Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar

58 soru

Soru 1Soru

Bir bölgede orman örtüsünün tarım alanı açmak veya odunsu ürün elde etmek amacıyla tahrip edilmesi sürecinde meydana gelen çevresel bozulma aşamaları aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Bu aşamaları, ilk gerçekleşen olaydan en son gerçekleşen olaya (nedenden sonuca) doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Bitki ��rtüsünün ortadan kaldırılması, köklerin işlevini yitirmesi, erozyonun gerçekleşmesi ve çölleşmenin yaşanması şeklindedir.
Çevresel bozulma süreci orman örtüsünün tahrip edilmesiyle başlar. Bunun sonucunda ağaç kökleri toprağı tutma özelliğini kaybeder ve toprak gevşer. Korumasız kalan gevşek toprak yağışlarla aşınarak erozyona uğrar. Erozyonun şiddetlenmesiyle verimli toprak süpürülür, ana kaya ortaya çıkar ve çölleşme gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk tetikleyici nedeni belirleme
Bitki örtüsünün ortadan kaldırılması ilk adımdır.
Çevresel bozulma süreci, insanların ormanı tahrip ederek toprağı çıplak bırakmasıyla başlar.
2
Fiziksel değişimi analiz etme
Köklerin toprağı tutma özelliğinin kaybolması ikinci adımdır.
Ağaçların kesilmesiyle toprak yapısı gevşer ve dış kuvvetlere karşı korumasız hale gelir.
3
Dış kuvvetlerin etkisini belirleme
Yağış sularının toprağı süpürmesi (erozyon) üçüncü adımdır.
Korumasız ve gevşemiş toprak, yağış suları ile kolayca aşınır ve taşınır.
4
Nihai çevresel sonucu saptama
Ana kayanın yüzeye çıkması ve çölleşme son adımdır.
Erozyonun ilerlemesiyle verimli toprak örtüsü tamamen yok olur ve geriye verimsiz ana kaya kalır.

Anahtar Kavram

Orman tahribatının erozyon ve çölleşme üzerindeki doğrudan etkileri
Soru 2Soru

Coğrafi özelliklerine göre doğal kaynaklar; daimi (tükenmeyen), belirli şartlarda kendini yenileyebilen ve tükenebilen (yenilenemeyen) kaynaklar olarak sınıflandırılmaktadır. Aşağıda verilen doğal kaynakları, bu kaynakların sürdürülebilirlik ve tükenirlik özelliklerini açıklayan tan��mlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Güneş Radyasyonu
Orman Ekosistemleri
Jeotermal Akışkanlar
Petrol Rezervleri

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Güneş Radyasyonu - daimi tükenmeyen kaynak tanımıyla; Orman Ekosistemleri - kendini yenileme hızı taşıma kapasitesine bağlı olan dinamik kaynak tanımıyla; Jeotermal Akışkanlar - reenjeksiyon koşuluyla sürdürülebilen tükenmeyen kaynak tanımıyla; Petrol Rezervleri - oluşum hızı tüketim hızından yavaş olan fosil kaynak tanımıyla eşleşmelidir.
Doğal kaynaklar tükenme durumlarına göre sınıflandırıldığında; güneş radyasyonu hiçbir şekilde tükenmeyen daimi kaynaklar grubunda yer alır. Orman ekosistemleri, biyotik döngülerle yenilense de insan tahribatı taşıma kapasitesini aşarsa yenilenemez hale gelir. Jeotermal kaynaklar, magmatik ısıya bağlı olsa da reenjeksiyon yapılmazsa rezerv dengesini kaybeder. Petrol ise sınırlı rezerve sahip fosil bir kaynak olup yenilenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Doğal kaynakların kökenlerini ve oluşum sürelerini belirleme
Güneş radyasyonunun kozmik kaynaklı, ormanın biyotik, jeotermal akışkanların magmatik/termal ve petrolün ise fosil organik kökenli olduğu saptanır.
Sınıflandırma ve tükenirlik özelliklerinin analiz edilebilmesi için kaynağın kökeninin bilinmesi gerekir.
2
Kaynakların yenilenebilme potansiyellerini ve sürelerini karşılaştırma
Güneşin sınırsız/daimi olduğu, orman ve jeotermalin belirli çevrimsel/beşerî şartlara bağlı olduğu, petrolün ise jeolojik zaman gerektiren sınırlı bir rezerv olduğu belirlenir.
Yenilenebilme süreleri kaynakların tükenirlik sınıfını doğrudan belirleyen temel ölçüttür.
3
Tanımlardaki ayırt edici coğrafi ve teknik ifadeleri (daimi akış, taşıma kapasitesi, reenjeksiyon, fosil dönüşüm) kaynak isimleriyle eşleştirme
Daimi akış güneş radyasyonu ile, taşıma kapasitesi orman ekosistemi ile, reenjeksiyon jeotermal akışkanlar ile, fosil dönüşüm ise petrol ile eşleştirilir.
Teknik terimler ve coğrafi koşullar doğru eşleşmeyi sağlamada kesin kanıtlar sunar.

Anahtar Kavram

Doğal kaynakların tükenirlik ve yenilenebilme durumlarına göre sınıflandırılması
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 3Soru

Aşağıda üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetlerini etkileyen bazı doğal (fiziki) faktörler ile bu faktörlerin ekonomik faaliyetler üzerindeki etkileri verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda yer alan doğal faktör özellikleri ile sağ sütunda yer alan ekonomik etki ve sonuçları en doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Toprakta donma-çözülme (aktif tabaka) süreçlerinin yaşanması ve akarsuların kış aylarında kalın bir buz tabakasıyla kaplanması
Yüksek eğim dereceleri, derin kanyonlar ve heyelana duyarlı yamaç dengesizliklerinin yaygın olması
Akarsu debilerinin mevsimsel dalgalanmalar göstermesi ve yıllık ortalama akış hacminin buharlaşmaya bağlı olarak düşük kalması
Aşırı yıkanma veya düşük sıcaklık nedeniyle humus birikiminin engellenmesi ve toprak minerallerinin yıkanarak alt katmanlara taşınması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Toprakta donma-çözülme ve buzlanma durumunun boru hattı teknolojisi ve iç su yolları taşımacılığındaki kısıtlamalarla; yüksek eğim ve heyelan riskinin köprü, tünel, viyadük maliyetleri ve enerji hatları güvenliğiyle; akarsu rejimlerinin düzensizliği ve su yetersizliğinin soğutma suyu riski ve sulama/nadas ihtiyacıyla; toprağın humus yönünden fakirleşmesinin ise tarımsal rekolte düşüşü ve gıda sanayisi hammaddesi ile tüketim bütçesiyle eşleşmesi gerekir.
Sol sütundaki doğal çevre koşulları ile sağ sütundaki ekonomik faaliyetlere etkileri eşleştirildiğinde; donma ve çözülme süreçleri boru hatları teknolojisi ve iç su yolu ulaşımı kısıtlamalarıyla (iklim ve hidrolojik etki), yer şekillerinin eğim ve heyelan riski yol sanat yapıları maliyetleri ve hat güvenliğiyle (topografik etki), akarsu rejimlerindeki düzensizlik ve yetersizlik soğutma suyu temini ve sulama/nadas gerekliliğiyle (su kaynakları etkisi), toprak yıkanması ve humus azlığı ise tarımsal rekolte, hammadde temini ve dolaylı tüketici bütçesiyle (toprak etkisi) doğrudan ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci faktörün (donma-çözülme ve buzlanma) analiz edilmesi.
Donmuş toprakların (permafrost) yazın çözülmesi zemini gevşettiği için boru hatlarında termal kazık gibi özel sabitleme teknolojileri gerektirir; akarsuların donması ise nehir taşımacılığını engeller. Bu nedenle birinci faktör, boru hatları ve iç su yolu taşımacılığıyla ilgili olan ifadeyle eşleşir.
İklim şartlarının ve donma olaylarının doğrudan dağıtım altyapısı üzerindeki etkisini belirlemek.
2
İkinci faktörün (eğim, kanyonlar ve heyelan) analiz edilmesi.
Engebeli yer şekilleri ve kanyonlar, karayolu/demiryolu güzergahlarında köprü, tünel ve viyadük yapımını zorunlu kılarak dağıtım maliyetlerini artırır; yamaç dengesizlikleri (heyelan) ise enerji iletim direklerini devirebilir. Bu durum yer şekillerinin ulaştırma yatırımları üzerindeki etkisidir.
Topografik özelliklerin dağıtım ağlarının inşası ve güvenliği üzerindeki doğrudan kısıtlamalarını incelemek.
3
Üçüncü faktörün (akarsu debi dalgalanmaları ve su azlığı) analiz edilmesi.
Sanayi tesislerinin yer seçiminde soğutma suyu temin riskini artırması ve tarımsal üretimde nadas uygulamasını veya sulama yatırımlarını zorunlu kılması.
Hidrolojik kaynakların sanayi yer seçimi (üretim) ve tarımsal yöntemler üzerindeki etkisini değerlendirmek.
4
Dördüncü faktörün (humus azlığı ve yıkanma) analiz edilmesi.
Yıkanmış veya verimsiz topraklar tarımsal verimi (rekolteyi) düşürür. Tarımsal üretimin azalması, bu hammaddeleri işleyen gıda sanayisini zorlar. Gıda fiyatlarının artması ise tüketicilerin gıda dışı ürünlere ayırabildiği bütçeyi azaltarak tüketim kalıplarını etkiler.
Toprak faktörlerinin hammadde üretimi ve bunun gıda sanayisi ile tüketici bütçesi (tüketim) üzerindeki zincirleme etkilerini çözümlemek.

