Examkin

Soru

Zorluk: OrtaÜnsüz Benzeşmesi

Karanlık çöktüğünde (I) ormanın derinliklerinden gelen gizemli sesler artmıştı (II). Kulübede yalnız başına bekleyen (III) ihtiyar, elindeki feneri yakıp kapıya doğru yaklaştı (IV). Rüzgârın uğultusu, geçmişin acı hatıralarını (V) fısıldar gibiydi.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangilerinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) vardır?

  1. A
    I ve II
  2. B
    I ve IV
  3. C
    II ve III
  4. I, II ve IVCevap
  5. E
    III, IV ve V

Cevap

Sözcüklerin hangilerinde ünsüz benzeşmesi olduğunu soran sorunun doğru cevabı 'I, II ve IV' olarak belirlenmiştir.
Doğru seçenekte yer alan 'çöktüğünde' (çök-dük-ünde -> çöktüğünde), 'artmıştı' (art-mış-dı -> artmıştı) ve 'yaklaştı' (yaklaş-dı -> yaklaştı) sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralı eksiksiz şekilde gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci sözcük olan 'çöktüğünde' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'çök-' fiil köküne '-dık' sıfat-fiil eki geldiğinde kökteki sert ünsüz (k), ekin başındaki yumuşak ünsüzü (d) sertleştirerek (t) sesine dönüştürmüş (çöktük) ve ardından ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşaması (k -> ğ) gerçekleşmiştir (çöktüğünde). Dolayısıyla bu kelimede ünsüz benzeşmesi vardır.
Sözcükte birden fazla ses olayı bir arada gerçekleştiğinde öğrencilerin ünsüz benzeşmesini gözden kaçırmasını engellemek.
2
İkinci sözcük olan 'artmıştı' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'art-' fiil köküne sırasıyla '-miş' öğrenilen geçmiş zaman eki ve '-dı' ek-fiili gelmiştir. Sert ünsüzle (ş) biten 'artmış' kelimesi, yumuşak ünsüzle (d) başlayan '-dı' ekini aldığında ekteki ünsüz sertleşerek 'tı' biçimini almıştır (artmıştı). Dolayısıyla bu kelimede ünsüz benzeşmesi vardır.
Ek-fiil ve zaman eki birleşimindeki ses olaylarını doğru analiz etmek.
3
Üçüncü sözcük olan 'bekleyen' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'bekle-' fiil köküne '-en' sıfat-fiil eki eklenirken araya 'y' kaynaştırma harfi girmiştir (bekle-y-en). Bu sözcükte herhangi bir ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.
Kaynaştırma ünsüzü ile ünsüz benzeşmesinin karıştırılmasını önlemek.
4
Dördüncü sözcük olan 'yaklaştı' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'yaklaş-' fiiline '-dı' görülen geçmiş zaman eki geldiğinde, ş sert ünsüzünün etkisiyle d yumuşak ünsüzü t sert ünsüzüne dönüşmüştür (yaklaştı). Dolayısıyla bu kelimede ünsüz benzeşmesi vardır.
Görülen geçmiş zaman ekinin sertleşme durumunu tespit etmek.
5
Beşinci sözcük olan 'hatıralarını' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'hatıra' sözcüğü sırasıyla çoğul eki (-lar), iyelik eki (-ı) ve belirtme durum eki (-ı) almıştır. Durum eki gelmeden önce araya 'n' kaynaştırma ünsüzü girmiştir (hatıra-lar-ı-n-ı). Bu kelimede ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.
Çekim ekleri ve kaynaştırma ünsüzleri arasındaki sınırları doğru belirlemek.

Anahtar Kavram

Sert ünsüzlerle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten kelimelerin ya da eklerin ardına yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşerek 'ç, t, k' seslerine dönüşmesine ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) denir.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Ünsüz Benzeşmesi

Bu konudan daha fazla soru