Examkin

Doğal Sistemler

46 soru

Tüm türler46Çoktan seçmeli25Eşleştirme10Sıralama11
Soru 41Soru →

Bir bölgede aşırı kuraklığın başlangıcından sosyoekonomik etkilerinin ortaya çıkışına kadar olan süreci göz önüne alarak, aşağıda verilen kuraklık aşamalarını ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kuraklık gelişim aşamalarının doğru sıralaması sırasıyla; yağış miktarlarının azalması (meteorolojik kuraklık), toprak neminin azalması (tarımsal kuraklık), yüzey ve yeraltı su kaynaklarının azalması (hidrolojik kuraklık) ve su kıtlığının toplumu etkilemesi (sosyoekonomik kuraklık) şeklindedir.
Kuraklığın aşamalı olarak ilerlemesinde sırasıyla yağış azlığı (meteorolojik), toprak neminin azalması (tarımsal), akarsu ve göl seviyelerinin gerilemesi (hidrolojik) ve nihayetinde toplumsal/ekonomik hayatın etkilenmesi (sosyoekonomik) gerçekleşir. Bu nedenle doğru sıralama meteorolojik kuraklık, tarımsal kuraklık, hidrolojik kuraklık ve sosyoekonomik kuraklık şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Meteorolojik kuraklık aşamasını belirleme
İlk olarak yağış miktarının normal değerlerin altına inmesi (meteorolojik kuraklık) süreci başlatır.
Kuraklık atmosferik nem ve yağış eksikliğiyle başlayan bir doğa olayıdır.
2
Tarımsal kuraklık aşamasını belirleme
Yağış azlığı toprak neminin tükenmesine ve bitkilerin susuz kalmasına (tarımsal kuraklık) yol açar.
Toprağın üst tabakasındaki su eksikliği doğrudan bitki gelişimini ve tarımsal üretimi vurur.
3
Hidrolojik kuraklık aşamasını belirleme
Uzun süren kuraklık yeraltı suyu, akarsu debileri ve göller gibi hidrolojik rezervlerin azalmasıyla (hidrolojik kuraklık) devam eder.
Yüzey ve yeraltı su kaynaklarının beslenmesi yağış ve sızmaya bağlı olduğu için gecikmeli olarak bu kaynaklar da kurur.
4
Sosyoekonomik kuraklık aşamasını belirleme
En son aşamada su kıtlığı içme suyu sıkıntısı, enerji üretimi düşüşü ve gıda fiyatlarının artması gibi sosyoekonomik etkilere dönüşür.
Ekonomik ve sosyal sistemlerin su kısıtından doğrudan zarar görmesi sürecin son boyutudur.

Anahtar Kavram

Kuraklık hidrolojik kökenli, yavaş gelişen ve aşamalı olarak ilerleyen ekstrem bir doğa olayıdır.
Soru 42Soru →

Küresel iklim değişimi; atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosfer gibi doğal sistemlerde çeşitli değişimlere ve bu sistemler arasında zincirleme reaksiyonlara neden olmaktadır.

Buna göre, küresel iklim değişimi sürecinde meydana gelen olaylarla ilgili;

I. Atmosferdeki karbondioksit miktarının artması, bitkilerin fotosentez hızını sınırsız bir şekilde artırarak atmosferdeki fazla karbonun tamamının yutak alanlarda depolanmasını sağlar.
II. Küresel sıcaklık artışına bağlı olarak karasal biyomların yayılış alanları, enlemin etkisine bağlı olarak kutuplara doğru kayma gösterir.
III. Sıcaklık artışı nedeniyle permafrost (donmuş toprak) tabakasının erimesi, zemin çökmeleri ve toprak kayması gibi jeomorfolojik süreçleri tetikler.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Karasal biyom sınırlarının kutuplara doğru kayması ve permafrost tabakasının erimesinin jeomorfolojik süreçleri tetiklemesi yönündeki ifadeler doğrudur.
Karasal biyom sınırlarının enlemin etkisine bağlı olarak kutuplara doğru kayması ve permafrost tabakasının erimesinin zemin çökmeleri ile toprak kayması gibi jeomorfolojik süreçleri tetiklemesi yönündeki ifadeler bilimsel olarak doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Atmosferdeki karbondioksit artışının ve yutak alanların ilişkisinin analiz edilmesi.
Birinci ifadenin yanlış olduğu belirlenir. Çünkü karbon yutaklarının (ormanlar, okyanuslar vb.) karbon depolama kapasitesi sınırsız değildir ve fotosentez hızı sadece karbondioksit miktarına bağlı olmayıp su, sıcaklık, ışık ve mineral miktarı gibi etmenlerle de sınırlanır.
Karbon döngüsündeki kaynak ve yutak mekanizmalarının sınırlarını ve işleyişini doğru değerlendirmek amacıyla bu analiz yapılır.
2
Küresel sıcaklık artışının karasal biyomların sınırlarına etkisinin incelenmesi.
İkinci ifadenin doğru olduğu belirlenir. Küresel sıcaklık artışıyla birlikte sıcaklığa uyumlu türlerin yaşam alanları kutup bölgelerine (yüksek enlemlere) ve dağların yüksek kesimlerine doğru kayma eğilimi gösterir.
Sıcaklık ve iklim kuşaklarındaki değişimin biyosfer üzerindeki coğrafi etkisini tespit etmek için bu inceleme yapılır.
3
Sıcaklık artışının donmuş topraklar (permafrost) ve jeomorfoloji üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi.
Üçüncü ifadenin doğru olduğu belirlenir. Kutuplara yakın bölgelerde yer alan permafrost tabakasının erimesi zemin stabilitesini bozarak zemin çökmelerine (termokarst) ve toprak kaymalarına yol açar.
İklim değişiminin litosfer ve yer şekilleri üzerindeki fiziksel sonuçlarını anlamak için bu değerlendirme yapılır.

Anahtar Kavram

Küresel iklim değişiminin atmosfer, biyosfer ve litosfer gibi doğal sistemlerdeki zincirleme fiziki etkileri ve bu süreçlerdeki değişimlerin coğrafi sonuçları.
Soru 43Soru →

Küresel iklim değişimi; atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosfer gibi doğal sistemlerin tümünü etkileyen ve bu sistemler arasında zincirleme reaksiyonlara yol açan küresel bir süreçtir. Aşağıda verilen küresel iklim değişimi süreçlerini, etkiledikleri birincil do��al sistemler (coğrafi küreler) ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Atmosferdeki karbondioksit (CO2CO_2) ve metan (CH4CH_4) gibi sera gazlarının birikmesiyle küresel sıcaklık ortalamalarının artması
Buzulların erimesi ve okyanus sularının termal genleşmesiyle deniz seviyelerinin yükselip kıyı çizgilerinin değişmesi
Yüksek enlemlerdeki donmuş toprakların (permafrost) erimesiyle zemin stabilitesinin bozulması ve heyelanların tetiklenmesi
Sıcaklık ve yağış rejimlerinin değişmesi sonucu karasal biyom sınırlarının kutuplara ve yüksek yamaçlara doğru kayması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Atmosferdeki sera gazı birikimi Atmosfer (Hava Küre) ile; deniz seviyesinin yükselmesi Hidrosfer (Su Küre) ile; permafrost tabakasının erimesi Litosfer (Taş Küre) ile; biyomların kayması ise Biyosfer (Canlılar Küresi) ile eşleşmektedir.
Eşleştirmede her olay kendi gerçekleştiği birincil coğrafi küreye atanmıştır: Gaz birikimi ve küresel ısınma hava kürede (atmosfer) gerçekleştiğinden atmosfer ile; buzul erimesi ve okyanus yükselmesi su kürede (hidrosfer) gerçekleştiğinden hidrosfer ile; donmuş toprakların çözülmesi yer kabuğunda (litosfer) gerçekleştiğinden litosfer ile; türlerin yayılış alanlarının değişmesi canlılar dünyasında (biyosfer) gerçekleştiğinden biyosfer ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Atmosferdeki gaz birikimi ve küresel sıcaklık artışının hangi küreyle ilişkili olduğunu belirleme
Sera gazları (CO2CO_2, CH4CH_4) ve sıcaklık artışı doğrudan klimatolojik süreçler olup Atmosfer (Hava Küre) ile eşleşir.
Klimatolojik süreçlerin tamamı atmosfer katmanında gerçekleşir.
2
Buzul erimeleri ve deniz seviyesi değişimlerinin hangi küreyle ilişkili olduğunu belirleme
Okyanuslar, denizler ve buzullar su kaynakları olduğundan Hidrosfer (Su Küre) ile eşleşir.
Deniz seviyesinin yükselmesi hidrosferin su bütçesindeki değişimlerle doğrudan ilgilidir.
3
Permafrost erimesinin ve zemin çökmelerinin hangi küreyle ilişkili olduğunu belirleme
Toprak ve kayaç tabakaları yer kabuğunu oluşturduğundan Litosfer (Taş Küre) ile eşleşir.
Permafrostun çözülmesi jeomorfolojik ve litolojik bir süreçtir.
4
Biyom sınırlarının kayması ve tür yayılışlarının hangi küreyle ilişkili olduğunu belirleme
Canlıların dağılışı ve ekolojik adaptasyonlar Biyosfer (Canlılar Küresi) ile eşleşir.
Biyomlar ve canlı popülasyonları biyosferin temel unsurlarıdır.

