Soru

Zorluk: Zorİslam Düşüncesinde İtikadi ve Siyasi Yorumlar

İslam düşünce tarihinde inanç esaslarını akli temellere oturtma veya siyasi liderlik meselelerini çözme amacıyla ortaya çıkan ekoller, kendilerine özgü teolojik prensipler geliştirmişlerdir. Bu çerçevede savunulan bazı temel görüşler ile bu görüşleri sistemleştiren mezheplerin doğru eşleştirmesini yapınız.

  • Akıl, iyi ve kötüyü (hüsün ve kubuh) kendi başına bulamaz; bir şeyin iyi veya kötü olması ancak Allah'ın emir ve yasağıyla (vahiy) belirlenir.Eş'arilik
  • Büyük günah işleyen kimse dinden çıkmıştır; bu kişi tövbe etmeden ölürse ahirette ebedi olarak cehennemde kalacaktır.Haricilik
  • İmamet/liderlik meselesi inanç esaslarının (usulü'd-din) ayrılmaz bir parçasıdır ve devlet ba��kanı Hz. Peygamber'in nassı (vasiyeti) ile belirlenmiştir.Şia
  • Allah'ın adalet (adl) sıfatı gereği, kul kendi fiillerinin yaratıcısıdır; aksi takdirde insanın cezalandırılması zulüm olurdu.Mu'tezile

Cevap

Eş'arilik mezhebi hüsün ve kubhun akılla bilinemeyeceği görüşüyle, Haricilik büyük günah işleyenin dinden çıkacağı iddiasıyla, Şia imametin nass ile belirlendiği inancıyla, Mu'tezile ise insanın kendi fiillerini yaratması ve adalet ilkesiyle eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; hüsün ve kubhun akılla bilinemeyeceği ilkesi Eş'arilik ile, büyük günah sahibinin tekfir edilmesi Haricilik ile, imametin nassla belirlendiği iddiası Şia ile ve insan fiillerinin kul tarafından yaratıldığı görüşü Mu'tezile ile örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncüldeki hüsün ve kubuh (iyi ve kötü) kavramlarının tespiti ve hangi mezhebin bu konudaki görüşü olduğunu belirleme.
İyi ve kötünün akılla değil, yalnızca vahiy yoluyla bilineceğini savunan ekol Eş'ariliktir. Dolayısıyla ilk ifade Eş'arilik ile eşleşir.
Maturidilik ve Mu'tezile'nin aksine Eş'ari kelamında aklın hüsün-kubuh tespiti yapamayacağı esası kabul edilir.
2
İkinci öncüldeki büyük günah işleyenin durumuna dair katı görüşü analiz etme.
Büyük günah işleyeni doğrudan tekfir eden ve ebedi cehennemlik sayan ekol Hariciliktir. Dolayısıyla ikinci ifade Haricilik ile eşleşir.
Hariciler, ameli imandan bir cüz sayarak günah işleyenleri din dışı ilan etmişlerdir.
3
Üçüncü öncüldeki liderlik/imamet anlayışını değerlendirme.
İmameti inanç esası sayıp nass ile tayin edildiğini savunan ekol Şia'dır. Dolayısıyla üçüncü ifade Şia ile eşleşir.
Siyasi liderliği itikadi bir rükün haline getiren yegane ana akım mezhep Şia'dır.
4
Dördüncü öncüldeki kulun fiillerinin yaratılması ve adalet ilkesi arasındaki bağı inceleme.
İnsanın kendi fiillerini kendisinin yarattığını ve Allah'ın adaleti gereği bu fiillerden sorumlu olduğunu savunan ekol Mu'tezile'dir. Dolayısıyla dördüncü ifade Mu'tezile ile eşleşir.
Mu'tezile'nin beş esasından biri olan 'adalet', insan iradesinin bağımsızlığı ve fiilin yaratılması esasına dayanır.

Anahtar Kavram

İslam Düşüncesinde İtikadi ve Siyasi Yorumların Temel Görüşleri
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla