Soru

Zorluk: OrtaYansıma Sözcükler

Doğadaki seslerin taklit edilmesi esasına dayanan yansıma sözcükler, cümlede isim, sıfat, zarf veya fiil gibi farklı görevlerde kullanılabilir. Ancak yansıma kökenli bazı sözcükler zamanla mecazlaşarak bu özelliklerini yitirebilir ya da bazı sözcükler yapıca yansımaya benzese de sadece görsel bir nitelik taşıdığı için yansıma kabul edilmeyebilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma bir s��zcük zarf görevinde kullanılmıştır?

  1. A
    Karşı tepelerdeki çam ağaçları, üzerlerine düşen çiğ damlalarıyla sabah güneşi altında ışıl ışıl görünüyordu.
  2. B
    Toplantı boyunca sessiz kalan mühendis, projenin bütçesiyle ilgili kaygılarını nihayet dün akşam çıtlattı.
  3. C
    Uzun süren sessizlikten sonra kütüphanenin koridorunda yürüyen birinin çıtırtılı adımları duyuldu.
  4. Odanın ortasındaki şöminede kurumuş meşe odunları çatır çatır yanarak etrafa sıcaklık yayıyordu.Cevap
  5. E
    Bütün gün evde tek başına oturup sınav sonuçlarını beklemekten sıkıntıdan adeta patlamıştı.

Cevap

Odanın ortasındaki şöminede kurumuş meşe odunları çatır çatır yanarak etrafa sıcaklık yayıyordu cümlesindeki 'çatır çatır' sözcüğü gerçek anlamını koruyan bir yansımadır ve zarf görevindedir.
Doğru seçenekte yer alan 'çatır çatır' ikilemesi, odunun yanarken çıkardığı sesin taklidine dayanan gerçek anlamlı bir yansımadır. Bu sözcük öbeği, kendisinden sonra gelen 'yanarak' zarf-fiilini durum yönünden nitelediği için zarf görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki ses taklidine dayanan veya yansımaya benzeyen sözcüklerin tespit edilmesi
Belirlenen sözcükler sırasıyla: 'ışıl ışıl', 'çıtlattı', 'çıtırtılı', 'çatır çatır', 'patlamıştı'.
Yansıma özelliğini koruyup korumadıklarını incelemek için öncelikle cümlelerdeki hedef kelimeler bulunur.
2
Tespit edilen sözcüklerin anlamsal ve kökensel olarak yansıma olup olmadığının değerlendirilmesi
'ışıl ışıl' görme duyusuna seslendiği için yansıma değildir. 'çıtlattı' ve 'patlamıştı' sözcükleri mecaz anlama kaydığı için yansıma özelliğini yitirmiştir. 'çıtırtılı' ve 'çatır çatır' ise ses taklidine dayanan gerçek yansımalardır.
Yansıma sözcüklerin temel koşulu olan işitsel ses taklidi ve gerçek/yan anlamını koruma kriteri kontrol edilir.
3
Gerçek yansıma olan sözcüklerin cümledeki dil bilgisel görevlerinin belirlenmesi
'çıtırtılı adımları' ifadesindeki 'çıtırtılı' sözcüğü ismi nitelediği için sıfat; 'çatır çatır yanarak' ifadesindeki 'çatır çatır' sözcüğü fiilimsiyi nitelediği için zarftır.
Yansıma sözcüğün zarf görevinde kullanılıp kullanılmadığını netleştirmek için dil bilgisel çözümleme yapılır.

Anahtar Kavram

Yansıma sözcüklerin ses taklidine dayanması, mecazlaşmaması ve cümledeki dil bilgisel görevleri (isim, sıfat, zarf, fiil)
Bu soruyu puanla