Anahtar Kavram

Doğal faktörlerin (iklim, yer şekilleri, su kaynakları ve toprak özellikleri) üretim, dağıtım ve tüketim süreçlerindeki farklı aşamaları kısıtlama mekanizmaları ve sektörel yansımaları.
Soru 4Soru

Küresel ölçekte faaliyet gösteren bir hazır giyim firmasının yürüttüğü bazı uygulamalar şunlardır:

* I. Uygulama: Üretim tesislerinde geleneksel üretim bantlarından dijital kontrollü robotik sistemlere geçilmesi
* II. Uygulama: Ürünlerin hedef kitleye tanıtımı amacıyla dijital platformlarda pazarlama ve marka imajı çalışmalarının yürüt��lmesi
* III. Uygulama: Üretilen kıyafetlerin mağazalara ve bölgesel antrepolara hızlı sevk edilmesi için akıllı takip sistemli lojistik ağlarının kurulması
* IV. Uygulama: Tüketici gruplarının değişen moda algısı ve harcama eğilimleri analiz edilerek ürün tasarımlarının şekillendirilmesi

Bu uygulamaların etkilediği ekonomik süreçler (üretim, dağıtım ve tüketim) göz ��nüne alındığında, uygulamaların sırasıyla hangi süreçleri etkileyen beşerî faktörlere örnek oluşturduğu söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretim - Dağıtım - Dağıtım - Tüketim

Cevap

Üretim - Dağıtım - Dağıtım - Tüketim
Doğru sıralama 'Üretim - Dağıtım - Dağıtım - Tüketim' şeklindedir. Robotik üretim teknolojisi üretim aşamasına (teknoloji); tanıtım, marka ve pazarlama çalışmaları dağıtım aşamasına (modern pazarlama teknikleri); lojistik ve taşımacılık faaliyetleri dağıtım aşamasına (ulaşım); tüketicilerin moda algısı ve harcama alışkanlıkları ise tüketim aşamasına (moda ve ihtiyaçlar) etki eden beşerî faktörlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci uygulamanın ekonomik süreçlerle ilişkisini belirlemek.
Birinci uygulama üretim sürecini etkileyen beşerî faktörlere örnektir.
Fabrikalarda geleneksel bantlardan robotik otomasyon sistemlerine geçiş, doğrudan mal üretimi aşamasındaki teknolojiyi ifade eder.
2
İkinci uygulamanın ekonomik süreçlerle ilişkisini belirlemek.
İkinci uygulama dağıtım sürecini etkileyen beşerî faktörlere örnektir.
Dijital platformlarda yürütülen pazarlama ve marka imajı çalışmaları, MEB müfredatında yer alan 'modern pazarlama teknikleri' kapsamında dağıtım unsurları arasında sınıfland��rılır.
3
Üçüncü uygulamanın ekonomik süreçlerle ilişkisini belirlemek.
Üçüncü uygulama dağıtım sürecini etkileyen beşerî faktörlere örnektir.
Ürünlerin mağaza ve antrepolara sevk edilmesi için kurulan lojistik ağları, dağıtımı doğrudan etkileyen ulaşım faktörüne dayanır.
4
Dördüncü uygulamanın ekonomik süreçlerle ilişkisini belirlemek.
Dördüncü uygulama tüketim sürecini etkileyen beşerî faktörlere örnektir.
Tüketicilerin moda algısı ve harcama eğilimleri, tüketim sürecini belirleyen ihtiyaçlar ve moda gibi beşerî faktörlerle ilişkilidir.

Anahtar Kavram

Ekonomik faaliyetlerin (üretim, dağıtım, tüketim) beşerî faktörlere göre sınıflandırılması ve pazarlama/ulaşım gibi dağıtım unsurlarının diğer süreçlerden ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru

Aşağıdaki tabloda, coğrafi özellikleri ve ekonomik yapıları farklı olan dört ülkenin doğal kaynak potansiyeli, kalkınma için gerekli olan sermaye-teknoloji düzeyi, nitelikli iş gücü oranı ve dış pazara sundukları başlıca ihracat ürünleri gösterilmiştir:

ÜlkeDoğal Kaynak PotansiyeliSermaye ve Teknoloji DüzeyiNitelikli İş Gücü OranıBaşlıca İhracat Ürünleri
KZengin (Petrol, kakao, doğalgaz)DüşükDüşükİşlenmemiş hammadde ve tarım ürünleri
LÇok sınırlı (Yok denecek kadar az)Çok yüksekÇok yüksekİleri teknoloji ürünleri, optik aletler ve ilaç
MZengin (Orman, su gücü, metalik madenler)Çok yüksekYüksekSanayi ürünleri, işlenmiş kereste ve kağıt
NZengin (Kömür, bakır, demir)YetersizDüşükKömür ve konsantre metal cevheri

Tablodaki veriler ve bu ülkelerin küresel ekonomideki konumları dikkate alındığında, doğal kaynak-ekonomi ilişkisine dair aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: L ülkesinin doğal kaynak yönünden dışa bağımlı olması, sermaye birikimini ve teknolojik yatırımlarını zamanla kısıtlayacağından; bu ülkenin ekonomik refah seviyesinin uzun vadede zengin kaynaklara sahip K ve N ülkelerinin gerisinde kalması kaçınılmazdır.

Cevap

L ülkesinin doğal kaynak yönünden dışa bağımlılığının uzun vadede ekonomik refahını zengin kaynaklı K ve N ülkelerinin gerisine düşüreceğini öne süren yargı
Doğal kaynak bakımından fakir olan ülkelerin (L ülkesi gibi) uzun vadede zengin kaynaklı fakat sermayesiz ülkelerin (K ve N gibi) gerisinde kalacağı iddiası coğrafi ve ekonomik gerçeklerle bağdaşmaz. Sermaye, teknoloji ve nitelikli iş gücü sayesinde hammaddeyi ithal edip yüksek katma değerli mamul maddeye dönüştüren ülkelerin refah seviyesi her zaman daha yüksektir.

Adım Adım Çözüm

1
Tabloda verilen K, L, M ve N ülkelerinin doğal kaynak potansiyelleri ile sermaye, teknoloji ve nitelikli iş gücü düzeylerini analiz etmek.
K ve N ülkelerinin doğal kaynakça zengin fakat teknoloji ve sermaye yönünden zayıf olduğu; L ülkesinin kaynak fakiri fakat teknoloji ve sermaye yönünden çok güçlü olduğu; M ülkesinin ise her iki açıdan da güçlü olduğu tespit edilir.
Ülkelerin gelişmişlik seviyeleri ile kaynak kullanım kabiliyetleri arasındaki ilişkiyi kurabilmek için bu verilerin karşılaştırılması gerekir.
2
Doğal kaynakların ekonomi ve kalkınma üzerindeki etkisini oranlar bağlamında teorik olarak değerlendirmek.
Bir ülkenin gelişmesinde doğal kaynakların varlığı tek başına yeterli değildir. Gelişmişlik için sermaye birikimi, teknolojik altyapı ve nitelikli iş gücü (beşerî sermaye) birincil öneme sahiptir.
Doğal kaynak zenginliğinin doğrudan ve mutlak bir gelişmişlik getireceği yönündeki yaygın öğrenci yanılgısını (kaynak paradoksu) test etmek.
3
L ülkesinin durumunu hammadde dışa bağımlılığı bağlamında incelemek.
L ülkesi (Japonya örneği) dışarıdan aldığı hammaddeleri yüksek teknoloji ve nitelikli iş gücüyle işleyerek çok yüksek katma değerli ürünler üretir. Bu durum, ülkenin refah düzeyinin doğal kaynak ihracatçısı olan K (Nijerya) veya N (Moğolistan) gibi ülkelerin gerisinde kalmasını engeller, aksine onları çok geride bırakmasını sağlar.
Doğal kaynak yoksunluğunun kalkınmaya mutlak bir engel olmadığını ve dışa bağımlılığın ileri teknoloji üretimiyle telafi edilebileceğini göstermek.
4
Seçeneklerdeki yargıları analiz ederek ulaşılamaz olanı belirlemek.
L ülkesinin refahının uzun vadede K ve N ülkelerinin gerisinde kalacağını iddia eden seçeneğin yanlış olduğu, diğer seçeneklerdeki tespitlerin ise coğrafi ve ekonomik gerçeklerle tamamen uyuştuğu görülür.
Soru kökündeki olumsuz ifadeye ('ulaşılamaz') uygun olarak yanlış yargıyı tespit edip doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Doğal kaynak potansiyeli ile sermaye, teknoloji ve beşerî faktörlerin ülkelerin gelişmişlik düzeyleri üzerindeki birleşik etkisi ve kaynak paradoksu.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 6Soru

Bir kapalı havzada kontrolsüz yeraltı suyu kullanımına bağlı olarak meydana gelen çevresel bozulma aşamalarını, tetikleyici ilk nedenden en son ortaya çıkan ekolojik sonuca doğru mantıksal bir sırayla diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Beşerî faaliyetle başlayan aşırı kullanım, hidrostatik basınç kaybı, obruk oluşumu, nem kaybı ve erozyon ve son olarak havza ekosisteminin çöküşü şeklinde olmalıdır.
Süreç, beşerî faktör olan aşırı tarımsal sulama ile başlar. Su çekildikçe yeraltı karstik boşluklarındaki basınç dengesi bozulur ve obruklar oluşur. Ardından toprağın kurumasıyla rüzgâr erozyonu başlar ve nihayetinde göllerin kurumasıyla mikro-klimatik çöküş ve habitat kaybı gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Tetikleyici beşerî faaliyeti tespit etme
Tarımda aşırı su tüketimi ile akiferlerin boşaltılması süreci başlatır.
Çevresel bozulma süreçlerinde insan müdahalesi ve doğal kaynağın aşırı tüketimi her zaman başlangıç noktasıdır.
2
Hidrojeolojik denge değişimini analiz etme
Boşalan karstik boşluklarda hidrostatik basıncın düşmesi ve mekanik dengenin bozulması gerçekleşir.
Yeraltı suyunun çekilmesi, jeolojik tabakaların altındaki suyun sağladığı destek kuvvetini ortadan kaldırır.
3
Jeomorfolojik sonucu belirleme
Tavanların çökmesiyle obruklar meydana gelir.
Yeraltı boşluklarının tavanlarındaki mekanik dengesizlik, ani çökmelere ve obruklara yol açar.
4
Pedolojik ve klimatolojik etkileri izleme
Toprak neminin azalması ve rüzgâr erozyonunun başlaması gerçekleşir.
Taban suyunun çekilmesi doğrudan toprak nemini etkiler, bu da rüzgârın toprağı kolayca taşımasına neden olur.
5
Nihai ekolojik çöküşü belirleme
Mikroklimanın bozulması ve biyoçeşitlilik kaybı yaşanır.
Tüm fiziksel çevre değişimlerinin birikimli sonucu ekosistemin işleyişini bozar ve habitat kaybına yol açar.

Anahtar Kavram

Doğal kaynakların aşırı ve sürdürülemez kullanımının hidrolojik, jeomorfolojik ve ekolojik çevre üzerindeki zincirleme etkileri
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 7Soru

Üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetleri üzerinde doğal faktörlerin etkisi b��yüktür. Özellikle tarım ve hayvancılık gibi faaliyetlerde üretim aşaması doğrudan fiziki çevre şartlarına bağlıdır. Ancak bazı hayvancılık yöntemlerinde modern uygulamalar sayesinde bu bağımlılık en aza indirilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki hayvancılık faaliyetlerinin hangisinde üretimin iklim koşullarından etkilenme derecesi en azdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Besi ve ahır hayvancılığı

Cevap

Besi ve ahır hayvancılığı
Besi ve ahır hayvancılığı, kapalı modern tesislerde yapay yem rasyonları kullanılarak gerçekleştirilen bir üretim yöntemidir. Bu nedenle, dış ortamdaki yağış yetersizliği veya sıcaklık dalgalanmaları gibi iklimsel değişimler bu faaliyetin üretim miktarını doğrudan etkilemez.

Adım Adım Çözüm

1
Hayvancılık faaliyetlerinin doğal çevreyle olan ilişkisini analiz etmek.
Mera hayvancılığı, arıcılık, yayla hayvancılığı ve deniz balıkçılığı gibi faaliyetlerin doğrudan doğal koşullara (otlak durumu, bitki örtüsü, hava ve su sıcaklığı) bağımlı olduğunu belirlemek.
Bu faaliyetlerin iklimsel değişimlerden doğrudan ve yüksek oranda etkilendiğini anlamak için bu analiz gereklidir.
2
Besi ve ahır hayvancılığının özelliklerini değerlendirmek.
Besi ve ahır hayvancılığının kapalı tesislerde yapay besleme yoluyla yürütüldüğünü ve bu nedenle dış ortamdaki iklim koşullarına bağımlılığının en az düzeyde olduğunu görmek.
Soru kökünde bizden iklim koşullarından etkilenme derecesi en az olan faaliyeti bulmamız istendiği için bu sonuca varılır.

