Examkin

Genetik Şifre, Kodon ve Antikodon İlişkisi

18 soru

Tüm türler18Çoktan seçmeli10Eşleştirme8
Soru 1Soru →

Protein sentezi sürecinde görev alan nükleik asit birimleri ve bu birimlerin işlevsel özellikleri arasındaki ilişkileri değerlendirmek için aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

DNA Kalıp İpliği (3′−TAC−5′3' - TAC - 5')
mRNA Kodonu (5′−AUG−3′5' - AUG - 3')
tRNA Antikodonu (3′−UAC−5′3' - UAC - 5')
Durdurma (Stop) Kodonu (5′−UGA−3′5' - UGA - 3')

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

DNA kalıp ipliği (3′−TAC−5′3' - TAC - 5'), mRNA sentezi için şablon olan polinükleotit dizisiyle; mRNA kodonu (5′−AUG−3′5' - AUG - 3'), translasyonu başlatan başlatma şifresiyle; tRNA antikodonu (3′−UAC−5′3' - UAC - 5'), amino asidi taşıyan ve kodonla bağ kuran birimle; durdurma kodonu (5′−UGA−3′5' - UGA - 3') ise amino asit karşılığı olmayan ve sentezi sonlandıran diziyle eşleşir.
Doğru eşleştirme; kalıp DNA'nın mRNA üretimindeki şablon rolünü, mRNA kodonunun proteinin ilk amino asidini belirlemedeki işlevini, tRNA antikodonunun kodona bağlanarak amino asit taşıma görevini ve durdurma kodonunun sentezi bitirme özelliğini temel alır.

Adım Adım Çözüm

1
DNA kalıp ipliğinin rolünü belirle.
DNA'nın kalıp ipliği, RNA polimeraz aracılığıyla mRNA sentezinde şablon (template) olarak kullanılır.
Genetik bilginin protein sentezi için aktarılmasının ilk basamağı transkripsiyondur.
2
mRNA üzerindeki başlatma kodonunu (AUGAUG) tanımla.
AUGAUG kodonu, protein sentezinin başlaması için ribozomun küçük alt birimine bağlanan ve metiyonin amino asidini şifreleyen birimdir.
Translasyon süreci spesifik bir başlatma sinyaline ihtiyaç duyar.
3
tRNA antikodonunun işlevini açıkla.
tRNA'nın antikodon bölgesi, mRNA kodonuyla komplementer baz eşleşmesi (hidrojen bağları) kurar.
Bu eşleşme, doğru amino asidin polipeptit zincirine eklenmesini garanti eder.
4
Durdurma kodonlarının özelliğini değerlendir.
UGAUGA gibi durdurma kodonları, amino asit karşılığı ve antikodon karşılığı olmayan dizilerdir.
Sentezin sona ermesi için ribozoma salınım faktörlerinin (proteinler) bağlanması gerekir.

Anahtar Kavram

Protein sentezinde bilgi akışı (Santral Dogma) ve nükleik asit birimleri arasındaki komplementerlik (tamamlayıcılık) kuralları.

Daha Fazla Pratik

Bir DNA gen bölgesindeki nükleotit sayısından yola çıkarak sentezlenen proteindeki amino asit sayısını ve oluşan su miktarını hesaplamaya yönelik problemler çözülebilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru →

Genetik bilginin protein sentezine aktarımı sürecinde görev alan farklı nükleotit dizilimlerini ve bu dizilimlerin özelliklerini aşağıda verilen tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Antikodon
Kodon
Genetik Kod (Genetik Şifre)
Durdurucu (Stop) Kodon

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Antikodon tRNA üzerindeki eşleşme birimidir; Kodon mRNA üzerindeki amino asit belirleyici birimdir; Genetik Kod DNA üzerindeki şifre birimidir; Durdurucu Kodon ise sentezi sonlandıran ve amino asit karşılığı olmayan dizidir.
Doğru eşleştirme, kalıtsal bilginin akışını (Santral Dogma) yansıtır: Bilgi DNA'da (Genetik Kod) saklanır, mRNA'ya (Kodon) aktarılır ve tRNA (Antikodon) aracılığıyla protein yapısına dönüştürülür. Durdurucu kodonlar ise bu akışı sonlandırır.

Adım Adım Çözüm

1
Nükleik asitlerin (DNA ve RNA) yapısal birimleri olan nükleotit üçlülerinin konumlarını belirleyin.
DNA üzerindeki üçlüler kod/şifre, mRNA üzerindekiler kodon, tRNA üzerindekiler antikodondur.
Genetik bilginin akış yönünü (DNA → RNA → Protein) anlamak için kavramların yerini bilmek temel adımdır.
2
Kavramların işlevsel özelliklerini analiz edin.
Kodon amino asit belirler, antikodon kodona bağlanır, genetik kod DNA'da bilgiyi saklar.
Her bir nükleotit üçlüsü protein sentezinin farklı bir aşamasında spesifik bir görev üstlenir.
3
İstisnai durum olan durdurucu kodonları değerlendirin.
Durdurucu kodonların antikodon karşılığı yoktur, bu yüzden amino asit taşımazlar.
Translasyonun nasıl sonlandığını anlamak, polipeptit zincirinin uzunluğunu belirleyen mekanizmayı kavramayı sağlar.

Anahtar Kavram

Genetik bilginin transkripsiyon ve translasyon süreçlerinde farklı moleküller (DNA, mRNA, tRNA) üzerinden farklı isimlerle ifade edilen nükleotit üçlüleri arasındaki ilişki.
Soru 3Soru →

Bir hücrede gerçekleşen protein sentezi sırasında görev alan bazı nükleik asit zincirleri ve nükleotit dizilimleri hakkında şu bilgiler verilmiştir:

* XX amino asidini taşıyan tRNA'nın antikodon dizilimi: 5′−UGA−3′5'-UGA-3'
* YY amino asidini şifreleyen DNA kalıp ipliğindeki genetik üçlüsü (kod): 3′−CGA−5′3'-CGA-5'
* ZZ amino asidini şifreleyen mRNA kodonunun dizilimi: 5′−UCA−3′5'-UCA-3'

Buna göre, bu protein sentezi süreci ve ilgili moleküllerle ilgili olarak;

I. XX ve ZZ aynı amino asit çeşitleridir.
II. XX amino asidini şifreleyen mRNA kodonunun dizilimi 5′−UCA−3′5'-UCA-3' şeklindedir.
III. YY amino asidini taşıyan tRNA'nın antikodon dizilimi 5′−AGC−3′5'-AGC-3' şeklindedir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

I, II ve III
Her üç öncül de doğrudur. 5′−UGA−3′5'-UGA-3' antikodonuna sahip tRNA'nın bağlandığı mRNA kodonu antiparalel eşleşme kuralı gereği 5′−UCA−3′5'-UCA-3' olur. Bu kodon ZZ amino asidinin de kodonu olduğundan ve bir kodon sadece tek bir amino asidi şifreleyebileceğinden XX ve ZZ aynı amino asitlerdir. 3′−CGA−5′3'-CGA-5' DNA kalıp ipliğinden sentezlenen mRNA kodonu 5′−GCU−3′5'-GCU-3' olup, bu kodonla antiparalel eşleşen tRNA antikodonu 3′−CGA−5′3'-CGA-5' yani 5′−AGC−3′5'-AGC-3' şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
XX amino asidine ait tRNA antikodonunun mRNA üzerindeki kodon karşılığının bulunması.
5′−UGA−3′5'-UGA-3' antikodonu, antiparalel olarak 3′−AGU−5′3'-AGU-5' yönünde yazılır. Bu antikodon ile eşleşen mRNA kodonu 5′−UCA−3′5'-UCA-3' olarak elde edilir. Bu nedenle II. öncül doğrudur.
Kodon ve antikodon eşleşmeleri antiparalel ve tamamlayıcı hidrojen bağlarıyla kurulur.
2
XX ve ZZ amino asitlerinin çeşitlerinin karşılaştırılması.
XX amino asidinin mRNA kodonu 5′−UCA−3′5'-UCA-3' olarak bulunmuştur. ZZ amino asidinin kodonu da 5′−UCA−3′5'-UCA-3' olarak verildiğine göre, genetik şifrede bir kodon yalnızca bir amino asidi kodlayabildiği için XX ve ZZ amino asitleri ayn�� çeşittir. Bu nedenle I. öncül doğrudur.
Genetik kodun özgüllüğü kuralına göre her kodon sadece bir çeşit amino asit şifreler.
3
YY amino asidi için DNA kalıp ipliğinden tRNA antikodon diziliminin elde edilmesi.
DNA kalıp ipliğindeki 3′−CGA−5′3'-CGA-5' koduna karşılık gelen mRNA kodonu 5′−GCU−3′5'-GCU-3' olur. Bu kodonla eşleşen tRNA antikodonu 3′−CGA−5′3'-CGA-5' olup, 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde yazıldığında 5′−AGC−3′5'-AGC-3' dizilimi elde edilir. Bu nedenle III. öncül doğrudur.
DNA'dan mRNA sentezi ve mRNA-tRNA eşleşmesi antiparalel yönde gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Genetik Şifre, Kodon ve Antikodon Arasındaki Antiparalel Eşleşme ve Kodon Özgüllüğü

Alternatif Yöntem

DNA kalıp ipliğindeki kodlar ile tRNA antikodonları (T yerine U gelmesi dışında) aynı yönelimde ve aynı nükleotit sırasına sahiptir. Örneğin DNA kalıp ipliği 3′−CGA−5′3'-CGA-5' ise, tRNA antikodonu da 3′−CGA−5′3'-CGA-5' (yani 5′−AGC−3′5'-AGC-3') olur. Bu pratik kural kullanılarak DNA ile tRNA antikodonu arasında doğrudan geçiş yapılabilir.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 4Soru →

Protein sentezi sürecinde görev alan farklı nükleotit dizilimleri ve bunların biyolojik karşılıkları aşağıda verilmiştir. Sol sütundaki tanımları, sağ sütundaki uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

DNA üzerindeki anlamlı üçlü nükleotit dizileri.
mRNA molekülü üzerinde bulunan üçlü nükleotit dizileri.
tRNA üzerinde bulunan ve mRNA ile baz eşleşmesi yapan üçlü nükleotit dizileri.
Protein sentezini sonlandıran ve amino asit karşılığı olmayan mRNA dizileri.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşmeler şu şekildedir: DNA üzerindeki diziler 'Genetik Kod', mRNA üzerindeki diziler 'Kodon', tRNA üzerindeki diziler 'Antikodon' ve sentezi bitiren diziler ise 'Durdurma Kodonu' kavramıyla eşleşir.
DNA'daki üçlü bazlara 'kod', mRNA'daki üçlü bazlara 'kodon', tRNA'daki tamamlayıcı üçlü bazlara ise 'antikodon' denir. Protein sentezini bitiren kodonlar ise 'durdurma kodonu' olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1
DNA üzerindeki birimi belirleme
Genetik Kod
Hücrenin kalıtım materyali olan DNA'daki üçlü baz dizileri protein sentezi için temel şifreyi (kod) oluşturur.
2
mRNA üzerindeki birimi belirleme
Kodon
DNA'daki şifreye uygun olarak üretilen mRNA üzerindeki üçlü nükleotit gruplarına kodon denir.
3
tRNA üzerindeki birimi belirleme
Antikodon
Amino asitleri ribozoma taşıyan tRNA moleküllerinin, mRNA ile eşleşen bölgesindeki üçlü diziler antikodondur.
4
Sentezi sonlandıran birimi belirleme
Durdurma Kodonu
mRNA üzerinde bulunan ve amino asit karşılığı olmayan diziler translasyonu durdurur.

Anahtar Kavram

Nükleik asitlerdeki üçlü nükleotit dizilerinin (kod, kodon, antikodon) bulundukları moleküllere göre isimlendirilmesi.
Tahmini Süre:45s
Soru 5Soru →

Protein sentezi sürecinde bilgi akışı ve kodon-antikodon etkileşimleri sırasında nükleik asit zincirlerinin yönleri ile baz eşleşmeleri kritik öneme sahiptir.

Buna göre, sol sütunda verilen nükleik asit dizileri ile sa�� sütunda verilen bu dizilerin protein sentezindeki işlevsel karşılıklarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

5′−UGA−3′5'-UGA-3' mRNA dizisi
3′−TAC−5′3'-TAC-5' DNA dizisi (Kalıp iplik üzerinde)
3′−UAC−5′3'-UAC-5' tRNA dizisi
5′−UAC−3′5'-UAC-3' mRNA dizisi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

mRNA üzerindeki sonlandırıcı kodon olan 5′−UGA−3′5'-UGA-3' dizisinin tRNA ve amino asit karşılığı yoktur; 3′−TAC−5′3'-TAC-5' kalıp DNA dizisinden transkripsiyonla 5′−AUG−3′5'-AUG-3' başlama kodonu sentezlenir; 3′−UAC−5′3'-UAC-5' tRNA antikodonu 5′−AUG−3′5'-AUG-3' kodonu ile eşleşip metiyonin taşır; 5′−UAC−3′5'-UAC-3' mRNA kodonu ise 3′−AUG−5′3'-AUG-5' antikodonuna sahip tirozin taşıyan tRNA ile eşleşir.
5′−UGA−3′5'-UGA-3' mRNA dizisi sonlandırıcı kodondur ve tRNA karşılığı yoktur; 3′−TAC−5′3'-TAC-5' DNA kalıp dizisi mRNA'daki 5′−AUG−3′5'-AUG-3' başlama kodonunu üretir; 3′−UAC−5′3'-UAC-5' tRNA antikodonu 5′−AUG−3′5'-AUG-3' başlama kodonunu tamamlayarak metiyonin taşır; 5′−UAC−3′5'-UAC-3' mRNA kodonu ise antikodonu 3′−AUG−5′3'-AUG-5' olan tirozin taşıyıcı tRNA ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
mRNA üzerindeki kodonların anlamlarını belirleme
5′−UGA−3′5'-UGA-3' dizisinin mRNA üzerinde yer alan ve amino asit karşılığı olmayan üç durdurma (stop) kodonundan biri olduğu tespit edilir. 5′−UAC−3′5'-UAC-3' dizisinin ise tirozin amino asidini şifreleyen bir mRNA kodonu olduğu belirlenir.
Kodonların protein sentezindeki rollerini ve durdurma/başlama işlevlerini ayırt etmek için.
2
DNA kalıp ipliği ile mRNA kodonu arasındaki ilişkiyi kurma
DNA kalıp ipliğindeki nükleotitlerin mRNA sentezindeki şablon rolü incelenir. DNA kalıp ipliğindeki 3′−TAC−5′3'-TAC-5' dizisi, tamamlayıcı ve antiparalel sentez kurallarına göre transkribe edildiğinde mRNA'da 5′−AUG−3′5'-AUG-3' kodonunu oluşturur.
Transkripsiyon sürecindeki yön ve tamamlayıcılık kurallarını doğrulamak için.
3
Kodon ve antikodon arasındaki antiparalel eşleşmeyi analiz etme
3′−UAC−5′3'-UAC-5' tRNA antikodonunun, mRNA'daki 5′−AUG−3′5'-AUG-3' başlama kodonu ile antiparalel ve tamamlayıcı şekilde (A-U, U-A, G-C) eşleştiği ve metiyonin taşıdığı belirlenir. Aynı şekilde 5′−UAC−3′5'-UAC-3' mRNA kodonunun, 3′−AUG−5′3'-AUG-5' antikodonuna sahip tirozin taşıyan tRNA ile eşleştiği saptanır.
Translasyon sırasında kodon ve antikodonların nasıl geçici bağ kurduğunu ve yön ilişkisini kavramak için.

Anahtar Kavram

Nükleik asit zincirlerinin yönlülüğü (5′→3′5' \rightarrow 3' ve 3′→5′3' \rightarrow 5') ile kodon, antikodon ve genetik kod arasındaki tamamlayıcılık ilişkisi.
Soru 6Soru →

Canlılarda genetik bilginin proteinlere dönüştürülmesi sürecinde görev alan genetik şifre, kodon ve antikodon birimleri ile ilgili;

I. Bir amino asit çeşidi, birden fazla kodon çeşidi tarafından şifrelenebilir.
II. Bir kodon çeşidi, birden fazla farklı amino asit çeşidini şifreleyebilir.
III. mRNA üzerindeki üçlü nükleotit dizilerine kodon, tRNA üzerindeki tamamlayıcı üçlü dizilere ise antikodon denir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenebileceğini ve mRNA ile tRNA üzerindeki üçlü dizilerin tanımlarını içeren ifade doğrudur.
Genetik sistemde bir amino asit çeşidi (örneğin Lösin) 6 farklı kodon tarafından şifrelenebilirken, her bir kodon (örneğin CUA) her zaman tek bir amino asidi (Lösin) şifreler. Ayrıca mRNA üzerindeki birimlere kodon, tRNA üzerindekilere antikodon denmesi biyolojik bir tanımdır. Bu nedenle I ve III ifadeleri doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon ve amino asit arasındaki sayısal ilişkinin değerlendirilmesi.
I. öncül doğrudur.
Doğada 20 çeşit amino asit olmasına karşın 61 çeşit anlamlı kodon bulunur. Bu, bazı amino asitlerin birden fazla kodon çeşidiyle şifrelendiğini kanıtlar (kodon dejenerasyonu).
2
Genetik kodun spesifikliğinin (özgüllüğünün) kontrol edilmesi.
II. öncül yanlıştır.
Her bir kodon (durdurma kodonları hariç) sadece bir spesifik amino asidi şifreler. Bir kodonun farklı amino asitleri şifrelemesi karmaşaya yol açar ve hücrede gerçekleşmez.
3
Temel kavramların tanımlarının doğrulanması.
III. öncül doğrudur.
Protein sentezi sırasında DNA'dan yazılan mRNA üzerindeki üçlü nükleotitlere kodon, tRNA üzerinde bunlara karşılık gelen kısımlara antikodon denir.

Anahtar Kavram

Genetik kodun dejenerasyonu ve kodon-antikodon terminolojisi.

Daha Fazla Pratik

Protein sentezi sırasında durdurma kodonlarının (UAA, UAG, UGA) neden bir antikodon karşılığı olmadığını araştırınız.
Tahmini Süre:45s
Soru 7Soru →

Canlılarda protein sentezi için genetik bilginin aktarılmasında rol oynayan genetik kod, kodon ve antikodonlarla ilgili;

I. mRNA üzerindeki her üçlü nükleotit dizisine kodon denir.
II. Bir amino asit çeşidi, birden fazla kodon çeşidi tarafından şifrelenebilir.
III. Bir tRNA çeşidi, birden fazla farklı amino asit çeşidini ribozoma taşıyabilir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

mRNA üzerindeki üçlü nükleotitlere kodon denmesi ve bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenebilmesi doğru ifadelerdir.
mRNA üzerindeki üçlü nükleotit dizileri kodon olarak tanımlanır. Ayrıca, biyolojik sistemlerde kodon dejenerasyonu sayesinde bir amino asit türü birden fazla farklı kodon tarafından belirlenebilir. Bu iki ifade bilimsel olarak doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon tanımının kontrol edilmesi
mRNA molekülü üzerindeki her 3'lü nükleotit grubuna kodon adı verilir.
Genetik bilginin protein diline çevrilmesindeki temel birim kodondur.
2
Kodon ve amino asit eşleşme oranının incelenmesi
64 çeşit kodondan 61 tanesi amino asit şifreler (3 tanesi durdurma kodonudur). Yaklaşık 20 çeşit amino asit olduğu için, çoğu amino asit birden fazla kodon tarafından şifrelenir.
Bu durum (kodon dejenerasyonu), genetik mutasyonların protein yapısı üzerindeki olumsuz etkilerini minimize etmeye yarar.
3
tRNA özgüllüğünün değerlendirilmesi
Her tRNA molekülü, antikodonuna uygun olarak sadece bir çeşit amino asidi bağlayıp ribozoma taşır.
Protein sentezinde doğru amino asit diziliminin sağlanması için tRNA-amino asit eşleşmesi yüksek doğrulukta gerçekleşmelidir.

Anahtar Kavram

Genetik kodun temel özellikleri ve kodon-antikodon ilişkisi

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemiyle; her tRNA'nın tek bir amino asit taşıdığı bilgisinden yola çıkarak (III. öncülün yanlışlığı) seçenekler hızlıca daraltılabilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 8Soru →

Hücrede gerçekleşen protein sentezi sürecinde genetik şifre, kodon ve antikodon ilişkileriyle ilgili;

I. 6464 çeşit kodonun tamamı, polipeptit zincirine amino asit eklenmesini sağlar.
II. mRNA üzerindeki belirli bir kodon çeşidi, her zaman aynı amino asit çeşidini şifreler.
III. Bir amino asit çeşidinin taşınmasında birden fazla antikodon çeşidi görev yapabilir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

İkinci ve üçüncü ifadelerin yer aldığı seçenek doğrudur.
Doğru yanıt olan ikinci ve üçüncü ifadeler, biyolojinin temel prensiplerini yansıtır. Her kodonun belirli bir amino asidi şifrelemesi proteinlerin doğru dizilimde üretilmesini sağlar. Aynı zamanda bir amino asidin birden fazla antikodonla (farklı tRNA'lar aracılığıyla) taşınabilmesi, mutasyonların etkisini azaltan bir koruma mekanizmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon çeşitliliğini analiz etme.
Genetik kod sisteminde toplam 6464 çeşit kodon bulunur ancak bunlardan 33 tanesi (UAAUAA, UAGUAG, UGAUGA) durdurucu kodondur ve amino asit şifrelemez.
Durdurucu kodonların karşılığı olan bir tRNA ve amino asit yoktur, bu yüzden birinci ifade yanlıştır.
2
Kodonların özgüllüğünü değerlendirme.
Evrensel genetik kodda her kodon yalnızca tek bir amino asit çeşidini şifreleyebilir.
Bu durum protein sentezinin hatasız gerçekleşmesini sağlar, bu yüzden ikinci ifade doğrudur.
3
Kodon dejenerasyonu ve antikodon ilişkisini inceleme.
Bir amino asit çeşidi birden fazla kodon (ve dolayısıyla farklı antikodonlara sahip tRNA'lar) tarafından şifrelenebilir.
Buna genetik kodun dejenerasyonu denir; örneğin lösin amino asidini 66 farklı kodon şifreleyebilir, bu da farklı antikodonların görev yapabileceği anlamına gelir, bu yüzden üçüncü ifade doğrudur.

Anahtar Kavram

Genetik Kodun Dejenerasyonu ve Özgüllüğü
Soru 9Soru →

Hücrede gerçekleşen protein sentezi sürecinde genetik bilginin aktarılmasını sağlayan genetik şifre, kodon ve antikodon ilişkisi ile ilgili;

I. Bir amino asit çeşidinin birden fazla kodon tarafından şifrelenebilmesi, genetik mutasyonların canlı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabilir.
II. mRNA üzerindeki tüm kodon çeşitlerinin tRNA molekülleri üzerinde mutlaka bir antikodon karşılığı bulunur.
III. mRNA kodonları ile tRNA antikodonları arasında ribozomda geçici zayıf hidrojen bağları kurulur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenmesi (dejenerasyon) ve kodon-antikodon arasındaki zayıf hidrojen bağları doğru ifadelerdir.
Genetik kodun dejenerasyonu sayesinde bazı mutasyonlar fenotipe yansımaz (Sessiz mutasyon). Ayrıca ribozomda kodon ve antikodonlar arasında geçici hidrojen bağları kurularak amino asitlerin doğru sırada dizilmesi sağlanır. Bu yüzden 'I ve III' ifadesi doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon dejenerasyonunun (birden fazla kodonun bir amino asidi şifrelemesi) biyolojik önemini değerlendir.
Bir nükleotit değişikliği (mutasyon) olsa bile aynı amino asit şifrelenebileceği için mutasyonun etkisi azalır.
I. öncülün doğruluğunu kanıtlar.
2
Durdurucu kodonların (UAA, UAG, UGA) yapısını incele.
64 çeşit kodonun 3 tanesi durdurucu kodondur ve bunlara karşılık gelen bir antikodon (tRNA) bulunmaz.
II. öncülün yanlış olduğunu kanıtlar.
3
Kodon ve antikodon arasındaki bağ türünü belirle.
Translasyon sırasında kodon ve antikodon arasında geçici zayıf hidrojen bağları kurulur.
III. öncülün doğruluğunu kanıtlar.