Anahtar Kavram

Küresel İklim Değişimi ve Doğal Sistemlere Etkileri
Soru 44Soru →

Küresel iklim değişimi sürecinde, karbon döngüsündeki yutak alanların (karbon depolayan ortamlar) zarar görmesi veya işlevini kaybetmesi, atmosfere karbon salınımını artırarak küresel ısınmayı daha da hızlandıran bir pozitif geri beslemeye yol açar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi küresel iklim değişiminin etkisiyle karbon yutakların��n zayıflayarak atmosfere karbon salınımına yol açmasına örnek gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kutuplara yakın bölgelerde sıcaklıkların artmasıyla permafrost (donmuş toprak) alanlarının çözülerek bünyelerindeki organik karbonu karbondioksit (CO2CO_2) ve metan (CH4CH_4) gazı olarak atmosfere bırakması

Cevap

Kutuplara yakın bölgelerde sıcaklıkların artmasıyla permafrost (donmuş toprak) alanlarının çözülerek bünyelerindeki organik karbonu karbondioksit ve metan gazı olarak atmosfere bırakması
Kutuplara yakın alanlardaki permafrost (donmuş toprak) tabakası, donmuş hâldeki bitkisel ve hayvansal organik maddeleri bünyesinde barındırarak dünyanın en büyük karbon yutaklarından birini oluşturur. Küresel iklim değişimine bağlı olarak sıcaklıkların artması, bu toprakların çözülmesine ve mikroorganizmaların buradaki organik maddeleri hızla parçalayarak atmosfere karbondioksit ve metan gazı olarak salmasına neden olur. Bu durum, bir karbon yutağının zayıflayarak atmosfere karbon salınımı yapmasına doğrudan bir örnektir.

Adım Adım Çözüm

1
Karbon döngüsündeki yutak alanların ve salınım (kaynak) süreçlerinin rollerini belirlemek.
Yutak alanlar karbonu depolarken, salınım süreçleri karbonu atmosfere geri verir.
Soruda küresel iklim değişiminin etkisiyle bir karbon yutağının zayıflayıp atmosfere karbon salmasına neden olan durum sorulmaktadır.
2
Seçeneklerdeki olayların kökenlerini ve iklim değişimi ile ilişkilerini analiz etmek.
Permafrost toprakları çok büyük bir karbon yutağıdır. Sıcaklık artışı (iklim değişimi) bu toprakların erimesine ve içlerindeki karbonun atmosfere gaz olarak salınmasına yol açar. Deprem ve volkanizma gibi olaylar ise iklim değişimiyle tetiklenmeyen jeolojik süreçlerdir.
Öğrencinin iklimsel süreçler ile jeolojik süreçleri (deprem/volkanizma) ve karbon yutağı ile karbon tüketimi arasındaki farkı ayırt etmesi gerekir.
3
Doğru seçeneği belirlemek ve diğer seçeneklerdeki kavram yanılgılarını açıklamak.
Donmuş toprakların çözülmesi, küresel iklim değişiminin tetiklediği doğal bir yutak bozulması ve salınım sürecidir.
Bu süreç küresel ısınmayı daha da hızlandıran önemli bir pozitif geri besleme mekanizmasıdır.

Anahtar Kavram

Küresel iklim değişiminin karbon yutakları üzerindeki etkileri ve geri besleme mekanizmaları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 45Soru →

Bir orman ekosistemindeki besin zincirinde yer alan canlılar arasında enerji akışı üreticiden tüketiciye doğru gerçekleşir.

Buna göre, aşağıda verilen canlıları güneş enerjisinin besin zincirindeki aktarım sırasına göre (ilk halkadan son halkaya doğru) sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Canlıların güneş enerjisinin besin zincirindeki aktarım sırasına göre (ilk halkadan son halkaya doğru) doğru sıralaması: Meşe ağacı, Tırtıl, Dere kuşu ve Atmaca şeklindedir.
Doğru sıralama güneş enerjisini doğrudan kullanan üretici canlıdan (Meşe ağacı) başlayarak, sırasıyla otçul tüketiciye (Tırtıl), otçulla beslenen etçile (Dere kuşu) ve son olarak yırtıcı etçile (Atmaca) doğru gitmelidir. Bu durum besin zincirindeki tek yönlü enerji aktarımını yansıtır.

Adım Adım Çözüm

1
Üretici organizmanın belirlenmesi
Meşe ağacı, fotosentez yoluyla güneş ışığını kimyasal enerjiye çeviren üretici canlıdır ve zincirin ilk basamağını oluşturur.
Besin zincirinde enerji akışı her zaman üreticilerden başlar.
2
Birincil tüketicinin (otçul) belirlenmesi
Tırtıl, meşe ağacının yapraklarını yiyerek beslenen otçul (birincil tüketici) canlıdır ve ikinci basamakta yer alır.
Üreticilerle beslenen otçullar besin zincirinin ikinci trofik düzeyini oluşturur.
3
İkincil tüketicinin belirlenmesi
Dere kuşu, tırtılla beslenen etçil (ikincil tüketici) canlıdır ve üçüncü basamakta yer alır.
Otçullarla beslenen küçük etçiller besin zincirinde bir sonraki aşamayı oluşturur.
4
Üçüncül tüketicinin (yırtıcı) belirlenmesi
Atmaca, dere kuşuyla beslenen yırtıcı etçil (üçüncül tüketici) canlıdır ve bu besin zincirinin son basamağında yer alır.
Etçillerle beslenen büyük yırtıcılar genellikle besin zincirinin en üst basamaklarında konumlanır.

Anahtar Kavram

Besin zincirindeki trofik düzeyler ve enerji akış yönü.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 46Soru →

Aşağıda verilen karasal biyomları, karşılarında yer alan karakteristik iklim ve bitki örtüsü özellikleri ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Savan Biyomu
Tayga Ormanları Biyomu
Tundra Biyomu
Çöl Biyomu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Savan Biyomu tropikal uzun boylu otlarla; Tayga Ormanları Biyomu sert karasal iklimdeki iğne yapraklı ormanlarla; Tundra Biyomu donmuş topraklardaki likenlerle; Çöl Biyomu ise kurak bölgelerdeki dikenli bitkilerle eşleşir.
Eşleştirmede, Savan Biyomu tropikal enlemlerdeki uzun boylu otlarla; Tayga Biyomu sert karasal iklimdeki iğne yapraklı ormanlarla; Tundra Biyomu donmuş topraklardaki likenlerle; Çöl Biyomu ise kurak bölgelerdeki kaktüs benzeri dikenli bitkilerle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Savan Biyomunun coğrafi dağılışını ve bitki örtüsü yapısını incelemek.
Savan biyomunun 10∘−20∘10^\circ - 20^\circ enlemlerindeki yazları yağışlı tropikal bölgede uzun ot topluluklarından oluştuğu tespit edilir.
Savan ikliminin temel karakteristiklerini belirlemek için.
2
Tayga Ormanlarının iklim ve ağaç türü ilişkisini analiz etmek.
Tayga biyomunun sert karasal iklim bölgelerinde iğne yapraklı ormanlardan (çam, göknar, ladin) oluştuğu görülür.
İğne yapraklı ormanların dağılışını sert karasal iklimle bağdaştırmak için.
3
Tundra iklimi ve toprak yapısının bitki örtüsü üzerindeki etkisini değerlendirmek.
Tundra biyomunun yılın büyük kısmında donmuş topraklar üzerinde gelişen liken ve yosunlardan oluştuğu anlaşılır.
Aşırı soğuk kutup altı bölgelerindeki bitki örtüsü sınırlarını belirlemek için.
4
Kuraklık ve yüksek sıcaklık farklarının bitki adaptasyonuna etkisini incelemek.
Çöl biyomunun yıllık yağışın çok az olduğu alanlarda su depolayabilen dikenli bitkilerden oluştuğu belirlenir.
Kurak bölge adaptasyonlarını analiz etmek için.

Anahtar Kavram

Karasal biyomların iklim ve bitki örtüsü özelliklerine göre sınıflandırılması
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 3 / 3
Doğal Sistemler Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 3 | Examkin