Examkin

Soru

Zorluk: ZorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Dörtlük ve Bentlerle Kurulanlar

Aşağıdaki sol sütunda Divan edebiyatına ait dört farklı şiir örneği, sağ sütunda ise bu şiirlerin ait olduğu nazım şekilleri karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki şiir örneklerini sağ sütundaki doğru nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

  • I. Metin:
    Esrâr-ı cihân�� kim ki ta'bîr eyler
    Tedbîr ile takdîri mi tağyîr eyler
    Bilmem ki felek murâdımızca dönmez
    Biz mi gecikmişiz o mu ta'cîl eyler    Rubai
  • II. Metin:
    Aşk elinden yüreğim kan eyle kıl
    Derdime bu âlem içre çâre kıl
    Gözlerimin yaşı durmaz ağlasam
    Ruhumu bu dertten âzât eyle kıl    Tuyuğ
  • III. Metin:
    Bir safâ bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâda
    Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a
    İşte üç çifte kayık iskelede âmâde
    Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a    Şarkı
  • IV. Metin:
    Perîşân-hâlün oldum sormadun ahvâl-i dil-hûhum
    Gamundan derde düşdüm kılmadun tedbîr-i mecrûhum
    Eğer can virmek istersen feda olsun sana rûhum
    Cihânda kalmasun dersen eğer feryâd u endûhum    Murabba

Cevap

Sol sütundaki I numaralı rubai örneği Rubai ile, II numaralı tuyuğ örneği Tuyuğ ile, III numaralı şarkı örneği Şarkı ile, IV numaralı murabba örneği ise Murabba ile eşleşmelidir.
I. bent felsefi yönü ve 13-14 hece barındırmasıyla Rubai; II. bent 11 hece ölçüsü ve aruzun tek kalıbıyla yazılması sebebiyle Tuyuğ; III. bent nakarat ve meyan dizeleri içermesiyle Şarkı; IV. bent ise aaaa kafiye şemasına sahip dört dizelik yapısıyla Murabba ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
I. şiirin yapısal ve içerik analizinin yapılması
Dizelerin hece sayıları (13-14) ve 'eyler / eyler / dönmez / eyler' (aaba) kafiye şeması incelendiğinde şiirin kader, dünya düzeni gibi felsefi bir konuyu işlediği görülür. Bu özellikler rubai nazım şekline işaret eder.
Rubai ve tuyuğ arasındaki farkı ayırt edebilmek için hece sayısı ve içerik analizi gereklidir.
2
II. şiirin vezin ve kafiye analizinin yapılması
Şiir aaba kafiye düzenindedir ancak 11 heceli olup 'fâilâtün fâilâtün fâilün' vezniyle yazılmıştır. Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı bu tek dörtlük tuyuğdur.
Tuyuğ, rubaiden aruzun tek bir özel kalıbıyla yazılması ve hece sayısının her dizede 11 olmasıyla ayrılır.
3
III. şiirin tekrarlanan dizelerinin tespiti
Şiirde ikinci ve dördüncü dizelerin birebir tekrarlandığı (nakarat) ve üçüncü dizenin konunun değiştiği bölüm (meyan) olduğu görülür. Bu yapı şarkı nazım şeklinin kurucu özelliğidir.
Şarkı nazım şeklini diğer bentli şekillerden ayıran en önemli unsur nakarat ve meyan dizeleridir.
4
IV. şiirin bent yapısı ve kafiye düzeninin incelenmesi
Şiir aaaa kafiye düzenindedir, dörder dizelik bentlerden (murabba) oluşur ve şarkıdaki gibi nakarat bölümü içermez.
Murabba ve şarkı dörder dizelik bentlerden oluşsa da şarkıda nakarat varken murabbada nakarat bulunmaz (ya da şarkı gibi bestelenme amacı ve meyan yapısı taşımaz).

Anahtar Kavram

Dörtlük ve bentlerle kurulan Divan edebiyatı nazım şekillerinin (rubai, tuyuğ, şarkı, murabba) biçimsel ve içeriksel özelliklerine göre ayırt edilmesi
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Dörtlük ve Bentlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru