Ekosistemlerin İşleyişi ve Biyoçeşitlilik

Aşağıda biyoçeşitliliğin yeryüzündeki dağılışını etkileyen fiziki ve beşerî faktörler ile bu faktörlerin ekosistemler üzerindeki etkilerine dair ��rnek durumlar verilmiştir. Sol sütundaki faktörleri, sağ sütundaki doğru örnek durumlarla eşleştiriniz.

Yeryüzündeki canlıların dağılışında günümüz fiziki koşullarının (sıcaklık, yağış, yer şekilleri vb.) yanı sıra yer kabuğunun hareketleri ve geçmiş jeolojik dönemlerde yaşanan iklim değişiklikleri gibi paleocoğrafya faktörleri de oldukça etkilidir.

Buna göre, haritada numaralandırılmış alanların hangisinde biyoçeşitliliğin günümüzdeki özelliklerinin şekillenmesinde paleocoğrafya faktörünün etkisi diğerlerine göre daha belirleyicidir?

Denizel biyomlarda, güneş ışığının ulaşabildiği ve fotik bölge olarak adlandırılan ilk 200 metrelik derinlik, fotosentez yapan üretici canlıların varlığına bağlı olarak biyoçeşitliliğin en zengin olduğu alandır.

Yer kabuğunun levha hareketleriyle yer değiştirmesi (kıta kayması) ve jeolojik dönemlerdeki iklim değişimleri (paleocoğrafya), biyoçeşitliliğin yeryüzündeki dağılışını ve türlerin yalıtım süreçlerini şekillendiren temel faktörlerdir.

Buna göre, aşağıda verilen paleocoğrafik olayları ve bunların biyoçeşitlilik üzerindeki etkilerini en eski jeolojik dönemden günümüze doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Coğrafya dersinde öğretmen, öğrencilerden biyoçeşitliliğin yeryüzündeki dağılışını etkileyen fiziki, beşerî ve paleocoğrafya faktörlerine dair örnekler vermelerini istemi��tir. Öğrenciler şu örnekleri paylaşmıştır:

* Elif: Sıcaklık ve yağışın yıl boyunca yüksek olduğu ekvatoral kuşakta, dikey yönlü canlı katmanlaşmasının ve tür çeşitliliğinin en yüksek seviyeye ulaşması.
* Murat: Tarımsal verimi artırmak amacıyla yapılan aşırı ilaçlama ve kimyasal gübreleme faaliyetlerinin, toprak altında yaşayan eklem bacaklı ve mikroorganizma çeşitliliğini azaltması.
* Selin: Geçmiş jeolojik zamanlarda yaşanan buzul çağları sırasında, bazı canlı türlerinin sıcak kuşaklara doğru göç etmesi ve göç edemeyenlerin neslinin tükenmesi.
* Kaan: Dağlık bölgelerde yükseltinin artmasına bağlı olarak sıcaklığın düşmesiyle, geniş yapraklı ormanların yerini karma ve iğne yapraklı ormanlara bırakması.
* Can: Killi ve kireçli toprak yapısına sahip sahalarda, su geçirgenliğinin düşük olması nedeniyle bitki köklerinin solunumunun zorlaşması ve bu durumun bitki çeşitliliğini sınırlandırması.

Buna göre, öğrencilerden hangisinin verdiği örnek, biyoçeşitliliğin dağılışını etkileyen paleocoğrafya faktörleri içerisinde yer alır?

Akarsu biyomlarında biyoçeşitlilik akarsu yatağı boyunca değişiklik gösterir. Akarsuların kaynak kısımlarında akış hızının fazla ve besin maddelerinin az olması canlı çeşitliliğini sınırlandırırken, denize döküldükleri ağız kısımlarında canlı çeşitliliği oldukça zengindir.

Buna göre, akarsuların ağız kısımlarında biyoçeşitliliğin fazla olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Yıllık yağış miktarının yüksek olduğu ancak bu yağışın yıl içindeki dağılımının belirgin bir şekilde kurak ve yağışlı mevsimler olarak ikiye ayrıldığı bölgelerde, bitkilerin kurak döneme uyum sağlama (adaptasyon) stratejileri benzerlik göstermekle birlikte, sıcaklık ve nem koşullarındaki farklılıklar bitki örtüsünün yapısını değiştirir. Bu durumla ilgili olarak coğrafya dersinde araştırma yapan bir öğrenci, yeryüzündeki iki farklı bölgeye ait şu bilgileri derlemiştir:

* X Bölgesi: Yıllık ortalama sıcaklık yüksek, sıcaklık farkları azdır. Yaz yağışlarıyla yeşeren yüksek boylu otlar ile bu otlar arasında seyrek dağılmış, gövdesinde su depolayabilen kuraklığa dayanıklı ağaçlar yaygındır.
* Y Bölgesi: Mevsimsel sıcaklık farkları daha belirgindir. Yazın esen nemli rüzgarların getirdiği bol yağışla gürleşen geniş yapraklı ormanlar yaygınken, kışın belirginleşen kurak dönemde bu ormanlardaki ağaçlar yapraklarını tamamen döker.

Buna göre, X ve Y bölgelerinde etkili olan biyomlar ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Aşağıda denizel bir ekosistemde yer alan bazı canlı grupları ile bu canlıların besin zinciri ve enerji akışındaki rolleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda verilen canlı gruplarını sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda geçmiş jeolojik dönemlerde meydana gelen bazı paleocoğrafik olaylar ile bu olayların biyoçeşitlilik üzerindeki etkileri verilmiştir. Sol sütundaki paleocoğrafik olayları, sağ sütundaki en uygun biyoçeşitlilik etkileriyle eşleştiriniz.

Aşağıda verilen karasal biyom türlerini, karşılarında yer alan toprak yapısı, bitki ört��sü ve hayvan topluluğu özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Bozkır ekosistemindeki bir besin zincirinde üreticilerden (otlar) başlayarak birincil tüketiciler (çekirgeler), ikincil tüketiciler (kertenkeleler) ve üçüncül tüketicilere (kartallar) doğru gidildikçe aktarılan enerji miktarında meydana gelen değişimle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Jeolojik geçmişte meydana gelen kıta kaymaları (levha hareketleri) ve küresel ölçekteki iklim değişiklikleri gibi paleocoğrafik süreçler, canlıların yeryüzündeki dağılışını ve biyoçeşitliliği şekillendiren temel unsurlardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi paleocoğrafik süreçlerin biyoçeşitlilik üzerindeki etkisine örnek olarak gösterilemez?

Geçmiş jeolojik dönemlerde yaşanan levha hareketleri ve iklim değişimleri, canlıların yeryüzündeki dağılışını ve evrimsel süreçlerini doğrudan şekillendirmiştir. Özellikle Avustralya kıtasının kendine özgü keseli memeli faunasının oluşumu ve yayılışı bu süreçlerin en belirgin örneklerindendir.

Buna göre, aşağıda verilen paleocoğrafik olayların ve bu olaylar��n biyoçeşitlilik üzerindeki etkilerinin geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması nasıl olmalıdır?

Kuvaterner'de (Dördüncü Jeolojik Zaman) yaşanan buzul çağlarında, sıcaklıkların düşmesiyle birlikte kuzey enlemlerdeki soğuk iklim şartlarına uyum sağlamış bitki türleri güneye doğru göç etmiştir. Buzul çağının sona erip sıcaklıkların yükselmesiyle bu türler, güneydeki yüksek dağlık alanlara sığınarak burada yaşamaya devam etmiş ve günüm��ze kadar ulaşmıştır.

Buna göre, Anadolu'da görülen aşağıdaki durumlardan hangisi, yukarıda belirtilen paleocoğrafik gelişmenin biyoçeşitlilik üzerindeki doğrudan bir sonucudur?

Aşağıda bazı belirleyici özellikleri verilen karasal biyomları, yıllık ortalama yağış miktarı en fazla olandan en az olana doğru sıralayınız.

Atmosferde en bol bulunan gaz olmasına karşın azot, canlılar d��nyası tarafından hazır bir şekilde doğrudan tüketilemez. Bitkilerin bu elementi topraktan kökleri vasıtasıyla alıp besin zincirine dahil edebilmesi için öncelikle bazı fiziksel ve biyolojik süreçlerin gerçekleşmesi şarttır.

Bu döngü dikkate alındığında, azotun canlılar tarafından kullanımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Azot döngüsünde görev alan bazı mikrobiyolojik organizmalar ile bu organizmaların gerçekleştirdiği temel işlevler aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki organizmalarla sağ sütundaki işlevleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Jeolojik geçmişte meydana gelen kıta kaymaları, kara köprülerinin oluşumu ve k��resel iklim değişiklikleri gibi paleocoğrafik olaylar, canlıların yeryüzündeki dağılışını ve biyoçeşitliliği doğrudan etkilemiştir.

Buna göre, sol sütunda verilen paleocoğrafik değişimler ile sağ sütunda verilen bu değişimlerin biyoçeşitlilik üzerindeki etkilerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki dünya haritasında iki farklı bölge numaralandırılarak koyu renklerle gösterilmiştir.

Bu bölgelerde hâkim olan karasal biyomlar ve bu biyomlardaki canlıların çevreye uyum (adaptasyon) özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Aşağıda verilen karasal biyom türlerini, bu biyomların iklim özellikleri ve bitki örtüsünün hayatta kalma adaptasyonlarına göre doğru şekilde eşleştiriniz.