Anahtar Kavram

Genetik Kodun Özellikleri ve Kodon-Antikodon Eşleşmesi
Soru 10Soru →

Genetik şifre, kodon ve antikodon arasındaki ilişkiyle ilgili olarak verilen;

I. Bir mRNA molekülü üzerindeki her üçlü nükleotit dizisi (kodon), ribozomda mutlaka bir tRNA (antikodon) ile eşleşerek protein yapısına bir amino asit eklenmesini sağlar.
II. Bir amino asit çeşidi birden fazla kodon tarafından şifrelenebilirken, bir kodon çeşidi sadece bir çeşit amino asidi şifreleyebilir.
III. Translasyon sürecinde tRNA üzerindeki antikodon bölgesi, karşılık geldiği mRNA kodonu ile geçici hidrojen bağları kurar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Genetik kodun dejenerasyonu ve translasyon mekanizması gereği II ve III numaralı ifadeler doğrudur.
İkinci ifade genetik kodun 'dejenerasyon' (bir amino asidin birden fazla kodonla belirlenmesi) ve 'özgüllük' (bir kodonun tek bir amino asidi belirlemesi) kurallarını doğru tanımlar. Üçüncü ifade ise translasyonun moleküler temelini, yani kodon-antikodon arasındaki zayıf hidrojen bağlarının kurulmasını doğru açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncülün doğruluğunu kontrol et.
Hatalıdır.
mRNA üzerindeki 6464 çeşit kodonun 33 tanesi durdurucu kodondur (UAA,UAG,UGAUAA, UAG, UGA). Bu kodonların antikodon karşılığı yoktur ve protein yapısına amino asit eklenmesine neden olmazlar.
2
İkinci öncülün doğruluğunu kontrol et.
Doğrudur.
Genetik kodun dejenerasyonu gereği bir amino asit birden fazla kodon ile şifrelenebilir (örneğin; serin amino asidi için 66 farklı kodon bulunur). Ancak bir kodon daima aynı amino asidi şifreler (özgüllük).
3
Üçüncü öncülün doğruluğunu kontrol et.
Doğrudur.
Protein sentezi sırasında tRNA antikodonu ile mRNA kodonu arasında, doğru amino asidin yerleşmesini sağlayan geçici zayıf hidrojen bağları kurulur.

Anahtar Kavram

Genetik Kodun Özellikleri ve Kodon-Antikodon Eşleşmesi

Daha Fazla Pratik

Farklı türlerde aynı kodonun aynı amino asidi şifrelemesi (genetik kodun evrenselliği) konusunu tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru →

Protein sentezi sürecinde genetik bilginin aktarımında rol oynayan üçlü nükleotit dizileri ve bu dizilerin bulunduğu moleküller aşağıda verilmiştir. Sol sütunda yer alan kavramları, sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Genetik Kod
Kodon
Antikodon

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Genetik Kod DNA üzerindeki birimdir; Kodon mRNA üzerindeki birimdir; Antikodon ise tRNA üzerindeki birimdir.
Genetik kod, bilginin kaynağı olan DNA üzerindeki; kodon, mesajı taşıyan mRNA üzerindeki; antikodon ise taşıma işlemini yapan tRNA üzerindeki üçlü nükleotit dizileridir.

Adım Adım Çözüm

1
Genetik bilginin akış yönünü analiz edin.
Bilgi DNA→mRNA→tRNADNA \rightarrow mRNA \rightarrow tRNA (veya amino asit) yönünde akar.
Her molekül üzerindeki üçlü şifre farklı adlandırılır.
2
Kavramları bulundukları nükleik asitlerle eşleştirin.
Genetik Kod DNA'da, Kodon mRNA'da, Antikodon tRNA'da bulunur.
Bu adlandırmalar biyoloji literatüründe moleküler bazlı tanımlanmıştır.
3
Tanımları doğrulayın.
DNA'daki dizi genetik bilgiyi saklar (Genetik Kod), mRNA'daki dizi amino asit çeşidini belirler (Kodon), tRNA'daki dizi ise kodonla eşleşmeyi sağlar (Antikodon).
Süreç boyunca bilginin korunması ve tercüme edilmesi bu birimler aracılığıyla olur.

Anahtar Kavram

Genetik bilginin protein sentezi sürecinde nükleik asitler arasındaki terminolojik hiyerarşisi.

Daha Fazla Pratik

Farklı canlılarda aynı amino asidi şifreleyen kodonların benzerliğini (genetik kodun evrenselliği) inceleyen bir soru çözülebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru →

Protein sentezi sürecinde genetik bilginin aktarımı; DNA'daki genetik şifre, mRNA'daki kodonlar ve tRNA'daki antikodonlar arasındaki uyumlu ilişkiye dayanır. Genetik şifrenin özellikleri ve nükleotit eşleşmeleri dikkate alındığında;

I. Bir amino asit çeşidi, birden fazla kodon çeşidi tarafından şifrelenebilir.
II. Bir kodon çeşidi, birden fazla amino asit çeşidini şifreleyerek protein çeşitliliğini artırır.
III. mRNA üzerindeki bir kodonun nükleotit dizilimi 5′−ACU−3′5' - ACU - 3' ise, bu kodonla geçici olarak eşleşen tRNA antikodonunun nükleotit dizilimi 3′−UGA−5′3' - UGA - 5' şeklindedir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenebilmesi (dejenerelik) ve mRNA-tRNA arasındaki antiparalel tamamlayıcı eşleşmeyi içeren I ve III ifadeleri doğrudur.
I numaralı ifade doğrudur; buna genetik kodun dejenereliği denir ve canlılarda 20 çeşit amino asidi şifreleyen 61 çeşit anlamlı kodon bulunması bunun kanıtıdır. III numaralı ifade doğrudur; çünkü mRNA kodonu ile tRNA antikodonu arasında nükleotitler A-U ve C-G şeklinde eşleşir ve zincirler birbirine antiparalel (5′→3′5' \to 3' karşısına 3′→5′3' \to 5') konumlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Genetik kodun dejenereliğini analiz etme.
Doğada 20 çeşit amino asit bulunmasına karşın durdurucu kodonlar hariç 61 çeşit kodon vardır. Bu, bir amino asidin birden fazla kodonla (örneğin Lösin için 6 farklı kodon) temsil edilebildiğini gösterir (I. ifade doğru).
Genetik kodun fazlalığı (degeneracy), mutasyonların etkisini azaltan evrimsel bir avantajdır.
2
Kodonun özgüllüğünü değerlendirme.
Her bir kodon sadece ve sadece bir amino aside karşılık gelir. Eğer bir kodon birden fazla amino asidi şifreleseydi, protein sentezi sırasında hangi amino asidin ekleneceği belirsiz olurdu ve hatalı proteinler üretilirdi (II. ifade yanlış).
Sentez mekanizmasının doğruluğu, kodonun tek bir amino aside özgü olmasına bağlıdır.
3
Kodon ve antikodon nükleotit eşleşmesini kontrol etme.
mRNA ve tRNA zincirleri birbirine antiparalel bağlanır. mRNA'daki 5′−ACU−3′5' - ACU - 3' dizilimine karşılık gelen tamamlayıcı bazlar; A karşısına U, C karşısına G, U karşısına A gelecek şekilde 3′−UGA−5′3' - UGA - 5' dizilimindedir (III. ifade doğru).
Nükleik asitler arasındaki baz eşleşmesi (A=U, G≡C) ve ipliklerin ters yönlü (antiparalel) olması temel biyokimyasal kuraldır.

Anahtar Kavram

Genetik şifre; kodonların özgüllüğü, dejenereliği ve mRNA-tRNA arasındaki antiparalel nükleotit tamamlayıcılığı.

Daha Fazla Pratik

Bir amino asit için birden fazla kodon bulunmasının, genlerde meydana gelen nokta mutasyonlarının fenotipe yansımasını nasıl engellediğini (sessiz mutasyon) araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →

Hücrelerde genetik bilginin proteine dönüştürülmesi sürecinde görev alan genetik şifre, kodon ve antikodon ilişkileriyle ilgili;

I. Bazı amino asitlerin birden fazla kodon çeşidi tarafından şifrelenebilmesi, DNA üzerindeki olası nokta mutasyonlarının etkisinin fenotipe yansımasını engelleyebilir.
II. mRNA üzerinde bulunan durdurucu (stop) kodonlar amino asit karşılığına sahip olmadıkları için, bu kodonlara bağlanabilecek antikodon yapısına sahip bir tRNA çeşidi bulunmaz.
III. Bir tRNA çeşidi, antikodonunun nükleotit dizilimi sayesinde farklı zamanlarda birden fazla çeşit amino asidin ribozoma taşınmasını sağlayabilir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II yargıları doğrudur; kodon dejenerasyonu mutasyon riskini azaltırken, durdurucu kodonların tRNA karşılığı yoktur.
Doğru ifadeye göre, genetik kodun bolluğu sayesinde mutasyonlar sessiz kalabilir ve durdurucu kodonların tRNA antikodonu karşılığı bulunmaz. Bu iki durum biyolojik sistemin sürekliliği ve protein sentezinin doğru sonlanması için kritiktir.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon dejenerasyonu ve mutasyon ilişkisini analiz etme.
Bir amino asidin birden fazla kodonunun olması (örneğin GGU, GGC, GGA, GGG kodonlarının hepsinin Glisin şifrelemesi), bir nükleotit değişse bile aynı amino asidin gelmesini sağlayarak mutasyonun etkisini yok edebilir.
Genetik kodun evrenselliği ve bolluğu (degeneracy) mekanizmasını anlamak için gereklidir.
2
Durdurucu kodonların yapısını değerlendirme.
UAAUAA, UAGUAG ve UGAUGA kodonları durdurucu kodonlardır. Bu kodonlar ribozoma ulaştığında süreci sonlandıran proteinler bağlanır; amino asit getiren bir tRNA bağlanmaz.
Translasyonun sonlanma mekanizmasını ve kodon-antikodon eşleşme sınırlarını belirlemek için gereklidir.
3
tRNA'nın amino asit özgüllüğünü kontrol etme.
Her bir tRNA çeşidi, üzerindeki antikodona uygun olarak sadece tek bir çeşit amino asidi bağlayıp taşıyabilir. Bir tRNA'nın farklı zamanlarda farklı amino asitler taşıması mümkün değildir.
tRNA'nın yapısal ve işlevsel özgüllüğünü kavramak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Genetik Şifrenin Özellikleri ve tRNA Özgüllüğü
Soru 14Soru →

Protein sentezi sürecinde görev alan nükleik asit dizilimleri ve bu dizilimlerin özellikleri ile ilgili aşağıda verilen ifadeleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

mRNA Kodonu: 5′−AUG−3′5'-AUG-3'
mRNA Kodonu: 5′−UGA−3′5'-UGA-3'
tRNA Antikodonu: 3′−CGA−5′3'-CGA-5'
DNA Kalıp İpliği: 3′−CCC−5′3'-CCC-5'

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

mRNA üzerindeki başlatma kodonu metiyonini şifrelerken, durdurucu kodonların amino asit karşılığı yoktur. tRNA antikodonları mRNA kodonlarına tamamlayıcı olarak bağlanır ve DNA kalıp ipliği mRNA sentezine rehberlik eder.
Doğru eşleştirmede; metiyonin amino asidini belirleyen 'başlatma kodonu' AUGAUG'dir. Herhangi bir amino asit karşılığı olmayan 'durdurucu kodonlar'dan biri UGAUGA'dır. 3′−CGA−5′3'-CGA-5' dizilimine sahip bir antikodon, baz eşleşmesi kuralına göre 5′−GCU−3′5'-GCU-3' kodonu ile eşleşir. DNA kalıp ipliğindeki 3′−CCC−5′3'-CCC-5' dizisi ise transkripsiyonla 5′−GGG−3′5'-GGG-3' kodonunu oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon ve antikodon arasındaki baz eşleşmesi kurallarını analiz etme.
mRNA'daki kodonlar 5′→3′5' \rightarrow 3' yönündeyken, tRNA'daki antikodonlar 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde ve tamamlayıcıdır (A−U,G−CA-U, G-C).
Protein sentezinde doğru amino asidin taşınması için bu özgül eşleşme zorunludur.
2
Özel kodonların işlevlerini belirleme.
AUGAUG başlatma, UGAUGA ise durdurucu kodon olarak işlev görür.
Sentezin nerede başlayıp nerede biteceği bu genetik şifrelerle kontrol edilir.
3
DNA ve mRNA arasındaki transkripsiyon ilişkisini kurma.
DNA kalıp ipliği 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunur ve mRNA 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezlenir.
RNA polimeraz enzimi kalıp ipliği temel alarak tamamlayıcı nükleotitleri dizer.