Anahtar Kavram

Besi ve ahır hayvancılığının modern, kapalı alanlarda yapılması nedeniyle iklim koşullarından bağımsız olması.
Tahmini Süre:50s
Soru 8Soru

Aşağıda verilen fiziki (doğal) faktörleri, ekonomik faaliyetler (üretim, dağıtım, tüketim) üzerindeki etkileriyle doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Engebeli ve dağlık yer şekilleri
Aşırı sıcak ve kurak iklim şartları
Gür akarsular ve zengin su kaynakları

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Engebeli ve dağlık yer şekilleri dağıtımı zorlaştıran ulaşım faktörüyle (yol yapım maliyetleri), aşırı sıcak ve kurak iklim tarımsal üretimi ve nüfus azlığı nedeniyle tüketimi sınırlayan faktörle, gür akarsular ise kâğıt ve demir-çelik sanayisinde soğutma suyu ihtiyacıyla eşleşir.
Engebeli yer şekilleri yol yapımını zorlaştırarak dağıtımı; aşırı sıcaklık ve kuraklık tarımsal üretim ile tüketimi; su kaynakları ise sanayi üretimindeki soğutma ihtiyacını etkiler. Bu nedenle eşleştirmeler coğrafi ilkelerle tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Yer şekillerinin etkisini incelemek.
Engebeli ve dağlık arazilerin yol yapım maliyetini artırarak ulaşımı ve dolayısıyla dağıtımı zorlaştırdığını belirlemek.
Yer şekilleri dağıtım aşaması üzerinde en belirleyici doğal faktörlerden biridir.
2
İklimin ekonomik faaliyetlere etkisini incelemek.
Kuraklığın tarımsal üretimi baltaladığını ve seyrek nüfusa yol açarak tüketimi azalttığını belirlemek.
İklim koşulları hem ham madde üretimini hem de pazar alanlarındaki tüketimi doğrudan kontrol eder.
3
Su kaynaklarının sanayideki rolünü analiz etmek.
Demir-çelik ve kâğıt gibi sanayi tesislerinin soğutma ve işleme amacıyla su kaynaklarına yakın kurulduğunu belirlemek.
Su kaynakları, üretim aşamasında tesislerin yer seçimini ve kapasitesini etkileyen fiziki bir faktördür.

Anahtar Kavram

Üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetlerini etkileyen fiziki (doğal) faktörler
Soru 9Soru

Sanayi tesislerinin kurulmasında ve üretim faaliyetlerinin yürütülmesinde beşerî unsurların rolü oldukça büyüktür. Bir sanayi bölgesinde üretimin artırılması ve verimliliğin sağlanması doğrudan belirli beşerî faktörlere bağlıdır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan üretim faaliyetlerini etkileyen beşerî faktörlerden biridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanayi tesislerinde verimliliği artıran yeni teknolojilerin kullanılması

Cevap

Sanayi tesislerinde verimliliği artıran yeni teknolojilerin kullanılması
Teknoloji kullanımı, sanayi ve tarımda üretim kapasitesini ve verimliliğini doğrudan artıran beşerî bir üretim faktörüdür. Bu nedenle sanayi tesislerinde verimliliği artıran yeni teknolojilerin kullanılması üretim aşamasına yöneliktir.

Adım Adım Çözüm

1
Ekonomik faaliyetlerin üretim, dağıtım ve tüketim aşamalarının tanımlarını ve aralarındaki farkları belirlemek.
Üretim aşamasının mal ve hizmetlerin elde edilmesiyle; dağıtımın ise bu ürünlerin taşınması ve pazarlanmasıyla ilgili olduğu tespit edilir.
Seçeneklerdeki beşerî faktörlerin hangi aşamaya ait olduğunu doğru sınıflandırabilmek için bu tanımlar gereklidir.
2
Seçeneklerde verilen ifadeleri tek tek değerlendirerek doğrudan üretimle ilgili olanı seçmek.
Sanayi tesislerinde yeni teknoloji ve makine kullanımının doğrudan üretimi (verimlilik ve miktar) artırdığı belirlenirken; ulaşım, pazarlama, soğuk zincir ve iletişim gibi diğer unsurların dağıtım aşamasına ait olduğu belirlenir.
Soruda bizden doğrudan üretimi etkileyen beşerî faktör istendiği için doğru cevaba ulaşılmış olur.

Anahtar Kavram

Üretim, Dağıtım ve Tüketimi Etkileyen Beşerî Faktörler
Tahmini Süre:45s
Soru 10Soru

Aşağıdaki beşerî faaliyetleri, etkiledikleri ekonomik süreçler (üretim, dağıtım, tüketim) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sermaye birikimi ve nitelikli iş gücü sayesinde sanayi tesislerinde otomobil üretilmesi
Demir yolu ve deniz yolu taşımacılığı ile ham maddelerin fabrikalara taşınması
Kitle iletişim araçlarındaki reklamlar ve moda akımları doğrultusunda kıyafet satın alınması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sermaye birikimi ve nitelikli iş gücü sayesinde sanayi tesislerinde otomobil üretilmesi ifadesi 'Üretim faaliyetlerini etkileyen beşerî faktörler' ile; demir yolu ve deniz yolu taşımacılığı ile ham maddelerin fabrikalara taşınması ifadesi 'Dağıtım faaliyetlerini etkileyen beşerî faktörler' ile; kitle iletişim araçlarındaki reklamlar ve moda akımları doğrultusunda kıyafet satın alınması ifadesi ise 'Tüketim faaliyetlerini etkileyen beşerî faktörler' ile eşleşmelidir.
Tüm ifadeler ilgili beşerî faktör ve ekonomik süreç eşleşmelerine tam olarak uymaktadır. Üretim, ham maddelerin işlenip yeni ürünlerin yapılmasıdır (iş gücü/sermaye); dağıtım, ürünlerin taşınmasıdır (taşımacılık); tüketim ise ürünlerin kullanılmasıdır (reklam/moda ve satın alma).

Adım Adım Çözüm

1
İlk ifadedeki 'otomobil üretilmesi' ve bu süreçteki 'sermaye ve nitelikli iş gücü' unsurlarını analiz ediniz.
Bu unsurların, mal ve hizmetlerin sıfırdan elde edilmesini sağlayan üretim aşamasına ait olduğu belirlenir.
Sermaye ve iş gücü üretimi doğrudan etkileyen ve şekillendiren beşerî faktörlerin başında gelir.
2
İkinci ifadedeki 'taşımacılık' ve 'fabrikalara taşınma' faaliyetlerini analiz ediniz.
Ulaşım ve lojistik faaliyetlerinin, ürünlerin ham maddeden mamul maddeye kadar olan tüm aşamalarda yer değiştirmesini sağlayan dağıtım süreciyle ilgili olduğu belirlenir.
Ulaşım ağları ve lojistik sistemleri dağıtım faaliyetlerinin temel taşıdır.
3
Üçüncü ifadedeki 'reklamlar', 'moda' ve 'kıyafet satın alınması' faaliyetlerini analiz ediniz.
Bu faaliyetlerin üretilen mal ve hizmetlerin insanlar tarafından kullanılmasına dayanan tüketim aşamasıyla ilgili olduğu belirlenir.
İhtiyaçlar, gelir düzeyi, moda ve reklam gibi unsurlar doğrudan tüketici davranışlarını yönlendirir.

Anahtar Kavram

Üretim, dağıtım ve tüketim aşamalarını etkileyen beşerî faktörlerin sınıflandırılması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru

Doğal kaynaklar; tükenme durumlarına göre daimi (tükenmeyen), belirli şartlarda kendini yenileyebilen ve tükenebilen (yenilenemeyen) kaynaklar olarak sınıflandırılır.

Buna göre, soldaki doğal kaynak gruplarını sağdaki uygun kaynak örnekleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Daimi (Tükenmeyen) Kaynaklar
Belirli Şartlarda Yenilenebilen Kaynaklar
Tükenebilen (Yenilenemeyen) Kaynaklar

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Daimi (Tükenmeyen) Kaynaklar rüzgâr gücüyle; Belirli Şartlarda Yenilenebilen Kaynaklar ormanlarla; Tükenebilen (Yenilenemeyen) Kaynaklar ise linyit yataklarıyla eşleşir.
Daimi kaynaklar grubunda yer alan rüzgâr gücü tükenmez; belirli şartlarda kendini yenileyebilen gruptaki ormanlar korunursa kendini yeniler; linyit yatakları ise tükenebilen fosil bir kaynaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Daimi kaynakların özelliğini belirleme
Rüzgâr gücü gibi kesintisiz devam eden kaynakların bu grupta olduğunu saptama
Kullanımla tükenmeyen kaynakları belirlemek için.
2
Belirli şartlarda kendini yenileyebilen kaynakları inceleme
Ormanların insan müdahalesi veya çevre dengesinin korunması şartıyla kendini yenilediğini saptama
Yenilenmesi belirli koşullara bağlı olan kaynağı belirlemek için.
3
Tükenebilen kaynakları eşleştirme
Linyit kömürünün kullanıldıkça biten fosil kaynak grubunda yer aldığını saptama
Rezervi sınırlı olan ve yenilenemeyen kaynağı bulmak için.

Anahtar Kavram

Doğal Kaynakların Tükenme Durumuna Göre Sınıflandırılması
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 12Soru

Bir ülkenin ekonomik kalkınmasında doğal kaynakların varlığı önemli bir avantaj sağlasa da tek başına yeterli değildir. Günümüzde bazı ülkeler zengin doğal kaynaklara sahip olmasına rağmen sermaye, teknoloji ve nitelikli iş gücü yetersizliği nedeniyle yeterince gelişememiştir. Buna karşılık, doğal kaynaklar yönünden son derece fakir olan bazı ülkeler ise sermaye, ileri teknoloji, nitelikli iş gücü ve dış pazar imkânlarını etkin kullanarak yüksek bir gelişmişlik seviyesine ulaşmıştır.

Buna göre, yukarıda belirtilen durumları sırasıyla (zengin kaynağa rağmen az gelişmiş - fakir kaynağa rağmen gelişmiş) örneklendiren ülke çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nijerya - İsviçre

Cevap

Nijerya - İsviçre ülke çifti, zengin kaynaklara rağmen gelişememiş ve fakir kaynaklara rağmen gelişmiş ülkeler sıralamasına tam olarak uymaktadır.
Doğal kaynaklar yönünden son derece zengin olmasına rağmen sermaye ve teknoloji yetersizliği nedeniyle gelişememiş ülkeye Nijerya; doğal kaynakları son derece kısıtlı olmasına rağmen ileri teknoloji, sermaye ve nitelikli iş gücü sayesinde yüksek düzeyde gelişmiş ülkeye ise İsviçre en uygun örnektir.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde verilen ilk tanımı analiz etmek (zengin doğal kaynağı olmasına rağmen sermaye, teknoloji ve nitelikli iş gücü yetersizliği nedeniyle gelişemeyen ülke).
Bu tanıma uyan en belirgin ülke Nijerya'dır. Nijerya zengin petrol yataklarına sahiptir fakat yeterince gelişmemiştir.
Doğal kaynakların ekonomiye kazandırılması için sermaye ve teknoloji gereklidir.
2
Metinde verilen ikinci tanımı analiz etmek (doğal kaynakları fakir olmasına rağmen sermaye, ileri teknoloji, nitelikli iş gücü ve dış pazar sayesinde gelişen ülke).
Bu tanıma uyan en belirgin ülke İsviçre'dir. İsviçre hammadde yönünden dışa bağımlı olmasına rağmen gelişmiştir.
Sermaye, teknoloji ve nitelikli iş gücü, doğal kaynak eksikliğini telafi edebilir.
3
Elde edilen sonuçları birleştirerek doğru seçeneği belirlemek.
Nijerya ve İsviçre sırasıyla aranan özellikleri tam olarak karşılamaktadır.
Seçenekler arasından doğru sıralamayı veren tek çift bu ikilidir.

Anahtar Kavram

Doğal kaynakların varlığı ekonomik gelişme için tek başına yeterli değildir; sermaye, teknoloji ve nitelikli iş gücü gibi beşeri faktörler kalkınmada belirleyicidir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 13Soru

Aşağıda verilen ülkeleri, sahip oldukları doğal kaynak potansiyelleri ile ekonomik gelişmişlik ilişkilerine göre en uygun özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Rusya
Japonya
Gabon

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Rusya zengin kaynaklara sahip ve gelişmiştir; Japonya kaynak yönünden fakir olmasına rağmen sermaye ve teknolojiyle gelişmiştir; Gabon ise zengin kaynaklarına rağmen sermaye ve teknoloji yetersizliği nedeniyle az gelişmiştir.
Rusya, hem zengin doğal kaynaklara hem de bunları işleyecek teknolojiye sahiptir. Japonya, doğal kaynak yönünden fakir olmasına rağmen yüksek sermaye ve teknolojiyle gelişmiştir. Gabon ise zengin doğal kaynaklarına rağmen sermaye ve teknoloji yetersizliğinden dolayı az gelişmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Ülkelerin doğal kaynak potansiyellerini belirleyin.
Rusya ve Gabon zengin doğal kaynaklara sahipken, Japonya doğal kaynaklar bakımından fakirdir.
Eşleştirmenin ilk aşaması ülkelerin fiziki kaynak durumlarını tespit etmektir.
2
Ülkelerin sermaye, teknoloji ve sanayi düzeylerini analiz edin.
Japonya ve Rusya yüksek sermaye ve teknolojiye sahipken, Gabon bu imkanlardan yoksundur.
Ekonomik kalkınmada kaynakların işlenmesi için gerekli beşeri unsurların varlığını incelemek gerekir.
3
Doğal kaynak durumu ile sermaye/teknoloji seviyesini birleştirerek ülkelerin gelişmişlik düzeyleriyle eşleştirin.
Japonya kaynak fakiri-gelişmiş, Rusya kaynak zengini-gelişmiş, Gabon kaynak zengini-az gelişmiş kategorisine yerleştirilir.
Ülkelerin gelişmişlik düzeyini belirleyen temel faktör, kaynak varlığından ziyade kaynakları işleme kapasitesidir.

Anahtar Kavram

Doğal Kaynaklar ile Ekonomi ve Ülke Gelişmişliği İlişkisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 14Soru

Mısır'da Nil Nehri üzerinde inşa edilen Asvan Barajı, sel taşkınlarını önleme ve enerji üretimi gibi faydalar sağlasa da havzada ciddi çevresel değişimlere yol açmıştır. Barajın yapılmasıyla birlikte nehrin taşıdığı alüvyonların büyük kısmı baraj gölünde birikmeye başlamış, bu durum Nil Deltası'nın deniz dalgaları tarafından aşındırılmasına ve kıyı erozyonunun hızlanmasına neden olmuştur.

Buna göre, Asvan Barajı'nın Nil Deltası'nda kıyı erozyonunu hızlandırması aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan açıklanır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akarsuyun taşıdığı sedimentlerin (alüvyonların) denize ulaşmasının engellenmesi ve kıyının beslenememesi

Cevap

Akarsuyun taşıdığı sedimentlerin (alüvyonların) denize ulaşmasının engellenmesi ve kıyının beslenememesi
Asvan Barajı nehir suyunu tutarken akarsuyun taşıdığı kum ve kil gibi sedimentlerin de baraj gölünde çökelmesine yol açar. Bu durum, Nil Deltası'na ulaşan alüvyon miktarını azaltır. Deniz dalgaları kıyıyı sürekli aşındırırken nehir kıyıyı yeni sedimentlerle besleyemediği için kıyı çizgisi karaya doğru geriler ve kıyı erozyonu hızlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Asvan Barajı'nın Nil Nehri üzerindeki etkilerini ve alüvyon birikimini analiz etmek.
Barajın yapılmasıyla nehrin taşıdığı sedimentlerin (alüvyonların) baraj gölünde biriktiği ve deltaya ulaşamadığı tespit edilir.
Kıyı erozyonunu hızlandıran temel nedeni bulmak için barajın akarsu üzerindeki doğrudan etkisini saptamak gerekir.
2
Kıyı erozyonunun mekanizması ile sediment ulaşımı arasındaki ilişkiyi kurmak.
Deltaya yeni sediment taşınmadığında dalgaların aşındırma gücü birikim gücünden fazla olur ve kıyı geriler.
Barajların alüvyon tutma özelliğinin kıyı çizgisi üzerindeki olumsuz çevresel etkisini açıklamak.

