Examkin

Soru

Zorluk: KolayÜnlü Daralması

Türkçede sonu geniş ünlüyle (-a, -e) biten fiillere şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde bu geniş ünlüler daralarak dar ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşür. Bu ses olayına ünlü daralması denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması vardır?

  1. A
    Her akşam yatmadan önce mutlaka kitap okuyor.
  2. Yolcular otobüsün gelmesini durakta bekliyor.Cevap
  3. C
    Bu zor sorunun cevabını sınıfta sadece o biliyor.
  4. D
    Yaptığı resimlerle herkesin beğenisini kazanıyor.
  5. E
    Sınıfın penceresinden sokaktaki kediyi seyrediyor.

Cevap

Yolcular otobüsün gelmesini durakta bekliyor.
Ünlü daralması, Türkçede sonu geniş ünlü olan '-a' veya '-e' ile biten fiil kök ya da gövdelerine şimdiki zaman eki olan '-yor' getirildiğinde, bu geniş ünlülerin daralarak 'ı, i, u, ü' seslerine dönüşmesi olayıdır. 'Yolcular otobüsün gelmesini durakta bekliyor.' cümlesindeki 'bekliyor' eyleminin kökü 'bekle-' fiilidir. Geniş ünlüyle biten bu sözcük '-yor' ekini aldığında 'bekle-yor' değil, 'bekliyor' şeklinde yazılır ve telaffuz edilir. Dolayısıyla bu eylemde ünlü daralması gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki şimdiki zaman eki (-yor) almış eylemlerin kök veya gövdelerini belirlemek.
Eylemlerin kök/gövdeleri sırasıyla 'oku-', 'bekle-', 'bil-', 'kazan-' ve 'seyret-' şeklindedir.
Ünlü daralmasını tespit edebilmek için öncelikle kelimenin kök veya gövdesinin son harfinin incelenmesi gerekir.
2
Kök veya gövdelerin geniş ünlüyle (-a, -e) bitip bitmediğini kontrol etmek.
Yalnızca 'bekle-' fiili geniş ünlü olan 'e' harfiyle bitmektedir. Diğer fiiller ise ünsüzle veya zaten dar bir ünlüyle bitmektedir.
Ünlü daralması kuralı yalnızca geniş ünlüyle biten fiillerde gerçekleşebilir.
3
Geniş ünlüyle biten fiile şimdiki zaman eki geldiğinde gerçekleşen ses değişimini doğrulamak.
'bekle-yor' birleşimi 'bekliyor' şekline dönüşmüş, geniş 'e' ünlüsü dar 'i' ünlüsü haline gelmiştir.
Bu değişim ünlü daralması tanımına tam olarak uymaktadır ve doğru cevabın bu seçenek olduğunu kesinleştirir.

Anahtar Kavram

Ünlü Daralması
Tahmini Süre:1m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Ünlü Daralması

Bu konudan daha fazla soru