Anahtar Kavram

Genetik Şifre, Kodon ve Antikodon Uyumu
Soru 15Soru →

Protein sentezi sürecinde görev alan farklı nükleik asit dizileri ile bu dizilerin işlevsel özellikleri ve birbirleriyle olan ilişkileri aşağıda verilmiştir. Sol sütunda yer alan nükleotit dizilerini, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kalıp DNA ipliğindeki 3′−TAS−5′3' - TAS - 5' dizisi
mRNA üzerindeki 5′−UAG−3′5' - UAG - 3' dizisi
tRNA üzerindeki 3′−UAC−5′3' - UAC - 5' dizisi
Kalıp olmayan DNA ipliğindeki 5′−ATG−3′5' - ATG - 3' dizisi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kalıp DNA'daki 3′−TAS−5′3' - TAS - 5' dizisi başlangıç kodonunun kalıbıdır; 5′−UAG−3′5' - UAG - 3' dizisi durdurma kodonudur; 3′−UAC−5′3' - UAC - 5' antikodonu başlangıç kodonuyla eşleşir; kalıp olmayan 5′−ATG−3′5' - ATG - 3' dizisi ise mRNA ile aynı nükleotit dizilimine sahiptir.
Doğru eşleştirmede; DNA'daki TAS dizisi başlangıç kodonunun kaynağıdır, UAG protein sentezini bitirir, UAC antikodonu başlangıç kodonunu tanır ve ATG dizisi mRNA'nın DNA üzerindeki kopyası (kodlayan iplik) gibidir.

Adım Adım Çözüm

1
Kalıp DNA'dan mRNA sentezi analiz edilir.
3′−TAS−5′3' - TAS - 5' kalıp ipliğinden 5′−AUG−3′5' - AUG - 3' başlangıç kodonu sentezlenir.
Transkripsiyon 3′→5′3' \rightarrow 5' yönündeki kalıp üzerinden 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde gerçekleşir.
2
Durdurma kodonları tanımlanır.
UAGUAG dizisinin translasyonu sonlandıran bir stop kodonu olduğu belirlenir.
UAAUAA, UAGUAG ve UGAUGA kodonlarının tRNA'da antikodon karşılığı yoktur.
3
Antikodon ve kodon arasındaki tamamlayıcılık kontrol edilir.
3′−UAC−5′3' - UAC - 5' antikodonunun 5′−AUG−3′5' - AUG - 3' kodonuyla hidrojen bağı kuracağı saptanır.
Kodon ve antikodon birbirine antiparalel ve baz eşleşmesi kurallarına (A-U, G-C) uygun bağlanır.
4
Kalıp olmayan iplik ile mRNA ilişkisi kurulur.
DNA'nın kalıp olmayan ipliği (5′−ATG−3′5' - ATG - 3') ile mRNA'nın (5′−AUG−3′5' - AUG - 3') aynı dizilimde olduğu görülür.
Kalıp olmayan iplik, mRNA sentezlenirken mRNA ile birebir aynı anlamlı sırayı korur.

Anahtar Kavram

Genetik bilginin DNA'dan mRNA ve tRNA'ya aktarımındaki nükleotit tamamlayıcılığı ve yön prensipleri.
Soru 16Soru →

Hücrelerde gerçekleşen genetik bilgi akışı sürecinde; DNA üzerindeki genetik kodlar, mRNA üzerindeki kodonlar ve tRNA üzerindeki antikodonlar arasında belirli bir uyum ve ilişki bulunmaktadır.

Buna göre; genetik şifre, kodon ve antikodon özellikleri ile ilgili,

I. Bir canlıdaki 64 çeşit kodonun tamamı, ribozomda kendine uygun bir antikodonla eşleşerek polipeptit zincirine amino asit eklenmesini sağlar.
II. Genetik kodun dejenerasyonu (bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenebilmesi) sayesinde, DNA üzerindeki bazı nokta mutasyonları sentezlenen proteinin yapısını etkilemeyebilir.
III. DNA'nın kalıp ipliğindeki bir genetik kodun nükleotit dizilimi ile bu koda uygun antikodona sahip tRNA'nın nükleotit dizilimi (Timin ve Urasil farkı hariç) aynıdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Genetik kodun dejenerasyonu mutasyonlara karşı koruma sağlar ve DNA kalıp ipliği ile tRNA antikodon dizilimi (T/U farkıyla) aynıdır.
Genetik kodun dejenerasyonu sayesinde bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenebilmesi mutasyonların etkisini minimize eder. Ayrıca, DNA'nın kalıp ipliği ile tRNA antikodonu her ikisi de mRNA'ya komplementer olduğu için nükleotit dizilimleri (T/U farkı hariç) birbirinin aynısıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon ve antikodon çeşitlerini değerlendirme
64 çeşit kodondan 3 tanesi (UAA, UAG, UGA) durdurucu kodondur ve bunlara karşılık gelen bir tRNA/antikodon yoktur.
Durdurucu kodonlar protein sentezini bitirir, amino asit şifrelemezler.
2
Kod dejenerasyonunun etkisini analiz etme
Bir amino asit birden fazla kodonla şifrelenebildiği için (örneğin; GUUGUU, GUCGUC, GUAGUA ve GUGGUG valini şifreler), DNA'da son nükleotitte olan bir mutasyon yine aynı amino asidin gelmesini sağlayabilir.
Bu durum proteinin amino asit diziliminin korunmasını sağlar.
3
DNA kalıp ipliği ile tRNA antikodonu arasındaki dizilim ilişkisini kurma
DNA kalıp ipliği 3′→5′3' \rightarrow 5' yönündedir, mRNA 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezlenir. tRNA antikodonu ise mRNA'ya komplementer olarak 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde bağlanır. Bu durumda kalıp iplik ve antikodon dizilimi paralel ve aynı baz sırasına sahip olur (T yerine U gelmesi şartıyla).
Komplementerliğin komplementeri orijinal dizilime geri döner.

Anahtar Kavram

Genetik kodun evrenselliği, dejenerasyonu ve translasyon eşleşme kuralları.

Alternatif Yöntem

DNA kalıp ipliği: 3'-TAC-5', mRNA kodonu: 5'-AUG-3', tRNA antikodonu: 3'-UAC-5'. Bu örnek üzerinden dizilimlerin benzerliği somutlaştırılabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 17Soru →

Genetik bilginin protein yapısındaki amino asit dizisine aktarılması sürecinde görev alan temel birimler ile bu birimlerin işlevsel/sayısal özelliklerini aşağıda verilen listeden uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Genetik kodun esnekliği (Degenerasyon)
Translasyon başlangıcı (AUG kodonu)
Antikodon bölgesi
Sentez terminasyonu (Stop kodonları)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Genetik kodun esnekliği ile mutasyonlara karşı tolerans sağlanması; Translasyon başlangıcı ile metiyonin şifrelenmesi ve sentez tetiklenmesi; Antikodon bölgesi ile mRNA-tRNA arası hidrojen bağı kurulması; Sentez terminasyonu ile serbest bırakma faktörünün devreye girmesi eşleşir.
Doğru eşleşme, translasyonun nükleotit düzeyindeki kurallarını yansıtır. Genetik kodun esnekliği (dejenere kod), sessiz mutasyonların temelidir. AUG kodonu evrensel bir başlangıç sinyalidir. Antikodon, tRNA'nın kodon okuma birimidir. Stop kodonları ise translasyonu sonlandıran, amino asit karşılığı olmayan dizilerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Kodon ve Antikodon kavramlarını analiz etme
mRNA üzerindeki üçlü dizilere kodon, tRNA üzerindeki tamamlayıcı dizilere antikodon denir.
Protein sentezinin nükleotit düzeyindeki temel mekanizmasını anlamak için gereklidir.
2
Başlama ve durdurma mekanizmalarını değerlendirme
AUG başlangıç kodonu olup metiyonin kodlar; UAA, UAG ve UGA ise durdurucu kodonlardır ve amino asit karşılıkları yoktur.
Sentezin sınırlarını belirleyen nükleotit dizilerini tanımlamak için gereklidir.
3
Kod dejenereasyonu (esneklik) kavramını inceleme
Doğada 20 çeşit amino asit bulunmasına rağmen 61 çeşit anlamlı kodon olması, bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenmesine yol açar.
Genetik şifrenin sayısal dengesizliğinin biyolojik avantajını (mutasyon koruması) açıklamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Genetik kod, kodon ve antikodon arasındaki sayısal ve işlevsel ilişkiler.
Soru 18Soru →

Bir hücrede, belirli bir amino asidi (XX amino asidi) taşıyan bir tRNA molekülünün antikodon bölgesinde meydana gelen bir mutasyon sonucunda, bu tRNA molekülü artık mRNA üzerindeki farklı bir kodonla eşleşmeye başlamıştır. Bu mutasyona rağmen, hücrede sentezlenen ilgili proteinin amino asit diziliminin değişmediği ve fonksiyonunu normal bir şekilde sürdürdüğü tespit edilmiştir.

Buna göre;

I. Bazı amino asit çeşitlerinin birden fazla kodon tarafından şifrelenebilmesi, mutasyonun fenotipik etkisini engellemiştir.
II. Mutasyona uğrayan tRNA molekülü, ilgili aminoaçil tRNA sentetaz enzimi tarafından yine XX amino asidi ile yüklenmiştir.
III. Genetik kodun evrensel olması, antikodon değişimine rağmen aynı amino asidin zincire eklenmesini garanti altına almıştır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenebilmesi ve tRNA'nın hala aynı amino asidi taşıması nedeniyle protein yapısı korunmuştur.
Protein sentezinde görevli 61 çeşit kodonun (durdurucu kodonlar hariç) 20 çeşit amino asidi şifrelemesi, bir amino asidin birden fazla kodon tarafından belirlenebilmesine (dejenerasyon) olanak sağlar. Antikodon değişmesine rağmen proteinin değişmemesi, yeni kodon-antikodon eşleşmesinin yine aynı amino asidi sağladığını kanıtlar. Bu durum, tRNA'nın hala aynı amino asit ile yüklendiğini de gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Protein diziliminin değişmemesi durumunu analiz etme
Dizilim değişmediğine göre mutasyon 'sessiz' kalmıştır.
Antikodon değişmesine rağmen aynı amino asit eklendiği için polipeptit zinciri korunmuştur.
2
Kodon ve amino asit ilişkisini değerlendirme
Bir amino asidin birden fazla kodon karşılığı olabilir.
Genetik kodun dejenerasyonu sayesinde, mutasyonla değişen yeni antikodonun bağlandığı kodon da başlangıçtaki ile aynı amino asidi ifade eder.
3
tRNA'nın taşıdığı amino asidi kontrol etme
tRNA hala XX amino asidini taşımaktadır.
Proteinin yapısı değişmediği için, mutasyonlu tRNA'nın ribozoma hala doğru amino asidi (XX) getirmesi zorunludur.
4
Evrensellik kavramını irdeleme
Evrensellik bu durumun nedeni değildir.
Evrensellik, aynı kodonun farklı canlılarda aynı amino asidi şifrelemesidir; bir mutasyonun etkisini telafi eden bir mekanizma değildir.

Anahtar Kavram

Genetik Kodun Dejenerasyonu (Redundancy)

Daha Fazla Pratik

Sessiz mutasyonların evrimsel süreçteki önemi ve mRNA üzerindeki etkileri üzerine çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Genetik Şifre, Kodon ve Antikodon İlişkisi Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin