Examkin

Soru

Zorluk: ZorDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Aşağıda Divan edebiyatından alınan üç farklı beyit verilmiştir:

I.
*Cânı kim cânânı içün sevse cânânın sever*
*Cânı içün kim ki cânânın sever cânın sever*

II.
*Fuzûlî rind-i şeydâdur hemîşe halka rüsvâdur*
*Sorun kim bu ne sevdâdur bu sevdâdan usanmaz mı*

III.
*Bir eşek var idi zaîf ü nizâr*
*Yük elinden katı şikeste vü zâr*

Bu beyitlerin yapısal ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    I. beyit, dizelerinin kendi arasında kafiyeli olması (aaaa) yönüyle bir gazel veya kasidenin ilk beyti olan "matla" özelliği taşımaktadır.
  2. B
    II. beyit, şairin mahlasına yer verilmesi sebebiyle bir gazelin son beyti olan "makta" beytine örnektir.
  3. II. beyit, şairin mahlasını barındırdığı için aynı zamanda bu şiirin en güzel beyti kabul edilen "beytü'l-gazel" (şah beyit) olarak nitelendirilir.Cevap
  4. D
    III. beyit, bir olay örgüsünü ve hikâyeyi aktarması bakımından beyit sınırlaması olmayan ve her beyti kendi arasında kafiyeli (aa,bb,cc...aa, bb, cc...) olan mesnevi nazım şekline aittir.
  5. E
    I. beyit, dizelerinin kendi arasında kafiyeli (aaaa) olması nedeniyle, ilk beyti kendi arasında kafiyeli olmayıp musarra olmayan (xaxa) kıta nazım şeklinin ilk beyti olamaz.

Cevap

Şairin mahlasını barındıran beytin aynı zamanda gazelin en güzel beyti (beytü'l-gazel) olarak kabul edileceğini belirten seçenek yanlıştır. Mahlasın bulunduğu beyit makta beytidir, beytü'l-gazel ise şiirin herhangi bir yerinde bulunabilir ve mahlas barındırma zorunluluğu yoktur.
Şairin takma adının (mahlas) geçtiği beyit 'makta' beytidir. Bir gazelin en güzel beyti olan 'beytü'l-gazel' (şah beyit) ise şiirin herhangi bir yerinde bulunabilir ve mahlasın bu beyitte yer alması zorunlu değildir. Dolayısıyla, mahlas barındıran beytin mutlaka beytü'l-gazel olacağı yönündeki ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen beyitlerin kafiye örgüsünü analiz etmek.
I. beyitte 'cânânın sever / cânın sever' kendi arasında kafiyelidir (aaaa). II. beyitte 'rüsvâdur / usanmaz mı' kafiye örgüsü xaxa düzenindedir. III. beyitte 'nizâr / zâr' kendi arasında kafiyelidir (aaaa).
Beyitlerin nazım şekillerini ve yapısal konumlarını belirlemede en önemli ipucu kafiye düzenleridir.
2
Beyitlerin içerik ve mahlas durumlarını incelemek.
I. beyitte lirik bir konu işlenmiş ve mahlas yoktur. II. beyitte 'Fuzûlî' mahlası açıkça görülmektedir. III. beyitte ise bir hayvan (eşek) üzerinden olay anlatımı yapılmıştır.
Şiirlerdeki mahlas kullanımı son beyti (makta), olay anlatımı ise mesnevi tarzını teşhis etmeyi sağlar.
3
Seçeneklerdeki teorik bilgileri beyitlerin özellikleriyle karşılaştırmak.
I. beytin matla beyti olduğu, II. beytin makta beyti olduğu, III. beytin mesnevi beyti olduğu ve I. beytin kıta nazım şeklinin ilk beyti olamayacağı bilgileri doğrudur. Ancak mahlas içeren beytin zorunlu olarak beytü'l-gazel olacağı iddiası yanlıştır; beytü'l-gazel en güzel beyittir ve makta olmak zorunda değildir.
Seçeneklerdeki edebi terimlerin (matla, makta, beytü'l-gazel, kıta kafiye yapısı) doğru eşleştirilip eşleştirilmediğini kontrol etmek.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin (gazel, kaside, mesnevi, kıta) kafiye düzeni, mahlas kullanımı ve beyit özellikleri (matla, makta, beytü'l-gazel).
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Bu konudan daha fazla soru