Sosyolojiye Giriş ve Toplumsal Yapı

Bir araştırmacı, endüstrileşmenin hız kazandığı bir bölgede geleneksel yardımlaşma örüntülerinin zayıflayarak yerine profesyonel hizmet alımına dayalı yeni ilişkilerin kurulduğunu saptamıştır. Araştırmacı bu değişimi iyi ya da kötü olarak değerlendirmemiş; yalnızca ekonomik dönüşümün toplumsal bağlar üzerindeki etkisini verilerle ortaya koymuştur.

Bu araştırmanın yürütülüş biçimi ve araştırmacının tutumu dikkate alındığında, sosyoloji bilimi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıdaki tabloda eğitim konusuyla ilgili iki farklı yaklaşımın çalışma tarzı ve özellikleri verilmiştir:

Buna göre, bu yaklaşımlarla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Tarih bilimi, 1789 Fransız İhtilali'ni; ihtilalin gelişim aşamalarını, aktörlerini ve kendine özgü koşullarını kendi biricikli��i içinde ele alır. Sosyoloji ise Fransız İhtilali'ni tek başına bir araştırma konusu yapmak yerine, bu olaydan yola çıkarak 'ihtilal' veya 'toplumsal değişim' kavramlarının genel özelliklerini, nedenlerini ve toplumsal yapıda yarattığı ortak sonuçları saptamaya çalışır.

Buna göre, sosyolojinin tarih biliminden ayrılan ve onu bağımsız bir bilim dalı kılan temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Tanzimat Dönemi’ndeki bürokratik reformları ele alan iki araştırmacıdan tarihçi Ahmet Bey; dönemin fermanlarını, resmi yazışmalarını ve diplomatik raporlarını kronolojik bir sırayla, olayın aktörlerini ve yaşandığı somut zaman dilimini temel alarak incelemektedir. Aynı dönemi çalışan sosyolog Selim Bey ise bu bürokratik reformların geleneksel Osmanlı aile yapısı üzerindeki etkisini, toplumsal tabakalaşmadaki değişimleri ve modernleşme kuramlarının genel ilkelerini dikkate alarak analiz etmektedir. Bu iki araştırmacının çalışma yöntemleri ve amaçları dikkate alındığında, sosyoloji ile tarih bilimleri arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Toplumsal yapıyı oluşturan temel manevi unsurları kavramsal düzeyde bilmek sosyolojik analizler için son derece önemlidir.

Buna göre, sol sütunda verilen toplumsal yapı unsurlarını sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Bir sosyolog, büyük kentlerin çeperlerinde yaşayan ve kırsaldan yeni göç etmiş ailelerin çocuklarında görülen okula uyum sorunlarını araştırmaktadır. Sosyolog; öncelikle bu çocukların bireysel düzeyde yaşadıkları kaygı durumlarını, öğretmenleriyle ilişkilerindeki savunma mekanizmalarını ve akran zorbalığı karşısındaki içsel tepkilerini psikolojik ölçeklerle incelemiştir. Daha sonra ise bu uyum sorunlarının, göç edilen kentin sosyo-ekonomik yapısı, eğitim sistemindeki fırsat eşitsizlikleri ve mahalledeki informel toplumsal kontrol mekanizmalarıyla olan nedensel bağlarını analiz etmiştir.

Bu sosyolojik araştırmanın kapsamı, yöntemi ve analizi dikkate alındığında sosyolojinin diğer bilimlerle ilişkisine dair aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Sosyolojik araştırmalarda veri toplama sürecinin bilimsel niteliği, seçilen araştırma yöntem ve tekniğinin doğru yapılandırılmasına bağlıdır.

Buna göre, sol sütunda yer alan araştırma tekniklerine ait ayırt edici özellikleri sağ sütundaki kavramsal karşılıklarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir sosyolog, 'Bireylerin eğitim düzeylerinin yükselmesi, çevre kirliliğine karşı gösterdikleri duyarlılık düzeyini artırmaktadır.' hipotezini doğrulamak amacıyla bir araştırma tasarlamıştır. Bu doğrultuda araştırmacı, sosyo-ekonomik açıdan farklı kesimlerden seçtiği katılımcılara çevre bilinci ölçeği içeren bir anket uygulamıştır.

Bu araştırmanın yöntemsel tasarımı ve değişken ilişkileri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Aşağıda verilen toplumsal yapı unsurlarını ve kavramlarını, bu kavramları örneklendiren açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir hastanede başhekim olarak görev yapan Dr. Melih Bey, yoğun idari sorumluluklarına rağmen aktif hekimlik yapmaya, ameliyatlara girmeye ve tıp literatürünü yakından takip etmeye devam etmektedir. Mesleki bilgisi ve ameliyatlardaki başarısı, başhekimlik görevindeki kararlarını kolaylaştırmakta ve onun hastane yönetimindeki başarısını artırmaktadır. Ancak bu yoğun mesleki yaşamı nedeniyle ailesine yeterince zaman ayıramamakta, çocuklarının okul etkinliklerine katılamamaktadır. Son olarak, hastanede nöbetçi yönetici olduğu bir akşam, çocuğunun evde aniden rahatsızlandığı haberini almış ancak hastanedeki acil bir ameliyat vakasını bırakıp gidemeyerek hastanedeki görevini sürdürmüştür.

Buna göre Melih Bey'in toplumsal konum ve rolleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi sosyolojik açıdan doğrudur?

Sosyolojide toplumsal yapı, bireylerin işgal ettiği konumlar, üstlendiği roller ve bu rollerin dinamikleri üzerinden şekillenir. Günlük yaşamda bu dinamiklerin her biri farklı sosyal çıktılara ve davranış kalıplarına yol açar.

Buna göre, sol sütunda verilen sosyolojik kavramları sağ sütunda verilen günlük yaşam senaryoları ile en uygun şekilde eşleştiriniz.

Max Weber'in çok boyutlu tabakalaşma kuramı; sınıf, statü ve parti (güç) boyutlarının birbirine indirgenemez özgünlüklerini ortaya koyar. Kast gibi kapalı tabakalaşma sistemlerinde din ve gelenekler yoluyla statü ile ekonomik konum birbirine sıkı sıkıya bağlanmışken; zümre gibi yarı açık sistemlerde tabakalar arası sınırlar hukuksal düzenlemelerle çizilmiştir. Açık sınıf sisteminde ise yasal engellerin bulunmayışı, pazar koşullarında dikey hareketliliği kuramsal olarak herkese açık kılar. Ancak her tabakalaşma tipi, kendi içinde toplumsal hareketliliğin sınırlarını ve yönünü de tayin eder.

Bu parçadan hareketle toplumsal tabakalaşma tipleri ve toplumsal hareketlilik ilişkisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir Anadolu kasabasında kü��ük ölçekli bir manifatura dükkanı işleterek geçinen Halil Efendi, işlerin kötü gitmesi üzerine dükkanını kapatıp bir tekstil fabrikasında işçi olarak çalışmak üzere İstanbul’a göç etmiştir. Halil Efendi’nin oğlu Selim, İstanbul’da zor koşullar altında eğitimini tamamlayarak bir bankada şube müdürü olmuş ve orta sınıfa dahil olmuştur. Selim’in kızı İpek ise iktisat eğitiminin ardından özel bir finans kuruluşunda uzman yardımcısı olarak işe başlamış, fakat birkaç yıl sonra işinden istifa ederek başka bir finans kuruluşuna aynı pozisyon ve maaşla geçiş yapmıştır.

Buna göre, aile üyelerinin yaşadığı toplumsal hareketlilik süreçleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Sosyal felsefe, toplumsal yaşamı ahlaki, siyasi veya metafizik ilkeler açısından sorgulayarak 'iyi', 'adil' ve 'ideal' bir toplumsal düzenin nasıl olması gerektiği üzerinde durur; normatiftir. Sosyoloji ise mevcut toplumsal ilişkileri, kurumları ve süreçleri gözleme ve verilere dayanarak inceler; toplumsal yapıların mevcut işleyiş yasalarını tespit etmeye çalışır, pozitif ve betimleyicidir.

Buna göre, aşağıda verilen önerme çiftlerinden hangisi sırasıyla "sosyolojik" ve "sosyal felsefi" bakış açısını yansıtmaktadır?

Sosyoloji toplumu ve toplumsal ilişkileri incelerken, toplumu oluşturan bireylerin ruhsal dünyasını ve davranışlarının içsel nedenlerini göz ardı edemez. Örneğin, bir topluluktaki işsizlik oranının artması toplumsal bir durum olarak sosyolojinin konusuyken, işsiz kalan bir bireyin yaşadığı umutsuzluk ve depresyon gibi durumlar bireysel düzeyde incelenmelidir. Bu nedenle sosyologlar, toplumsal yapı ile birey arasındaki bu etkileşimi açıklarken diğer bir sosyal bilim dalından destek alırlar.

Bu parçada belirtilen durum, sosyolojinin aşağıdaki bilim dallarından hangisiyle olan ilişkisini doğrudan örneklendirmektedir?

Aşağıda, sosyolojinin diğer bilim dallarıyla olan ilişkisini ve ortak çalışma alanlarını gösteren araştırma konuları ile bu konuların ilişkili olduğu bilim dalları verilmiştir. Araştırma konularını ilgili oldukları doğru bilim dallarıyla eşleştiriniz.

Sosyolojik araştırmalarda veri toplama ve analiz aşamalarında kullanılan yöntemlerin kendilerine has sınırlılıkları, çalışma alanları ve kuramsal temelleri bulunmaktadır. Aşağıda sol sütunda yer alan sosyolojik araştırma yöntem ve tekniklerini, sağ sütunda verilen uygun açıklama ve örnek senaryolarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir bölgede sanayileşmeye bağlı olarak kurulan yeni fabrikalar, bölgedeki iş gücü talebini artırmış ve bu durum yoğun bir göç dalgasına yol açmıştır. Bu gelişme sonucunda bölgede geleneksel aile yapısının yerini çekirdek aile almış, komşuluk ilişkileri zayıflamış ve yeni sosyalleşme mekanizmaları ortaya çıkmıştır. Bu değişim sürecini inceleyen bir araştırmacı; fabrikaların üretim kapasitesini ve bölgenin gelir dağılımındaki değişimi analiz ederken ekonomi biliminin verilerinden yararlanırken, göçün aile yapısı ve toplumsal bağlar üzerindeki dönüştürücü etkisini anlamak için sosyolojinin perspektifine başvurmuştur.

Bu araştırmadan yola çıkılarak sosyoloji ile iktisat (ekonomi) arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Modern toplumda tüketim örüntülerinin değişimini inceleyen bir araştırma grubunda farklı disiplinlerden bilim insanları yer almaktadır. Araştırma grubundaki iktisatçı; bireylerin pazar içindeki rasyonel kararlarını, gelir düzeyleri ile tüketim harcamaları arasındaki matematiksel korelasyonu ve marjinal fayda beklentilerini analiz etmektedir. Buna karşın gruptaki sosyolog; tüketimin sadece fayda maksimizasyonuna dayalı ekonomik bir karar olmadığını, bireyin ait olduğu toplumsal sınıfa dair bir prestij ve kimlik göstergesi işlevi gördüğünü ve grup aidiyeti kazanma aracı olarak yapılandırıldığını savunmaktadır.

Buna göre sosyolojinin, araştırma konusuna yaklaşımı açısından iktisat biliminden ayrılan temel yönü aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik araştırmalarda veri toplama sürecinde kullanılan yöntem ve tekniklerin kendilerine özgü ayırt edici özellikleri bulunmaktadır. Aşağıda verilen sosyolojik araştırma yöntem ve tekniklerini, karşılarındaki en uygun tanımlarla eşleştiriniz.