Türkçede hem isim hem de fiil olarak kullanılabildiği hâlde aralarında hiçbir anlam ilişkisi bulunmayan köklere sesteş kök denir. Hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen ve aralarında anlam ilişkisi bulunan kökler ise ortak (kökteş) kök olarak adlandırılır.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın harflerle belirtilmiş sözcüğün kökü, sesteş veya ortak kök olma yönüyle diğerlerinden farklıdır?
- AEn sevdiği mevsim olan yaz gelince doğanın renkleri iyice canlanırdı.
- BDeneyimli yüzücü, ısınma hareketlerinin ardından derin sulara daldı.
- CUzun süre bakılmayan bahçedeki tüm yabani otları tek tek yoldu.
- Ustanın titizlikle duvara sürdüğü boya odanın havasını tamamen değiştirdi.Cevap
- EKitaptaki eğlenceli fıkrayı okuyunca sınıftaki herkes yüksek sesle güldü.
Cevap
Ustanın titizlikle duvara sürdüğü boya sözcüğünün kökü olan 'boya', isim ve fiil kullanımı arasında anlam ilişkisi barındırdığı için ortak (kökteş) köktür. Diğer seçeneklerdeki kalın harfli sözcüklerin kökleri ise sesteş kök grubuna girmektedir.
Duvara sürdüğü boya ifadesindeki 'boya' sözcüğü hem isim (boya maddesi) hem de fiil (boyamak) olarak kullanılabilir ve bu iki kullanım arasında doğrudan bir anlam ilişkisi vardır. Bu durumdaki köklere ortak (kökteş) kök denir. Diğer seçeneklerde yer alan 'yaz', 'dal-', 'yol-' ve 'gül-' köklerinin isim ve fiil şekilleri arasında hiçbir anlam ilişkisi bulunmadığı için bunlar sesteş köktür.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kök ve Kök Türleri (Ortak Kök ile Sesteş Kök Farkı)