Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorİlk Türklerde Devlet Yönetimi

İlk Türk devletlerinde kağanlar, egemenliklerini Tanrı'dan aldıkları 'kut' ile meşrulaştırmış ve ülkeyi töre hükümleri çerçevesinde yönetmişlerdir. Ancak ülkenin hanedanın ortak malı sayılması ve 'doğu-batı' şeklinde ikili teşkilatla idare edilmesi, merkezi otoritenin zayıflamasına zemin hazırlamıştır. Diğer taraftan, kendi otonom yapılarını koruyan boy beylerinin kurultaya katılarak yönetimde söz sahibi olmaları kağanın yetkilerini sınırlamıştır.

Bu siyasi ve idari yapı dikkate alındığında, ilk Türk devletlerindeki devlet yönetimi ve egemenlik anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. Kut inancının hanedana sağladığı ilahi meşruiyet, boylar birliği esasına dayalı idari yapıda kağana mutlak bir otorite kazandırmamış; kağanın gücü töre kuralları ve kurultay ile dengelenmiştir.Cevap
  2. B
    Kut inancının halk tarafından doğrudan denetlenmesi ve kağanın seçimle iş başına gelmesi, tarihteki ilk demokratik ve anayasal devlet modelinin kurulmasını sağlamıştır.
  3. C
    İkili teşkilat sistemi çerçevesinde batı kanadını yöneten yabgu, iç ve dış politikada doğudaki kağandan tamamen bağımsız hareket ederek iktidarın bölünmesini engellemiştir.
  4. D
    Yazılı anayasa niteliğindeki töre hükümleri ve kurultaydaki oylama sistemi sayesinde tahta geçiş sırasındaki veraset belirsizliği kesin olarak çözülmüştür.
  5. E
    Boylar birliği yapısı, merkezi otoriteyi güçlendirerek kağanın ülkenin tamamını tek bir merkezden doğrudan atadığı valiler aracılığıyla yönetmesini kolaylaştırmıştır.

Cevap

Kut inancının hanedana sağladığı ilahi meşruiyet, boylar birliği esasına dayalı idari yapıda kağana mutlak bir otorite kazandırmamış; kağanın gücü töre kuralları ve kurultay ile dengelenmiştir.
Doğru yanıt, ilk Türk devletlerindeki egemenlik yapısının tek taraflı bir mutlakıyet olmadığını, aksine töre kuralları, kurultay ve boyların otonom yapısı ile dengelendiğini doğru şekilde ortaya koymaktadır. Kut inancıyla kağana kutsal yetki verilmiş olsa bile, bu yetki töre hükümleriyle sınırlandırılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Kut inancı ve hükümdarın yetki sınırlarının analiz edilmesi
Kut inancı kağana yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğini belirtse de, bu yetki töreye uygun davranma şartıyla sınırlandırılmıştır.
İlk Türklerde töre, kağan dahil herkesi bağlayan en üstün hukuk kuralıdır.
2
İdari yapıdaki federatif (boylar birliği) karakterin değerlendirilmesi
Boy beylerinin otonom yapıları ve kurultaydaki temsiliyetleri, kağanın tek başına mutlak kararlar almasını ve merkeziyetçi bir diktatörlük kurmasını engellemiştir.
Boylar federasyonu esasına dayanan devlet yapısı, yerel otonomiyi korur.
3
Çelişkili durumların ve seçeneklerin elenmesi
Kut inancının mutlak otorite kuramadığı, egemenliğin töre ve kurultay ile dengelendiği yargısına ulaşılır.
Seçenekler arasında yer alan anayasal demokrasi, tamamen bağımsız yabgu veya yazılı töre gibi ifadeler tarihi gerçeklerle uyuşmamaktadır.

Anahtar Kavram

Kut inancı, töre ve kurultayın ilk Türk devletlerindeki güç dengesi ve yönetim sınırları üzerindeki etkisi
Bu soruyu puanla

Konular

İlk Türklerde Devlet Yönetimi

Bu konudan daha fazla soru