Examkin

Öğretici Metin Türleri

8 soru

Tüm türler8Çoktan seçmeli4Eşleştirme4
Soru 1Soru →

"Bence edebiyat, her şeyden önce insanın kendisini keşfetme yolculuğudur. Kim ne derse desin, bir yazar önce kendi ruhunun derinliklerine inmeli, oradaki fırtınaları kâğıda dökmelidir. Bilimsel gerçekler, ispatlar veya toplumu bir şeye ikna etme çabası benim kalemime göre değil. Ben sadece kendi doğrularımı, kendi dünyamdan seslenerek, samimi bir dille anlatıyorum."

Bu parçanın dil, anlatım ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki öğretici metin türlerinin hangisinden alındığı söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Deneme

Cevap

Metin, yazarın kişisel görüşlerini samimi bir dille ve kanıtlama amacı gütmeden anlattığı bir 'deneme' örneğidir.
Doğru cevap olan seçenek, parçadaki 'bence' ifadesi, 'ispat veya ikna çabası gütmeme' vurgusu ve 'samimi bir dille kendi doğrularını anlatma' özellikleri nedeniyle 'deneme' türünü temsil etmektedir. Denemede yazar kendisiyle konuşuyormuş gibi bir üslup takınır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki anahtar ifadeleri ve yazarın tutumunu incelemek.
Metinde 'bence', 'benim kalemime göre değil', 'kendi doğrularım' gibi öznel ifadeler ile 'ispat çabası yok' vurgusu belirlenmiştir.
Öğretici metin türlerini birbirinden ayıran en temel özellik, yazarın konuyu ele alış biçimi ve hedeflediği anlatım tonudur.
2
Belirlenen özelliklerin hangi metin türünün tanımıyla örtüştüğünü tespit etmek.
Kanıtlama amacı gütmeyen, öznelliğin ve samimiyetin esas olduğu türün 'deneme' olduğu sonucuna varılmıştır.
Deneme, yazarın 'ben' ülkesinde yaptığı bir yolculuk olarak tanımlanır ve diğer öğretici türlerden bu serbestliği ile ayrılır.

Anahtar Kavram

Deneme Türünün Ayırt Edici Özellikleri
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

Aşağıda verilen öğretici metin alıntılarını, üslup ve içerik özelliklerine göre temsil ettikleri öğretici metin türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

"Kendi kendimle konuşuyormuşum gibi yazıyorum ama aslında bu, insanın kendi derinliklerine yaptığı bir yolculuktan başka bir şey değildir. Ben merkezli bu arayışta, kesin kurallara veya başkalarını ikna etme çabasına yer yoktur. Önemli olan, ruhumun o anki dalgalanmalarını kağıda dökebilmektir."
"Bilirsiniz ki dostlar, hayatta her şeyin başı tatlı dildir. Siz hiç güler yüzlü bir insanın çevresine mutsuzluk saçtığını gördünüz mü? Şöyle bir düşünün, en zor anlarınızda imdadınıza yetişen o samimi sohbetler değil midir içimizi ferahlatan?"
"Bugünkü meclis görüşmelerini ve sokaktaki vatandaşın nabzını tuttuğumuzda, ekonomik beklentilerin siyasi polemiklerin gölgesinde kaldığını açıkça görüyoruz. Bu gidişatın nereye varacağını kestirmek için kâhin olmaya gerek yok; yarınki sandık bunu gösterecektir."
"Aradan kırk yıl geçmesine rağmen, o soğuk Ankara sabahında Şinasi Sahnesi'nin önünde beklerken hissettiğim o ürpertiyi dün gibi hatırlarım. Yanımda merhum Yahya Kemal vardı ve bana dönüp edebiyatın uzun yolculuğundan bahsetmişti."

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci metin deneme, ikinci metin söyleşi (sohbet), üçüncü metin fıkra (köşe yazısı), dördüncü metin ise anı (hatıra) ile eşleşmektedir.
Eşleştirmelerin tamamı, metinlerin ayırt edici üslup özellikleri dikkate alınarak yapılmıştır. İç konuşmaya dayalı 'ben' dili denemeyi; okuyucuya hitap eden 'siz' dili söyleşiyi; güncel konulu günübirlik dil fıkrayı; geçmişi hatırlatan zaman ifadesi ise anıyı göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk metindeki üslup ve bakış açısını analiz ediniz.
Metinde yazarın 'kendi kendisiyle didişmesi', 'ben' vurgusu ve okuyucuya bir fikir dayatma amacının olmaması deneme türünü işaret eder.
Deneme türünde yazar kendi kendisiyle konuşur ve iç dünyasını serbestçe açar.
2
İkinci metindeki hitap ve anlatım biçimini inceleyiniz.
Metindeki 'Hiç düşündünüz mü?', 'Siz de benim gibi mi düşünüyorsunuz?' gibi doğrudan okuyucuya yöneltilen sorular söyleşi (sohbet) türünü gösterir.
Söyleşi türünün en ayırt edici özelliği, okuyucuyla karşılıklı konuşma havası içinde yazılmasıdır.
3
Üçüncü metnin konusunu ve yazılış amacını belirleyiniz.
Güncel meclis görüşmelerini ve sokak nabzını ele alan, günübirlik bir gazete yazısı üslubu taşıyan bu metin fıkra (köşe yazısı) türüne uygundur.
Fıkra, güncel siyasi veya toplumsal konuları derinlemesine kanıtlama amacı gütmeden günübirlik işleyen köşe yazısıdır.
4
Dördüncü metindeki zaman algısını ve içeriği değerlendiriniz.
'Aradan kırk yıl geçmesine rağmen' ifadesi ve geçmişte Yahya Kemal ile yaşanan bir anın aktarılması anı (hatıra) türünü doğrular.
Anı türü, geçmişte yaşanmış veya şahit olunmuş olayları üzerinden zaman geçtikten sonra anlatan öğretici metinlerdir.

Anahtar Kavram

Öğretici metin türlerinin (deneme, söyleşi, fıkra, anı) üslup, anlatıcı tutumu, konu seçimi ve hedef kitle yönünden birbirlerinden ayrılan temel nitelikleri
Soru 3Soru →

Öğretici metin türlerinin üslup, içerik ve anlatıcı ��zellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki parçalardan hangisi ayraç içinde verilen türün özelliklerini yansıtmamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1860 yılında Şinasi ile birlikte ilk özel gazetemiz Tercüman-ı Ahval’i çıkararak Türk basın hayatında yeni bir dönem başlattık. Tanzimat Dönemi’nin bu ilk evresinde, halkı eğitmek amacıyla makaleler yayımladım ve edebiyatımızda batılı anlamda ilk tiyatro eseri olan Şair Evlenmesi'ni kaleme aldım. (Biyografi)

Cevap

Şinasi ve Agâh Efendi'nin ortak çalışmalarını ve edebî faaliyetlerini birinci kişi ağzıyla aktaran parça biyografi değil, otobiyografi veya anı türünün özelliklerini taşımaktadır. Dolayısıyla ayraç içindeki tür eşleştirmesi yanlıştır.
Şinasi ve Agâh Efendi'nin ortak çalışmalarını ve edebî faaliyetlerini birinci kişi ağzıyla anlatan parça, öz yaşam öyküsü (otobiyografi) ya da anı niteliği taşımaktadır. Biyografilerde ise anlatım her zaman üçüncü kişi ağzından yapılır ve nesnel bir dil tercih edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçaların anlatıcı bakış açılarını ve dil özelliklerini incelemek.
İlk dört parçada sırasıyla nesnel/akademik dil (makale), okuyucuyla söyleşme/soru sorma (söyleşi), yazarın kendisiyle konuşması/öznel sorgulama (deneme) ve güncel bir konuyu gazete köşesinde değerlendirme (fıkra) üslubu hâkimdir. Son parçada ise anlatıcı birinci kişidir ('başlattık', 'yayımladım', 'kaleme aldım').
Öğretici metinlerin türsel ayrımında anlatıcı türü ve üslup belirleyici unsurlardır.
2
Son parçanın ait olduğu türü biyografi türünün tanımıyla karşılaştırmak.
Biyografi, başkasının hayatını nesnel ve üçüncü kişi ağzından anlatan bir türdür. Oysa son parça, yazarın kendi hayatını ve anılarını birinci kişi ağzından anlatması sebebiyle otobiyografi veya anı özelliği göstermektedir.
Birinci kişi anlatımıyla yazılan yaşam öyküleri biyografi olamaz.

Anahtar Kavram

Öğretici metin türlerinin anlatıcı bakış açısı, üslup ve içerik özelliklerine göre sınıflandırılması ve ayırt edilmesi.
Soru 4Soru →

Aşağıdaki sol sütunda çeşitli öğretici metinlerden alınmış özgün parçalar, sağ sütunda ise öğretici metin türleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki metin alıntıları sağ sütundaki hangi öğretici metin türleriyle eşleşmelidir?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Edebiyat sosyolojisi alanındaki çalışmalar, toplumsal değişimler ile edebi türlerin gelişimi arasında doğrudan bir korelasyon olduğunu ortaya koymaktadır. Yapılan ampirik araştırmalar, özellikle kentleşme oranının arttığı dönemlerde roman türüne olan ilginin yükseldiğini belgelemektedir. Bu durum, edebi eserin sadece estetik bir nesne olmayıp aynı zamanda toplumsal yapının bir yansıması olduğunu bilimsel açıdan kanıtlar niteliktedir.
Kendi kendimle konuşmayı, içimde biriken soruları yine kendime yöneltmeyi her şeyden çok severim. Kim ne derse desin, insan en çok kendi yalnızlığında özgürdür. Bir konu üzerinde kesin yargılara varmadan, sadece kendi ruhumun kıvrımlarında gezinerek düşüncelerimi kağıda dökmek bana hayatın asıl anlamını sunuyor. Bu yazılarda başkalarını ikna etmek gibi bir kaygım yok; ben sadece kendimi arıyorum.
Bilirsiniz, dostluklar zamana karşı direnen en büyük sığınaklardır. Siz de hayatınız��n bir döneminde, her şeyi paylaştığınız o eski dostları özlemez misiniz? Bence modern dünyanın en büyük kaybı, bu samimi sohbetlerin yerini alan soğuk mesajlardır. Ne dersiniz, yanılıyor muyum? Gelin bugün geçmişin o sıcak dostluk köprülerini beraberce hatırlayalım.
Dün sabah metroya bindiğimde herkesin elindeki telefonlara gömüldüğünü, kimsenin birbirinin yüzüne bile bakmadığını fark ettim. Şehir hayatının koşturmacası içinde insanlığımızı, o canım komşuluk ilişkilerini ne çabuk tükettik! Gazetelerdeki o karamsar haberlerin gölgesinde, günlük hayatın bu küçük ama yaralayıcı ayrıntılarını düşünmekten kendimi alamıyorum. Yarın çok geç olmadan bu gidişata bir dur demeliyiz.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci metin makale, ikinci metin deneme, üçüncü metin söyleşi (sohbet) ve dördüncü metin fıkra (köşe yazısı) ile eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; bilimsel temellere dayanan nesnel anlatımlı metin makaleyle; yazarın iç dünyasına yöneldiği samimi metin denemeyle; okuyucuyla diyalog kuran metin söyleşiyle; güncel bir olayı ele alan gazete yazısı ise fıkrayla eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Metinlerin anlatıcı tutumlarını ve üslup özelliklerini incelemek.
Birinci metinde kanıtlama amacı ve nesnellik, ikinci metinde 'ben' odaklı içsel konuşma, üçüncü metinde okuyucuya hitap, dördüncü metinde ise güncel bir olay üzerinden yapılan kişisel yorumlar tespit edilmiştir.
Öğretici metin türlerinin en ayırt edici farkları dilin kullanımı, yazarın amacı ve hedef kitleyle kurduğu iletişim tarzıdır.
2
Belirlenen özellikleri öğretici metin türlerinin tanımlarıyla karşılaştırmak.
Nesnel ve bilimsel dilin makaleye; içten, 'kendisiyle konuşan' üslubun denemeye; okurla 'karşılıklı konuşan' dilin söyleşiye; güncel bir olayı gazete köşesinde kanıtlamadan sunan yazının ise fıkraya ait olduğu saptanmıştır.
Kavramsal tanımlarla metin örneklerini eşleştirmek doğru sonuca ulaşmayı sağlar.
3
Eşleştirmeleri doğrulamak ve nihai kontrolü yapmak.
Her metnin ait olduğu türle tam olarak eşleştiği ve açıkta hiçbir öge kalmadığı görülmüştür.
Hatalı eşleştirmeleri önlemek için tüm eşlerin mantıksal uyumu denetlenmelidir.

Anahtar Kavram

Öğretici metin türlerinin (makale, deneme, söyleşi, fıkra) dil, üslup ve içerik yönünden ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Öğretici metinlerin her birinin kendine özgü dil, üslup ve anlatım özellikleri bulunmaktadır.

Metin Parçası:
'Şu dünyaya hepimiz kendimize göre bir pencereden bakıyoruz şüphesiz. Ama penceremizin önündeki çiçekleri ne kadar suluyor, gökyüzünün mavisini ne kadar içeriye davet ediyoruz? İşte orası meçhul. Çoğumuz günün telaşı içinde başımızı kaldırıp da bir buluta selam vermeyi unutuyoruz, öyle değil mi? Geçen gün yolda yürürken düşündüm: İnsan, hayatın hızına yetişeyim derken ruhunu geride mi bırakıyor acaba? Siz de bazen kendinizi bu koşturmacanın ortasında kaybolmuş hissetmiyor musunuz? Bence durup soluklanmalı, penceremizin tozunu silmeliyiz.'

Bu parçanın dil, üslup ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki öğretici metin türlerinin hangisinden alındığı söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sohbet

Cevap

Sohbet
Verilen parçada yazar, 'öyle değil mi?' ve 'Siz de bazen kendinizi bu koşturmacanın ortasında kaybolmuş hissetmiyor musunuz?' gibi ifadeler kullanarak doğrudan okuyucuya hitap etmekte ve onunla karşılıklı bir söyleşi havası oluşturmaktadır. Bu samimi, senli benli üslup ve okuyucuya yöneltilen sorular, metnin söyleşi (sohbet) türüne ait olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Metnin üslubunu ve anlatıcı tavrını inceleme
Metinde 'öyle değil mi?', 'Siz de bazen... hissetmiyor musunuz?' gibi ifadelerle doğrudan okuyucuya hitap edildiği ve samimi, içten bir dil kullanıldığı belirlenmiştir.
Sohbet ve deneme gibi türleri ayıran en önemli unsur, anlatıcının hedef kitleye yönelme biçimidir.
2
Elde edilen üslup özelliklerini öğretici metin türlerinin kurallarıyla karşılaştırma
Yazarın okuyucuyla senli benli konuşması, sorular yönelterek onu düşünmeye davet etmesi 'sohbet' (söyleşi) türünün en belirgin özelliğidir. Yazarın kendi kendisiyle konuşur gibi yazması durumunda bu deneme olurdu; ancak burada doğrudan okuyucuya hitap vardır. Nesnellik veya kanıtlama amacı olmadığından makale olamaz.
Türlerin karakteristik sınırlarını belirlemek doğru cevaba ulaşmayı sağlar.
3
Doğru seçeneği belirleme
Parça, sohbet türünün özelliklerini tam olarak yansıtmaktadır.
Analiz edilen tüm veriler sohbet türünü işaret etmektedir.

Anahtar Kavram

Öğretici Metin Türleri ve Ayırt Edici Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen öğretici metin ve yazar eşleşmelerini, sağ sütunda verilen ve bu metinlerin türsel özelliklerini yansıtan açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Eşkâl-i Zaman (Ahmet Rasim)
Günlerin Getirdiği (Nurullah Ataç)
Eşref Saat (Şevket Rado)
Defter-i A'mâl (Ziya Paşa)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşkâl-i Zaman (Ahmet Rasim) fıkra türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla; Günlerin Getirdiği (Nurullah Ataç) deneme türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla; Eşref Saat (Şevket Rado) söyleşi (sohbet) türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla; Defter-i A'mâl (Ziya Paşa) ise anı (hatıra) türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla eşleşir.
Doğru eşleştirmede her eser kendi türünün belirleyici özellikleriyle eşleşmiştir. Ahmet Rasim'in fıkra türündeki Eşkâl-i Zaman eseri güncel olayları gazete sütunlarında samimi ve iğneleyici bir üslupla aktaran açıklamayla eşleşir. Nurullah Ataç'ın Günlerin Getirdiği eseri yazarın kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi yazdığı deneme türünü yansıtan açıklamayla eşleşir. Şevket Rado'nun Eşref Saat eseri okuyucuyla karşılıklı konuşuyormuş gibi yazılan söyleşi türüyle eşleşir. Ziya Paşa'nın Defter-i A'mâl eseri ise yazarın geçmişte yaşadığı olayları gözlemlerine dayanarak anlattığı anı türüyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Eserlerin yazarlarını ve ait oldukları öğretici metin türlerini tespit edin.
Eşkâl-i Zaman fıkra, Günlerin Getirdiği deneme, Eşref Saat söyleşi (sohbet), Defter-i A'mâl ise anı (hatıra) türündedir.
Eşleştirme yapabilmek için her bir eserin hangi öğretici metin türüne ait olduğunu belirlemek gerekir.
2
Sağ sütundaki açıklamaların hangi öğretici metin türlerinin ayırt edici özelliklerini (üslup, anlatıcı, hedef kitle) tanımladığını analiz edin.
İlk açıklama fıkra (gazete yazısı, güncellik, iğneleyici üslup); ikinci açıklama söyleşi (karşılıklı konuşma havası, senli benli üslup); üçüncü açıklama deneme (kendiyle konuşma, kesinlikten uzak olma); dördüncü açıklama ise anı (geçmişteki olaylar, gözlem) özelliklerini taşımaktadır.
Öğretici metinlerin üslup ve içerik farklarını anlamak doğru eşleştirmeyi sağlar.
3
Elde edilen tür ve eser bilgilerini eşleştirerek doğru çiftleri belirleyin.
Eşkâl-i Zaman fıkra açıklamasıyla, Günlerin Getirdiği deneme açıklamasıyla, Eşref Saat söyleşi açıklamasıyla, Defter-i A'mâl ise anı açıklamasıyla eşleşir.
Eser-tür bilgiisi ile türün teorik özelliklerinin örtüştürülmesi hedeflenir.

Anahtar Kavram

Öğretici metinlerin türsel, üslupsal özellikleri ve edebiyatımızdaki kurucu temsilcileri ile eserlerinin eşleştirilmesi.
Soru 7Soru →

Edebî öğretici nesir türlerinin kendine has dil, üslup ve içerik yapılanmaları bulunmaktadır. Buna göre, sol sütunda verilen özgün metin kesitlerini sağ sütundaki öğretici metin türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Edebiyat sosyolojisi alanında yapılan son araştırmalar, Tanzimat Dönemi gazetelerindeki tefrika romanların okur kitlesi üzerindeki etkisini nicel verilerle ortaya koymaktadır. 18601860 ile 18761876 yılları arasında yayımlanan Cerîde-i Havâdis ve Tercümân-ı Ahvâl gazetelerindeki okur mektupları incelendiğinde, edebî metinlerin toplumsal modernleşme sürecinde birer katalizör işlevi gördüğü saptanmıştır. Bu durum, öğretici ve sanatsal metinlerin toplumsal yapıdan bağımsız düşünülemeyeceğini kanıtlar niteliktedir.
Kendimle baş başa kaldığım o sessiz saatlerde, ruhumun kuytu köşelerine sığınırım. İnsan neden yazar? Belki de sadece kendi varlığını kendine ispat etmek, dünyadaki o geçici izini kalıcı kılmak için. Ben de bu satırları karalarken kimseye bir hakikati dikte etme niyetinde değilim. Sadece kendi iç sesimin yankılarını, kendi gerçeğimi arıyorum; çünkü insan en çok kendini sorguladıkça zenginle��ir.
Dün sabah metroda giderken herkesin elindeki akıllı telefonlara gömüldüğünü, yanındakinin yüzüne bile bakmadığın�� fark ettim. Toplum olarak nereye gidiyoruz dersiniz? Gündelik hayatın bu koşturmacasında insan ilişkilerimiz can çekişiyor. Belediye meclisinde alınan son kararla ulaşıma yapılan zamlar da cabası; sanki insanları daha da yalnızlaştırmak, evlerine hapsetmek istiyorlar. Bu gidişata acilen bir dur demek gerekmiyor mu?
��imdi siz bana soracaksınız, 'Yahu, bunca yıllık yazarız, hiç mi hayal kırıklığına uğramadınız?' diye. Uğramaz olur yum hiç, sevgili okurum! Sanatın o çileli yolunda öyle anlar gelir ki kalemi elinizden bırakıp kaçmak istersiniz. Ama gelin görün ki edebiyat bir kere kanınıza girdi mi ondan kurtulamazsınız. Siz de benim gibi düşünmüyor musunuz, yoksa yanılıyor muyum?

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci parça makale, ikinci parça deneme, üçüncü parça fıkra ve dördüncü parça söyleşi türüyle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede birinci metin makale ile eşleşir çünkü bilimsel terimler, nesnel saptamalar ve kanıtlama kaygısı ön plandadır. İkinci metin deneme ile eşleşir çünkü yazar kendi benliği etrafında öznel sorgulamalar yapar. Üçüncü metin fıkra ile eşleşir çünkü günlük, güncel bir olay kanıtlama amacı gütmeden köşe yazısı samimiyetinde ele alınmıştır. Dördüncü metin söyleşi ile eşleşir çünkü okuyucuya doğrudan seslenilerek karşılıklı konuşma havası yaratılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci pasajdaki dil ve anlatım özelliklerinin incelenmesi.
Pasajda edebiyat sosyolojisi, nicel veriler, saptama gibi terimler kullanılmış ve nesnel, kanıtlayıcı bir anlatım benimsenmiştir. Bu özellikler makale türüne işaret eder.
Metnin yazılış amacının bilimsel bir gerçeği kanıtlamak olup olmadığını belirlemek.
2
İkinci pasajın incelenmesi.
Yazarın kendi iç dünyası, yazma nedeni üzerine kişisel ve özgürce düşüncelerini paylaştığı görülür. Kanıtlama amacı yoktur, 'ben' dili hakimdir. Bu nitelikler deneme türünün karakteristik özellikleridir.
Yazarın konuyu ele alırken takındığı kişisel tutumun sınırlarını belirlemek.
3
Üçüncü pasajın incelenmesi.
Metro yolculuğu, teknoloji kullanımı ve ulaşıma yapılan zam gibi güncel ve toplumsal olaylar ele alınmıştır. Derinlemesine kanıtlara girilmeden, gazete köşesi üslubuyla aktarılmıştır. Bu da fıkra (köşe yazısı) türünü gösterir.
Ele alınan konunun güncelliğini ve aktarım mecrasının (gazete/köşe yazısı) izlerini aramak.
4
Dördüncü pasajın incelenmesi.
Okuyucuya 'sevgili okurum', 'siz' şeklinde hitap edilmiş, soru-cevaplarla sohbet havası oluşturulmuştur. Bu üslup söyleşi (sohbet) türüne hastır.
Metinde okuyucu ile kurulan doğrudan iletişimin üslup üzerindeki etkisini tespit etmek.

Anahtar Kavram

Öğretici metin türlerinin (makale, deneme, fıkra, söyleşi) dil, üslup ve içerik özelliklerine göre ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 8Soru →

Türk edebiyatında öğretici metinlerin tarihsel gelişimi ve türsel özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Deneme ile söyleşi (sohbet) türleri arasındaki en belirgin fark anlatıcının yönelimidir; denemede yazar doğrudan okuyucuyu karşısına alıp onunla konuşuyormuş gibi senli benli bir üslup benimserken söyleşide ise kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi içten ve tek yönlü bir monolog tercih eder.

Cevap

Deneme ile söyleşi (sohbet) türleri arasındaki üslup farkının ters verilmesi sebebiyle denemede yazarın doğrudan okuyucuyla konuştuğunu söyleşide ise kendi kendisiyle konuştuğunu iddia eden yargı yanlıştır.
Doğru cevap olan seçenekte deneme ve söyleşi (sohbet) türlerinin anlatım özellikleri tam tersi şekilde verilmiştir. Denemede yazar 'kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi' bir iç monolog (ben eksenli) yürütürken; söyleşi (sohbet) türünde ise okuyucuyu karşısına alarak 'senli benli' bir üslup kullanır, ona sorular sorup cevaplar verir.

Adım Adım Çözüm

1
Öğretici metinlerin tarihsel gelişimini ve Tanzimat Dönemi gazete çevresinde gelişen ilk örneklerini analiz etme.
Şinasi'nin ilk makale yazarı olduğu ve Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi'nin bu gelişimin başlangıcı olduğu bilgisi doğrulanır.
Tanzimat Dönemi öğretici metinlerinin kurucu niteliklerini belirlemek.
2
Servet-i Fünun Dönemi bağımsız yazarlarının öğretici metinlerdeki dil ve üslup özelliklerini değerlendirme.
Ahmet Rasim'in samimi ve gündelik bir dille fıkra ve sohbet türlerinde İstanbul hayatını anlattığı doğrulanır.
Servet-i Fünun bağımsızlarının edebiyatımızdaki yerini belirlemek.
3
Cumhuriyet Dönemi deneme yazarlarının üslup ve dil anlayışlarını inceleme.
Nurullah Ataç ve Suut Kemal Yetkin'in deneme türündeki öznel, kanıtlama amacı gütmeyen duru dilleri doğrulanır.
Cumhuriyet Dönemi deneme türünün kurucularının özelliklerini test etmek.
4
Deneme ve söyleşi (sohbet) türlerinin temel tanım ve üslup farklarını karşılaştırarak yanlış yargıyı tespit etme.
Deneme ve söyleşi türlerinin anlatım yönelimlerinin ters aktarıldığı fark edilir; yanlış olan yargı belirlenir.
İki öğretici metin türü arasındaki temel kavramsal sınırı ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Öğretici Metin Türlerinin (Deneme, Sohbet, Makale, Fıkra) Ayırt Edici Özellikleri ve Tarihsel Gelişimi
Öğretici Metin Türleri Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin