Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSel ve Taşkınlar: Oluşumu, Etkileri ve Korunma Yolları

Türkiye'de sel ve taşkınlar, oluştukları bölgelerin topografik ve klimatolojik özelliklerine göre farklı gelişim süreçleri ve karakterler gösterir. Haritada işaretli alanlardan I (Doğu Karadeniz) ve II (Ergene Havzası) numaralı bölgelerde meydana gelen sel ve taşkın olayları karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    I numaralı alandaki taşkınların temel nedeni havzadaki beşerî faaliyetlerken, II numaralı alanda taşkınlar tamamen doğal süreçlerin kontrolünde gerçekleşir.
  2. B
    II numaralı alanda ağaçlandırma yapılması taşkınları tamamen engellerken, I numaralı alanda orman örtüsünün varlı��ı yamaç dengesini bozarak taşkın riskini artıran ana unsurdur.
  3. I numaralı alanda yüksek eğim nedeniyle yağışın hızla akışa geçmesi ani sellere yol açarken, II numaralı alanda yer şekillerinin düz olması akarsu yataklarının genişleyerek uzun süreli taşkınlar yapmasına neden olur.Cevap
  4. D
    I numaralı alanda izohips haritalarında V ucunun yüksek değerlere doğru uzandı��ı sırtlarda taşkın riski fazlayken, II numaralı alandaki vadi tabanlarında taşkın riski düşüktür.
  5. E
    I ve II numaralı alanlardaki sel ve taşkın olaylarının Türkiye genelindeki mekânsal dağılışının açıklanması coğrafyanın yalnızca nedensellik ilkesiyle ilişkilendirilir.

Cevap

I numaralı alanda yüksek eğim nedeniyle yağışın hızla akışa geçmesi ani sellere yol açarken, II numaralı alanda yer şekillerinin düz olmas�� akarsu yataklarının genişleyerek uzun süreli taşkınlar yapmasına neden olur.
I numaralı Doğu Karadeniz yamaçlarında eğimin fazla olması, yağış sularının hızla birikerek ani sel ve taşkınlara yol açmasına neden olur. Buna karşın II numaralı Ergene Havzası gibi düz ve düze yakın alanlarda akarsular yataklarında yavaş ilerler ve yatak kapasitesi aşıldığında su geniş düzlüklere yayılarak uzun süreli taşkınlar meydana getirir. Bu durum iki bölgenin morfolojik koşullarının afetin karakterine doğrudan etkisidir.

Adım Adım Çözüm

1
Haritadaki I ve II numaralı bölgelerin coğrafi özelliklerini analiz etmek.
I numaralı bölge Doğu Karadeniz (dağlık, engebeli, yüksek eğimli ve bol yağışlı), II numaralı bölge Ergene Havzası'dır (düz, düze yakın topografya ve daha az eğimli).
Topografik ve klimatolojik özelliklerin akarsu akış rejimine etkisini belirlemek için bu tespit gereklidir.
2
Eğimin ve yer şekillerinin sel/taşkın karakterine etkisini karşılaştırmak.
Yüksek eğimli alanlarda su hızla yüzeysel akışa geçerek dar vadi tabanlarında ani sellere (flash floods) neden olur. Düz alanlarda ise su yavaş akar ve yatak dışına taşarak geniş alanları uzun süre su altında bırakır (taşk��n).
Bölgelerin fiziki koşullarının afet gelişimine etkisini tespit etmek.
3
Doğru seçeneği ve çeldiricilerin kavramsal hatalarını değerlendirmek.
Eğim ve yer şekillerinin taşkın süresi ve oluşum biçimine etkisini doğru açıklayan ifadenin seçilmesi.
Sorunun kökündeki fiziki coğrafya ilkelerini doğru eşleştiren seçeneği bulmak.

Anahtar Kavram

Sel ve taşkınların oluşumunda topografik yapının (eğim ve yer şekilleri) akış hızı ve taşkın süresi üzerindeki belirleyici etkisi.
Bu soruyu puanla

Konular

Sel ve Taşkınlar: Oluşumu, Etkileri ve Korunma Yolları

Bu konudan daha fazla soru