Anahtar Kavram

Baraj yapımının akarsu sediment taşımacılığına etkisi ve buna bağlı kıyı erozyonu
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 15Soru

Fiziki coğrafya özellikleri; üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetleri üzerinde doğrudan ya da dolaylı etkilere sahiptir. Bu faaliyetlerin gelişim süreci ve mekânsal dağılışı fiziki faktörler tarafından sınırlandırılmakta ya da kolaylaştırılmaktadır.

Aşağıdaki Türkiye haritasında beş farklı alan numaralandırılarak gösterilmiştir.

[Harita Referansı: I, II, III, IV ve V numaralı alanlar]

Bu alanlardaki doğal çevre özellikleri ile bu özelliklerin doğrudan etkilediği ekonomik süreçlere ait eşleştirme tablosu aşağıda verilmiştir:

Haritadaki AlanDoğal FaktörEtkilediği Belirtilen SüreçGerçekleşen Durum / Açıklama
IEngebeli rölyef ve dik yamaçlarDağıtımÇay tarımında dik yamaçlar nedeniyle makine kullanımının zorlaşması ve hasadın yoğun el işçiliğiyle yapılması.
IIYıllık yağış azlığı ve şiddetli kuraklıkÜretimNadasa bırakılan tarım alanlarının geniş yer kaplaması ve tarımsal sulama ihtiyacının yüksek olması.
IIISert karasal iklim ve uzun kış süresiTüketimIsınma amaçlı enerji kaynaklarına (doğal gaz, kömür) olan talebin ve kışlık giysi ihtiyacının yüksek olması.
IVSade yer şekilleri ve düzlük arazi yapısıDağıtımUlaşım ağlarının kolayca geliştirilmesi ve üretilen sanayi mamullerinin limanlara ve iç pazarlara rahatça taşınabilmesi.
VKarstik arazi yapısı ve engebeli topoğrafyaÜretimToprağın su sızdırma oranının yüksek olması ve engebenin tarımsal faaliyet alanlarını sınırlandırması.

Buna göre, tablodaki numaralandırılmış alanların hangisinde, doğal faktörün etkilediği ekonomik süreç yanlış sınıflandırılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I

Cevap

I numaralı eşleştirmede doğal faktörün etkilediği ekonomik süreç yanlış sınıflandırılmıştır.
Tablodaki I numaralı satırda verilen durum yanlış sınıflandırılmıştır. Çay tarımında dik yamaçlar ve engebeli yer şekilleri nedeniyle makine kullanımının zorlaşması ve hasat işlerinin el işçiliğiyle yürütülmesi, ekonomik faaliyetlerin 'üretim' aşamasına aittir. Üretim; mal ve hizmetlerin elde edilmesi, yetiştirilmesi veya imal edilmesi süreçlerini kapsar. Bu faaliyetin 'dağıtım' (malların pazara veya tüketiciye ulaştırılması) süreciyle doğrudan bir ilgisi yoktur. Diğer numaralandırılmış alanlardaki eşleştirmeler (II'de tarımsal faaliyetlerin 'üretim' olarak, III'te ısınma amaçlı tüketimin 'tüketim' olarak, IV'te taşımacılığın 'dağıtım' olarak, V'te karstik koşulların tarıma etkisinin 'üretim' olarak sınıflandırılması) tamamen doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki her bir eşleştirmede yer alan ekonomik durumun tanımını analiz etme.
I numaralı durumda tarımda makine kullanımı ve hasat (üretim), II numaralı durumda nadas ve sulama (üretim), III numaralı durumda ısınma/giyim talebi (tüketim), IV numaralı durumda pazara taşıma (dağıtım), V numaralı durumda karstik arazide tarımsal sınırlılıklar (üretim) olarak belirlenir.
Hangi ekonomik sürecin hangi faaliyete karşılık geldiğini saptamak.
2
Belirlenen ekonomik süreçleri tabloda verilen 'Etkilediği Belirtilen Süreç' sütunuyla karşılaştırma.
I numaralı satırda tarımsal üretim ve hasat işleri 'Dağıtım' olarak sınıflandırılmıştır. Ancak tarım ve hasat faaliyetleri dağıtım değil, üretim aşamasına aittir.
Sınıflandırma hatasını tespit etmek.
3
Diğer seçeneklerin doğruluğunu teyit etme.
II, III, IV ve V numaralı alanlardaki tüm eşleştirmelerin coğrafi olarak doğru olduğu ve ilgili süreçlerle (üretim, dağıtım, tüketim) tam olarak uyuştuğu görülür.
Cevabın kesinliğini sağlamak ve çeldiricileri elemek.

Anahtar Kavram

Üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetlerinin fiziki (doğal) faktörlerle olan ilişkisi ve bu süreçlerin birbirinden ayırt edilmesi.

Alternatif Yöntem

Tablodaki her bir ekonomik sürecin (üretim, dağıtım, tüketim) tanımını hatırlayarak örnek olaydaki eylemin bu tanımlardan hangisine uyduğunu doğrudan test edebilirsiniz. Tarımsal faaliyetler (ekim, hasat, makineleşme) doğrudan 'üretim' başlığı altına girer.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 16Soru

Aşağıda harita üzerinde numaralandırılmış bölgelerde görülen coğrafi durumlar ile bu durumların üretim, dağıtım veya tüketim faaliyetleri üzerindeki birincil etkilerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Haritada I numara ile gösterilen Sibirya'nın kuzeyinde tundra ikliminin etkisiyle toprağın yılın büyük bölümünde donmuş halde olması
Haritada II numara ile gösterilen Himalaya dağlık kütlesinin sarp yamaçlara ve yüksek eğim derecelerine sahip olması
Haritada III numara ile gösterilen Ganj Nehri taşkın yatağında verimli alüvyal toprakların yer alması
Haritada IV numara ile gösterilen Sahra Çölü'nde su kaynaklarının yetersiz ve yıllık yağış miktarının son derece az olması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sibirya'daki donmuş topraklar dondurucu soğukların tarımsal üretimi engellemesiyle; Himalaya dağ kütlesi ulaşım ağı inşasında tünel ve köprü ihtiyacını artırıp dağıtımı zorlaştırmasıyla; Ganj Havzası'ndaki alüvyal topraklar tarımsal üretim potansiyelini artırmasıyla; Sahra Çölü'ndeki su yetersizliği ise tüketim pazarının daralmasıyla eşleşmektedir.
Sibirya'daki donmuş topraklar dondurucu soğukların tarımsal üretimi engellemesiyle (üretim); Himalaya dağ kütlesi ulaşım ağı inşasında tünel ve köprü ihtiyacını artırıp dağıtımı zorlaştırmasıyla (dağıtım); Ganj Havzası'ndaki alüvyal topraklar tarımsal üretim potansiyelini artırmasıyla (üretim); Sahra Çölü'ndeki su yetersizliği ise tüketim pazarının daralmasıyla (tüketim) doğru şekilde eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
I numaralı Sibirya bölgesindeki dondurucu soğukların ve donmuş toprakların ekonomik faaliyetlere etkisini incelemek.
Dondurucu soğuklar tarımsal üretimi ve sanayi yatırımlarını doğrudan engellediğinden üretim üzerindeki kısıtlayıcı etkiyle eşleşir.
İklim ve toprak faktörünün üretime etkisini belirlemek.
2
II numaralı Himalaya dağlık alanındaki yer şekillerinin etkisini analiz etmek.
Yüksek eğim ve sarp engebe, karayolu/demiryolu inşasında tünel ve köprü yapım maliyetini artırdığından dağıtıma olan olumsuz etkiyle eşleşir.
Yer şekillerinin dağıtım süreçlerine etkisini saptamak.
3
III numaralı Ganj Havzası'ndaki verimli alüvyal düzlüklerin etkisini değerlendirmek.
Zengin ve sulanabilir alüvyal topraklar tarımsal üretimi artırıp sanayiye ham madde sağladığından üretime olan olumlu etkiyle eşleşir.
Toprak ve su koşullarının tarımsal üretime katkısını bulmak.
4
IV numaralı Sahra Çölü'ndeki kuraklık ve su kaynakları yetersizliğinin etkisini incelemek.
Su eksikliği nüfusun seyrek kalmasına sebep olur, bu da bölgede tüketici nüfusun az olmasına ve tüketim pazarının daralmasına yol açar.
Su kaynaklarının tüketim üzerindeki dolaylı etkisini anlamak.

Anahtar Kavram

Üretim, dağıtım ve tüketim aşamalarının her biri üzerinde iklim, yer şekilleri, toprak yapısı ve su kaynakları gibi doğal unsurlar belirleyici bir role sahiptir.
Soru 17Soru

Ekonomik faaliyetlerin temelini oluşturan üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri üzerinde doğal coğrafi faktörlerin doğrudan ya da dolaylı etkileri bulunmaktadır. Farklı bölgelerdeki sıra dışı fiziki koşullar, bu süreçlerin kendine özgü şekillenmesine neden olur.

Buna göre, aşağıda verilen doğal (fiziki) özellikler ile bunların üretim, dağıtım veya tüketim faaliyetleri üzerindeki etkilerini eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

And Dağları'nın yüksek kesimlerindeki dik yamaçlar ve engebeli topoğrafya
Büyük Sahra Çölü'ndeki şiddetli kuraklık ve su kaynaklarının yetersizliği
Kuzeydoğu Atlantik kıyılarında sıcak ve soğuk su akıntılarının karşılaşması
Doğu Sibirya'da yaygın olan permafrost (donmuş) topraklar ve aşırı soğuk iklim

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

And Dağları engebeli yapısıyla ulaşımı (dağıtım) zorlaştırır; Büyük Sahra'daki kuraklık gıdada dışa bağımlılığı (tüketim) artırır; Kuzeydoğu Atlantik'teki akıntılar balık üretimini artırır; Doğu Sibirya'daki permafrost ise boru hatlarıyla dağıtımı zorlaştırır.
Doğal faktörler ekonomik faaliyetleri doğrudan etkiler. Dağlık engebeli alanlar ulaşımı (dağıtımı) zorlaştırır. Kurak çöl iklimi üretimi sınırlayıp tüketim için ithalat bağımlılığı yaratır. Akıntıların karşılaşma alanları balıkçılıkta üretimi artırır. Donmuş topraklar ise boru hatları ile enerji dağıtımını zorlaştırır.

Adım Adım Çözüm

1
And Dağları'nın topoğrafik yapısının ekonomik etkilerini analiz etmek.
Engebeli ve dik yamaçların karayolu/demiryolu inşasını engelleyerek sanayi ham maddelerinin ulaştırılmasını (dağıtım) zorlaştırdığı tespit edilir.
Yer şekilleri, dağıtım faaliyetleri üzerindeki en temel sınırlayıcı doğal faktörlerden biridir.
2
Büyük Sahra Çölü'nün iklimsel özelliklerini ve ekonomik yansımalarını incelemek.
Şiddetli kuraklığın tarımsal üretimi imkansız kılması nedeniyle yerel nüfusun gıda tüketiminde dışa bağımlı hale geldiği belirlenir.
Kuraklık ve su yetersizliği hem tarımsal üretimi hem de buna bağlı tüketim alışkanlıklarını doğrudan etkiler.
3
Kuzeydoğu Atlantik'teki okyanus akıntılarının etkisini değerlendirmek.
Gulf Stream ve Labrador gibi farklı sıcaklıktaki akıntıların karşılaştığı alanlarda plankton miktarının artması sonucu balıkçılık üretiminin yükseldiği anlaşılır.
Su kaynakları ve okyanus akıntıları, hayvansal üretimin (balıkçılık) verimliliğini belirleyen fiziki faktörlerdendir.
4
Sibirya'daki iklim ve toprak koşullarının enerji nakil hatlarına etkisini belirlemek.
Permafrost adı verilen donmuş toprakların boru hattı taşımacılığında (dağıtım) kırılmalara ve teknik aksamalara yol açarak maliyeti artırdığı görülür.
Toprak yapısı ve aşırı düşük sıcaklıklar, enerji kaynaklarının dağıtım aşamasında kritik bir rol oynar.

Anahtar Kavram

Doğal coğrafi faktörlerin (yer şekilleri, iklim, su kaynakları, toprak) üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri üzerindeki mekansal sınırlamaları ve olanakları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 18Soru

Ekonomik faaliyetlerin temel aşamaları olan üretim, dağıtım ve tüketim; doğal ve beşerî faktörlerin doğrudan ya da dolaylı etkisi altında gelişir.

Aşağıdaki tabloda, bazı coğrafi durumlar ile bu durumların üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetleri üzerindeki etkileri eşleştirilmiştir:

Ekonomik Faaliyet / Coğrafi DurumDoğal FaktörEtkilenen Aşama
I. Tarımsal ham maddeye yakın olmak amacıyla unlu mamul fabrikalarının buğday tarımı yapılan ovalarda kurulmasıHammadde kaynağıÜretim
II. Sibirya'daki petrol ve doğal gaz boru hatlarında akışkanlığı sağlamak için özel ısıtma sistemlerinin kullanılmasıİklim (Sıcaklık)Dağıtım
III. Çöl ikliminin etkili olduğu kurak bölgelerde klima ve soğutucu cihazlara yönelik talebin yüksek olmasıİklim (Sıcaklık)Tüketim
IV. Doğu Karadeniz'in dağlık kesimlerinde yer şekillerinin engebeli olmasından dolayı üretilen çayların limanlara nakliyesinin aksamasıYer şekilleriÜretim
V. Demir-çelik fabrikalarının eritme ve soğutma işlemlerinde yoğun suya ihtiyaç duymasından dolayı akarsu kenarlarına kurulmasıSu kaynaklarıÜretim

Buna göre, tablodaki numaralandırılmış eşleştirmelerden hangisinde doğal faktörün etkilediği ekonomik faaliyet aşaması yanlış verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

IV numaralı eşleştirmede belirtilen çayların limanlara nakliyesi faaliyeti, üretim değil dağıtım aşamasına aittir.
IV numaralı eşleştirmede yer alan 'çayların limanlara nakliyesi' faaliyeti, üretilen malların pazara ulaştırılması (ulaşım) kapsamında yer aldığı için 'dağıtım' aşamasına aittir. Tabloda ise bu faaliyet 'üretim' olarak yanlış eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Eşleştirmelerdeki ekonomik faaliyetlerin hangi aşamaya (üretim, dağıtım, tüketim) ait olduğunu belirleme
I, IV ve V numaralı faaliyetlerin sanayi/tarım tesisi kuruluşu ve nakliye boyutları incelenir. Üretim, ham maddelerin işlenerek yeni ürünlere dönüştürülmesidir (I ve V). Tüketim, mal ve hizmetlerin kullanımıdır (III). Dağıtım ise ürünlerin üretildikleri yerlerden pazarlara taşınmasıdır (II ve IV).
Soruda hangi eşleştirmenin yanlış yapıldığını bulmak için kavramların doğru tanımlanması gerekir.
2
IV numaralı öncüldeki faaliyetin sınıflandırılmasını analiz etme
IV numaralı öncülde yer alan 'çayların limanlara nakliyesinin aksaması' faaliyeti, yer şekillerinin engebeli olmasından kaynaklanan bir ulaşım sorunudur. Ulaşım ve nakliye süreçleri 'dağıtım' aşaması kapsamında değerlendirilir.
Ulaşım ve pazarlama gibi dağıtım unsurlarının, fabrikadaki üretim süreciyle karıştırılmasını önlemek amacıyla bu analiz yapılır.
3
Tablodaki eşleştirme ile gerçek sınıflandırmayı karşılaştırma
Tabloda IV numaralı eşleştirmenin karşısında etkilenen aşama olarak 'Üretim' yazmaktadır. Ancak bu faaliyet 'Dağıtım' aşamasına ait olduğundan eşleştirme yanlıştır.
Yanlış eşleştirilen seçeneği tespit ederek doğru cevaba ulaşmak için bu karşılaştırma zorunludur.

Anahtar Kavram

Ekonomik faaliyet aşamaları (üretim, dağıtım, tüketim) ve bunları etkileyen yer şekilleri, iklim, su kaynakları gibi doğal faktörler.
Soru 19Soru

Küresel ticaretin en önemli can damarlarından biri olan Panama Kanalı'nda, son yıllarda etkili olan El Niño güney salınımına bağlı kuraklık nedeniyle su seviyesi kritik derecede düşmüştür. Kanalı besleyen Gatun Gölü'ndeki su kaybı yüzünden kanaldan günlük geçiş yapan gemi sayısı sınırlandırılmış ve gemilerin taşıyabileceği maksimum tonaj düşürülmüştür. Bu durum, küresel deniz ticareti rotalarında aksamalara, teslimat sürelerinin uzamasına ve navlun (taşımacılık) maliyetlerinin hızla yükselmesine yol açmıştır.

Bu durum, ekonomik faaliyetlerin aşamaları ve bunları etkileyen fiziki faktörler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisine kanıt olarak gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiziki coğrafya koşullarındaki dalgalanmaların, küresel dağıtım süreçleri üzerinde doğrudan ve zincirleme etkiler oluşturabildiğine

Cevap

Fiziki coğrafya koşullarındaki dalgalanmaların, küresel dağıtım süreçleri üzerinde doğrudan ve zincirleme etkiler oluşturabildiği
Doğal unsurlar olan iklim (El Niño kuraklığı) ve su kaynaklarındaki (Gatun Gölü) değişimler, ekonomik faaliyetlerin dağıtım (deniz yolu taşımacılığı) aşamasını doğrudan etkilemiştir. Bu durum, fiziki coğrafya faktörlerinin küresel çapta dağıtım süreçlerini nasıl sınırlandırabildiğini ve ekonomik zincirde nasıl gecikmelere/maliyet artışlarına yol açtığını açıkça kanıtlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Paragraftaki temel ekonomik faaliyeti ve aşamasını belirleme
Panama Kanalı üzerinden yapılan deniz yolu ticareti, ekonomik faaliyetlerin 'dağıtım' aşamasına karşılık gelmektedir.
Sorunun hangi ekonomik süreçle ilgili olduğunu netleştirmek için.
2
Dağıtım sürecini etkileyen doğal faktörleri tespit etme
Kuraklık (iklim) ve Gatun Gölü'ndeki su kaybı (su kaynakları), dağıtımı olumsuz etkileyen fiziki (doğal) faktörlerdir.
Ekonomik faaliyete etki eden coğrafi etmenlerin türünü belirlemek için.
3
Bu etkileşimin küresel sonuçlarını analiz etme
Deniz trafiğinin aksaması, teslimat sürelerinin uzaması ve navlun fiyatlarının artışı, yerel bir doğal olayın küresel dağıtım ağını ve ekonomiyi doğrudan etkilediğini gösterir.
Metindeki sonuçlar ile coğrafi ilkeler arasında köprü kurmak için.
4
Seçenekleri analiz ederek doğru yargıya ulaşma
İklim ve su kaynakları gibi fiziki coğrafya koşullarının küresel dağıtım süreçleri üzerinde doğrudan ve zincirleme etkiler oluşturduğu sonucuna ulaşılır.
Metinden çıkarılabilecek en kapsamlı ve coğrafi açıdan doğru yargıyı belirlemek için.

Anahtar Kavram

Üretim, dağıtım ve tüketimi etkileyen doğal faktörlerin küresel ticaret ve ulaşım üzerindeki etkileri
Soru 20Soru

Ekonomik faaliyetlerin temel aşamaları olan üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri üzerinde coğrafi faktörlerin doğrudan ya da dolaylı etkileri bulunmaktadır.

Aşağıda verilen coğrafi durumlar ile bu durumların üretim, dağıtım veya tüketim üzerindeki etkilerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kuzey Atlantik ve Kuzey Denizi'nde kış mevsiminde görülen şiddetli fırtınalar ve yüksek dalga boyları
Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki yüksek engebelilik ve dik eğim özellikleri
Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki geniş çöl alanlarında etkili olan aşırı kuraklık
İzlanda'da aktif volkanizma faaliyetlerine bağlı olarak yaygın olan sıcak su kaynakları

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kuzey Atlantik'teki fırtınalar deniz yolu dağıtımındaki aksamalara; Doğu Anadolu'nun engebeli yapısı kara yolu dağıtım maliyetlerine; Orta Doğu'daki kuraklık su tüketiminin artmasına; İzlanda'daki sıcak su kaynakları ise seracılık üretimine karşılık gelmektedir.
Eşleştirme yapıldığında; deniz fırtınaları deniz yolu taşımacılığındaki aksamalarla (dağıtım), engebeli arazi yapısı kara yolu yapım maliyetlerinin artmasıyla (dağıtım), kuraklık temiz su tüketiminin artmasıyla (tüketim), jeotermal kaynaklar ise seracılık üretimiyle (üretim) eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Kuzey Atlantik ve Kuzey Denizi'ndeki fırtına ve dalgaların etkisi analiz edilir.
Bu durum deniz yolu taşımacılığını olumsuz etkileyerek dağıtım süreçlerini yavaşlatır.
Denizlerdeki aşırı hava olayları ulaşım rotalarını ve liman faaliyetlerini doğrudan etkiler.
2
Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki engebelilik ve eğim durumunun etkisi incelenir.
Bu yer şekli özellikleri, kara yolu ulaşımında köprü, viyadük ve tünel maliyetini artırarak dağıtımı kısıtlar.
Rölyef (yer şekilleri) özellikleri ulaşım ağlarının inşasında belirleyici bir doğal faktördür.
3
Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki çöl ikliminin etkisi değerlendirilir.
Aşırı kuraklık su kaynaklarına olan ihtiyacı ve tüketimi artırır.
Klimatik kuraklık, tatlı suyun hem evsel hem de endüstriyel tüketimini doğrudan artırır.
4
İzlanda'daki aktif tektonik yapı ve sıcak su kaynaklarının rolü belirlenir.
Sıcak su kaynakları (jeotermal) seraların ısıtılmasını sağlayarak tarımsal üretimi mümkün kılar.
Jeolojik kaynaklar, iklimin olumsuz olduğu bölgelerde bile alternatif üretim yöntemleri sunar.

Anahtar Kavram

Üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetlerinin coğrafi çevre (yer şekilleri, iklim, su kaynakları, jeolojik yapı) şartlarına göre şekillenmesi.
Sayfa 1 / 3Sonraki
Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin