Soru

Zorluk: Zorİslam'da Bilginin Kaynakları (Selim Akıl, Sadık Haber, Salim Duyular)

Gazzâlî, *el-Munkızu mine’d-Dalâl* adlı eserinde hakikat arayışını anlat��rken önce duyularına güvendiğini ancak gökyüzündeki bir yıldızın göze bir madeni para büyüklüğünde görünmesine rağmen matematiksel hesapların onun Dünya'dan daha büyük olduğunu ortaya koymas��yla duyuların akıl tarafından düzeltildiğini fark ettiğini söyler. Ardından aklın ilkelerine yönelen Gazzâlî, aklın da bir sınırı olduğunu ve kendi başına kavrayamadığı metafizik ve gaybi gerçekliklerin ancak peygamberlerin getirdiği ilahi bildirimlerle bilinebileceğini belirtir.

Bu parçadan hareketle İslam bilgi epistemolojisinde yer alan bilgi kaynakları ve aralarındaki ilişkiyle ilgili;

I. Salim duyularla elde edilen verilerin doğru bilgiye dönüşebilmesi, selim aklın denetimine ve yorumlamasına muhtaçtır.
II. Sadık haber, selim aklın sınırlarını aşan aşkın ve gaybi gerçeklik alanında insanı yanılgıdan koruyan güvenilir bilgi kaynağıdır.
III. Selim akıl ve salim duyular, sadık haberin bildirdiği inanç ve ahlak ilkelerini denetleyerek onların yerine yeni kurallar ikame edebilir.

yargılarından hangileri doğrudur?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız II
  3. I ve IICevap
  4. D
    II ve III
  5. E
    I, II ve III

Cevap

İslam bilgi epistemolojisinde duyu verilerinin akılla denetlenmesi gerektiği ve aklın aşamadığı gayb alanında sadık haberin nihai bilgi kaynağı olduğu doğrulanırken; akıl ve duyuların vahyin getirdiği ilkeleri değiştirip yerine yeni kurallar koyamayacağı gerçeğinden hareketle doğru cevap birinci ve ikinci yargıları içeren seçenektir.
Doğru cevap, birinci ve ikinci yargıları içeren seçenektir. Parçada, Gazzâlî'nin duyuların yanıltıcılığını akıl ve matematiksel hesaplarla düzelttiği belirtilerek duyuların aklın denetimine muhtaç olduğu (birinci yargı) ifade edilmiştir. Ayrıca, aklın sınırlarını aşan metafizik ve gaybi alanın ancak peygamberlerin getirdiği ilahi bildirimlerle (sadık haber) bilinebileceği vurgulanarak sadık haberin bu alandaki rolü (ikinci yargı) teyit edilmiştir. Üçüncü yargıda geçen akıl ve duyuların sadık haberin getirdiği inanç ve ahlak ilkelerinin yerine yeni kurallar ikame edebileceği iddiası ise İslam bilgi ahlakı ve hiyerarşisiyle bağdaşmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Paragrafta geçen duyular ile akıl arasındaki ilişkiyi analiz etmek.
Yıldız örneğinde duyuların (görmenin) yanıltıcı olabildiği, aklın (matematiksel hesapların) bunu düzelttiği görülür. Bu durum birinci yargıyı doğrular.
Salim duyular fiziksel dünyayı algılasa da doğru ve yanılgısız bilgi için selim akıl tarafından yorumlanmalı ve denetlenmelidir.
2
Paragrafta geçen akıl ile sadık haber (peygamberlerin getirdiği ilahi bildirimler) arasındaki ilişkiyi analiz etmek.
Aklın bir sınırı olduğu ve gaybi/metafizik gerçeklerin ancak peygamberlerin getirdiği ilahi bildirimlerle (sadık haber) bilinebileceği belirtilir. Bu durum ikinci yargıyı doğrular.
Metafizik ve gaybi konular insan aklının doğrudan deneyimleyemeyeceği alanlar olduğundan, bu alanda sadık haber (vahiy) yegane güvenilir kaynaktır.
3
Üçüncü yargının İslam bilgi sistemindeki yerini değerlendirmek.
Beşeri bilgi kaynaklarının vahyin yerine yeni inanç ve ahlak ilkeleri koyamayacağı belirlenir. Bu durum üçüncü yargının yanlış olduğunu gösterir.
İslam düşüncesinde sadık haber (vahiy), inanç ve ahlak esaslarının belirlenmesinde kurucudur; beşeri bilgi kaynakları vahyin getirdiği bu esasları iptal edemez veya yerine yeni kural ikame edebilir nitelikte bir üst merci değildir.

Anahtar Kavram

İslam'da Bilginin Kaynakları ve Sınırları
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla