîf ü nizâr
    Yük elinden çekip cefâ v�� hesâr
    Mesnevi (Olay/tasvir beyti)
  • Vâris-i mülk-i Süleymân olsan ey hod-bîn-i dûn
    Âkıbet toprak olur cism-i şerîfin bî-güman
    Kıta (Matlasız ilk beyit)

Cevap

Birinci beyit Kaside (Taç beyit) ile, ikinci beyit Gazel (Makta beyti) ile, üçüncü beyit Mesnevi (Olay/tasvir beyti) ile, dördüncü beyit ise Kıta (Matlasız ilk beyit) ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; 'Nef'î' mahlası taşıyan ve kaside türünün sunum/dua özelliklerini gösteren beyit Kaside (Taç beyit) ile; lirik unsurlar taşıyan ve 'Fuzûlî' mahlası olan beyit Gazel (Makta beyti) ile; olay anlatımına dayanan ve kendi içinde kafiyeli olan beyit Mesnevi (Olay/tasvir beyti) ile; matlasız kafiye düzenine (xa) sahip olan beyit ise Kıta (Matlasız ilk beyit) ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beytin dil, üslup ve mahlas özelliklerini incelemek.
Beyitte 'Nef'î' mahlası ge��mektedir ve kasidelere özgü olarak bir büyüke yönelik bağlılık ve dua/tazarru dili hâkimdir. Bu durum kasidenin 'taç beyit' özelliğini gösterir.
Kasidelerde şairin mahlasının geçtiği beytin ayırt edici yapısal ve tematik rolünü belirlemek.
2
İkinci beytin kafiye ve mahlas durumunu analiz etmek.
Beyitte 'Fuzûlî' mahlası bulunmakta ve lirik, aşka dair rintçe bir tema işlenmektedir. Bu, gazelin son beyti olan makta beytine işaret eder.
Gazelde şairin imzasının bulunduğu son beyti saptamak.
3
Üçüncü beytin kafiye yapısını ve anlatım tekniğini incelemek.
Beyit kendi arasında kafiyelidir (nizâr - hesâr / aa) ve bir olay anlatımı (eşek tasviri) söz konusudur.
Mesnevilerin en belirgin özelliği olan her beytin kendi arasında kafiyeli olması ve olay anlatımına dayanması kuralını uygulamak.
4
Dördüncü beytin mısra sonlarındaki ses benzerliklerini kontrol etmek.
İlk mısra 'dûn' ve ikinci mısra 'bî-güman' kelimeleriyle bitmektedir; beyit matlasızdır (xa). Felsefi-ahlaki bir muhtevaya sahiptir.
Kıtaların en önemli ayırt edici özelliği olan matla beytinin bulunmaması (ilk beytin serbest kafiyeli olması) kuralını test etmek.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin (gazel, kaside, mesnevi, kıta) yapısal ve tematik özellikleri
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla