Toplumsal Kurumlar, Kültür ve Değişme

Aşağıdaki sol sütunda toplumsal kurumların temel özellikleri, sağ sütunda ise bu özellikleri örneklendiren durumlar verilmiştir. Sol sütundaki kavramları sağ sütundaki en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Sanayileşme, kentleşme ve göç gibi makro toplumsal değişme dinamikleri, aile kurumunun hem yapısal hem de işlevsel bir dönüşüm geçirmesine neden olmuştur. Geleneksel geniş aile yapısında üretim, eğitim, sağlık, din ve yaşlıların bakımı gibi işlevler doğrudan aile bünyesinde gerçekleştirilirken; modern çekirdek ailede bu işlevlerin önemli bir kısmı uzmanlaşmış dış kurumlara (okullar, hastaneler, kreşler vb.) devredilmiştir. Bununla birlikte, modern çekirdek aile tamamen işlevsizleşmemiş; aksine üye sayısının azalması ve dışsal yükümlülüklerin hafiflemesiyle birlikte bireyin sevgi, şefkat, psikolojik doyum ve temel sosyalleşme ihtiyaçlarının karşılanması gibi çekirdek alanlarda daha da uzmanlaşmış bir yapıya bürünmüştür.

Bu parçada ele alınan dönüşüm dikkate alındığında, modern toplumlardaki çekirdek aile yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kentleşme sürecinin hız kazanmasıyla birlikte aile yapılarında değişimler yaşanmıştır. Anne, baba ve evlenmemiş çocuklardan oluşan, akrabalık bağlarının görece zayıfladığı ve kararların demokratik bir biçimde alındığı modern aile tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme süreciyle birlikte aile kurumunun yapısında ve işlevlerinde önemli farklılaşmalar meydana gelmiştir. Bu bağlamda, aşağıda sol sütunda verilen aile tiplerini, sağ sütundaki sosyolojik açıklamalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir sosyolojik araştırmada, modern kent yaşamında yaşayan bireylerin akrabalık ilişkileri incelenmiştir. Araştırma sonucunda, çekirdek aile yapısına sahip olmalarına rağmen bireylerin; ekonomik kriz, çocuk bakımı veya hastalık gibi zorlayıcı durumlarda hâlâ geniş akrabalık ağlarından aktif destek aldıkları ve bu ağlarla yoğun bir etkileşim içinde oldukları saptanmıştır. Sosyolog Litwak bu durumu "değiştirilmiş geniş aile" (modified extended family) olarak adlandırmaktadır.

Bu araştırma bulguları ve Litwak'ın kavramsallaştırması göz önüne alındığında, aile kurumunun yapısı ve değişimiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıda sol sütunda aile kurumu ve yapısına dair sosyolojik kavramlar, sağ sütunda ise bu kavramların tanımları karışık olarak verilmiştir. Bu kavramları doğru sosyolojik tanımlarıyla eşleştiriniz.

Toplumsal kurumlar; toplumun temel ihtiyaçlarını karşılayan, görece bir kalıcılığı olan, kendine özgü kural ve değerlere sahip soyut ve örgütlü bütünlerdir. Buna göre, 'Toplumsal kurumlar, bireylerin somut ve geçici olarak bir araya gelmesiyle oluşan toplumsal gruplarla (örneğin bir arkadaş grubu veya kuyruktaki insanlar) yapısal ve işlevsel olarak tamamen aynı niteliğe sahiptir.' ifadesi sosyolojik açıdan doğru bir yargı mıdır?

Toplumsal kurumlar; toplumun varlığını ve sürekliliğini sürdürebilmesi için gerekli olan, temel sosyal ihtiyaçları karşılayan, görece bir kararlılığa sahip olan, bünyesinde kendine özgü değer, norm ve kuralları barındıran soyut ve örgütlü bütünlüklerdir. Birey, içine doğduğu bu kurumsal yapının kurallarını hazır bulur ve sosyalleşme süreciyle bunları benimser. Ancak sosyoloji öğretiminde, toplumsal kurum kavramının doğası sıklıkla diğer sosyolojik olgularla karıştırılabilmektedir.

Buna göre, toplumsal kurumların genel özellikleri ve yapısal nitelikleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Köyden büyük şehre göç eden bir aile, kentteki ekonomik şartlar ve konut yapısı gereği anne, baba ve çocuklardan oluşan bağımsız bir eve taşınmıştır. Ancak aile üyeleri, köydeki akrabalarıyla bağlarını koparmamış, önemli kararlarda aile büyüklerinin fikrini almaya devam etmiş ve finansal zorluklarda akrabalarından destek almayı sürdürmüştür.

Sosyolojik açıdan ele alındığında, bu ailenin yapısal ve işlevsel özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki aile türlerinden hangisine örnek oluşturduğu söylenebilir?

Aşağıda sol sütunda yer alan aile kurumu ve yapısına dair sosyolojik kavramları, sağ sütunda verilen uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Aile kurumunun yapısını, sınırlarını ve işleyişini düzenleyen sosyolojik kurallar ile yerleşim pratikleri farklı toplumsal yapılarda çeşitlilik gösterir. Aşağıda sol sütunda aile ve evlilik yapısına dair sosyolojik kavramlar, sağ sütunda ise bu kavramların tanımları verilmiştir. Sol sütundaki kavramları sağ sütundaki uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Sanayi öncesi geleneksel toplumlarda üretim ve tüketim birliği sağlayan, bireyin eğitiminden güvenliğine kadar pek çok alanda temel işlevleri üstlenen geniş aile yapısı; modernleşme, kentleşme ve sanayileşme süreçleriyle birlikte önemli bir dönüşüme uğramıştır. Bu süreçte geniş aileden çekirdek aileye geçiş hızlanırken ailenin bazı yapısal ve işlevsel özellikleri de değişmiştir.

Buna göre, modern çekirdek aileye geçişle birlikte aile kurumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Aile kurumu; otorite paylaşımı, soy çizgisinin takibi, evlilik pratikleri ve yerleşim yeri gibi farklı ölçütlere göre sınıflandırılmaktadır. Aşağıda aile yapısıyla ilgili sosyolojik kavramlar ve bu kavramların açıklamaları verilmiştir. Buna göre, sol sütunda verilen aile kavramları ile sağ sütundaki sosyolojik açıklamaların doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Geleneksel geniş ailede bireyin toplumsal saygınlığı, hakları ve görevleri büyük ölçüde üyesi olduğu ailenin toplumdaki yeri (doğuştan gelen statüsü) tarafından belirlenirdi. Modern kent yaşamında ise çekirdek aile yapısıyla birlikte birey, aile bağlarından bağımsız olarak kendi eğitim ve mesleki başarılarıyla toplumda yer edinmeye başlamıştır. Bu dönüşüm, aile içindeki geleneksel hiyerarşiyi zayıflatmış ve aile üyeleri arasındaki ilişkileri daha eşitlikçi bir zemine taşımıştır.

Bu parçaya göre modern çekirdek aile yapısında bireyin konumunun ve ilişkilerinin değişmesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?

Aşağıda sol sütunda verilen aile yapısı modelleri ile sağ sütunda karışık olarak verilen sosyolojik tanımları doğru şekilde eşleştiriniz.

Malinowski’nin Trobriand Adalıları üzerine yaptığı antropolojik araştırmalarda, yerlilerin iç denizdeki (lagün) güvenli ve öngörülebilir sularda balık avlarken herhangi bir ayin ya da dinsel-büyüsel pratiğe başvurmadıkları; buna karşın tehlikeli, fırtınalı ve belirsizliklerle dolu açık denize çıkarken yoğun ritüeller gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir. Benzer şekilde, çağdaş sosyolojik analizlerde de bireylerin çaresizlik, ölüm riski, büyük yıkımlar veya açıklanamayan travmatik doğa olayları karşısında dinsel inançlara yönelerek bir sığınak aradıkları görülür.

Bu parçada yer alan tespit ve gözlemler, din kurumunun aşağıdaki toplumsal ya da bireysel işlevlerinden hangisini doğrudan örneklendirmektedir?

Aşağıda din kurumunun toplumsal hayattaki bazı işlevleri ile bu işlevlerin sosyolojik açıklamaları verilmiştir. Soldaki işlevleri, sağdaki en uygun sosyolojik açıklamalarla eşleştiriniz.

Sosyolojik bir alan araştırmasında, sanayileşmiş bir metropole göç eden geleneksel bir topluluğun üyelerinin zaman içerisindeki davranışsal ve kültürel değişimleri üç farklı düzeyde gözlemlenmiştir:

I. Göç eden ilk kuşağın üyeleri, kendi mutfak ve müzik kültürlerini korurken, yeni yerleştikleri şehrin çalışma hayatına uyum sağlamak için bazı iş pratiklerini benimsemişlerdir. Aynı zamanda metropol sakinleri de bu göçmen grubun yemek kültüründen etkilenerek kendi beslenme alışkanlıklarına yeni ögeler eklemişlerdir.
II. Göçmen ailelerin metropolde doğan çocukları, aile içi ilişkilerde geleneksel değerleri korurken, okul ve arkadaş ortamında şehir hayatının dilini, kurallarını ve değer yargılarını farkında olmadan içselleştirerek büyümüşlerdir.
III. Üçüncü kuşağa gelindiğinde ise bireylerin büyük kısmının kendi kökenlerine ait anadili konuşamadığı, geleneksel ritüelleri tamamen terk ettiği ve kendilerini yalnızca metropol kültürünün bir parçası olarak tanımladıkları tespit edilmiştir.

Buna göre, gözlemlenen bu durumlar sırasıyla aşağıdaki kültürel süreçlerden hangisine örnek oluşturur?

İnsanın dış dünyayla kurduğu ilişki, hayvanların çevreleriyle kurduğu biyolojik ve içgüdüsel ilişkiden köklü bir şekilde ayrılır. İnsan, karşılaştığı doğal nesneleri sadece fiziksel nitelikleriyle algılamaz; onlara toplumsal anlamlar, değerler ve simgeler yükler. Örneğin, bir nehir sadece su akıntısı değil; sınırları belirleyen, mitolojik öykülere konu olan veya temizlik ritüellerinin merkezinde yer alan kültürel bir ögedir. Doğanın bu şekilde dönüştürülmesi ve yorumlanması, insanın kültürel bir varlık olarak varoluşunun temelini oluşturur.

Bu parçadan hareketle kültürün tanımı ve işlevine dair aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

İnsanın biyolojik yapısı, onun çevreye uyum sağlamasını tek başına açıklayamaz. Örneğin, göz kırpmak biyolojik bir reflekstir; fakat bu eylemin bir işaret, bir onaylama veya bir gizli anlaşma niteliği kazanması ancak içinde yaşanılan toplumsal birlikteliğin atfettiği anlam dünyasıyla mümkündür. Kültür; bireylerin eylemlerine yön veren, onlara neyi, nasıl ve ne amaçla yapmaları gerektiğini öğreten ortak semboller, değerler ve anlamlar sistemidir.

Bu parçada kültürün aşağıdaki hangi özelliği veya işlevi vurgulanmaktadır?