Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)

Ulışıp eren böleyü
Yırtıp yaka ulayu
Sıkrıp ünü yılayu
Közde yaşı sızgurur

İslamiyet öncesi Türk edebiyatı sözlü dönemine ait bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Dörtlükte; kurt gibi ulumak (ulışıp), yaka yırtmak (yırtıp yaka) ve feryat etmek (sıkrıp) gibi dönemin yas ritüelleri tasvir edilmiştir.
  2. İşlenen tema ve tören bağlamı göz önüne alındığında, sığır ve şölen adı verilen av ve ziyafet törenlerinde kopuz eşliğinde okunan bir koşuk örneğidir.Cevap
  3. C
    Nazım şekli yönüyle sagu olan bu şiir türünün Türk halk edebiyatındaki karşılığı ağıt, klasik Divan edebiyatındaki karşılığı ise mersiyedir.
  4. D
    Dize sonlarındaki zarf-fiil ekleri (-yu / -yü) görevdeş oldukları için redif, köklerde kalan 'l' sesleri ise yarım kafiye oluşturmaktadır.
  5. E
    Ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı ve üzüntüyü lirik bir dille aktardığı için didaktik (öğretici) şiir türünün özelliklerini taşımamaktadır.

Cevap

İşlenen tema ve tören bağlamı göz önüne alındığında, sığır ve şölen adı verilen av ve ziyafet törenlerinde kopuz eşliğinde okunan bir koşuk örneğidir.
Verilen dörtlük, ölen birinin ardından duyulan acıyı, ağlamayı ve yaka yırtmayı anlatan tipik bir sagu örneğidir. Sagular, yuğ adı verilen cenaze törenlerinde söylenir. Oysa şölen ve sığır törenlerinde kopuz eşliğinde okunan ürünler koşuklardır. Dolayısıyla şiirin koşuk olduğunu iddia eden ifade yanlıştır ve doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki anahtar kelimeleri ve anlamlarını çözümleme
'ulışıp' (ulumak/ağlaşmak), 'yırtıp yaka' (yaka yırtmak), 'sıkrıp' (hıçkırarak/feryat ederek) ve 'yaşı sızgurur' (gözyaşı dökerler) kelimelerinin ölüm ve yasla ilgili olduğu belirlenir.
Şiirin konusunu ve hangi törenle ilişkili olduğunu saptamak için dil içi ipuçlarını değerlendirmek gerekir.
2
Şiirin nazım türünü ve tören ba��lamını belirleme
Ölüm konusunu işleyen bu şiirin bir sagu olduğu ve yuğ adı verilen cenaze törenlerinde okunduğu tespit edilir. Şölen veya sığır törenlerinde okunan aşk, doğa ve kahramanlık konulu koşuklarla ilişkisi olmadığı anlaşılır.
İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünlerinin (koşuk, sagu) içerik ve törensel bağlam farklarını ayırt etmek soruyu çözmek için esastır.
3
Ahenk ve türsel karşılıkları kontrol etme
Sagunun Halk edebiyatındaki karşılığının ağıt, Divan edebiyatındaki karşılığının mersiye olduğu bilgisi doğrulanır. Ayrıca dize sonlarındaki kafiye ve redif yapısının kurallara uygunluğu teyit edilir.
Diğer seçeneklerde verilen edebi dönem karşılıkları ile şiir bilgisi unsurlarının doğruluğunu test ederek yanlış olan iddiayı kesinleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

İslamiyet Öncesi Sözlü Dönem Ürünlerinin (Sagu ve Koşuk) İçerik, Tören ve Biçim Özellikleri
Bu soruyu puanla

Konular

Sözlü Dönem ve Ürünleri (Sav, Sagu, Koşuk)

Bu konudan daha fazla soru