Mayoz Bölünme Evreleri ve Çeşitlilik Mekanizmaları

15 soru

Soru 1Soru

2n=62n = 6 kromozomlu (ve tüm gen karakterleri bakımından heterozigot) dişi bir memelinin yumurtalıklarında mayoz bölünme geçirmekte olan üç farklı yumurta ana hücresinin (oosit) bölünme süreçleriyle ilgili aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

* I. oositin bölünmesi sırasında hiçbir krossing-over olayı gerçekleşmemiştir.
* II. oositin bölünmesi sırasında sadece bir tetratta krossing-over gerçekleşmiştir.
* III. oositin bölünmesi sırasında tüm tetratlarda krossing-over gerçekleşmiştir.

Bu hücrelerin mayoz bölünme süreçleri ve oluşan yeni hücreler göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. oositten oluşan hücrelerin genetik olarak birbirinden farklı olmasında, Metafaz I evresindeki homolog kromozomların ekvatoral plak üzerine rastgele dizilmesi ve ardından bağımsız olarak ayrılması etkilidir.

Cevap

I. oositten oluşan hücrelerin genetik olarak birbirinden farklı olmasında, Metafaz I evresindeki homolog kromozomların ekvatoral plak üzerine rastgele dizilmesi ve ardından bağımsız olarak ayrılması etkilidir.
Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitlilik hem homolog kromozomların bağımsız dağılımı hem de krossing-over mekanizmalarıyla sağlanır. Krossing-over gerçekleşmeyen birinci oositte de Metafaz I evresindeki rastgele dizilim ve Anafaz I'deki bağımsız açılım sayesinde atasal hücreden farklı genetik yapıda hücreler oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Krossing-over zorunluluğu yanılgısını analiz etmek.
Krossing-over gerçekleşmese bile mayoz bölünmede homolog kromozomların rastgele ayrılması nedeniyle genetik çeşitlilik oluşur.
Mayoz bölünmede çeşitliliğin tek kaynağının krossing-over olduğu yanılgısını çürütmek gerekir.
2
Anafaz evrelerindeki ayrılma mekanizmalarını kontrol etmek.
Anafaz I evresinde homolog kromozomlar, Anafaz II evresinde ise kardeş kromatitler ayrılır.
Evrelerin doğru şekilde ayırt edilmesi, kromatit ve kromozom kavramlarının karıştırılmasını önler.
3
Krossing-over'ın DNA miktarına etkisini incelemek.
Krossing-over homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasındaki karşılıklı parça değişimidir, DNA miktarını değiştirmez.
Replikasyon ile rekombinasyon (krossing-over) süreçlerinin DNA miktarına olan etkilerini ayırt etmek gerekir.
4
Anafaz II evresindeki kromozom sayısı dinamiğini hesaplamak.
Anafaz II'de kardeş kromatitlerin ayrılmasıyla geçici kromozom sayısı nn'den 2n2n'e (66 kromozom) yükselir.
Kromatitlerin ayrıldıktan sonra bağımsız birer kromozom olarak adlandırılmasından kaynaklanan geçici sayısal artışı doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede çeşitliliği sağlayan homolog kromozomların bağımsız dağılımı (rastgele dizilim ve ayrılma) ile bölünme evrelerindeki DNA ve kromozom sayısı değişimleri.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 2Soru

Bir canlıda gamet oluşumu sırasında gerçekleşen mayoz bölünme evrelerine ait bazı olaylar aşağıda verilmiştir:

I. Homolog kromozomların yan yana gelerek fiziksel olarak birbirine temas etmesi (sinapsis)
II. İğ ipliklerinin kısalmasıyla homolog kromozomların birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekilmesi
III. Sitoplazma bölünmesinin ilk kez gerçekleşmesiyle iki yeni haploit (nn) hücrenin oluşması
IV. Sentromer proteinlerinin bölünmesiyle kardeş kromatitlerin zıt kutuplara hareket etmesi

Bu olayların ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Verilen olayların kronolojik sıralaması sırasıyla: homolog kromozomların sinapsis yapması, homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi, sitoplazma bölünmesinin ilk kez gerçekleşmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi şeklinde olmalıdır.
Mayoz bölünmede hücre önce Mayoz I (Profaz I, Metafaz I, Anafaz I, Telofaz I ve Sitokinez I), ardından Mayoz II (Profaz II, Metafaz II, Anafaz II, Telofaz II ve Sitokinez II) evrelerini geçirir. Bu kapsamda, sinapsis Profaz I'de, homolog kromozom ayrılması Anafaz I'de, ilk sitoplazma bölünmesi Sitokinez I'de ve kardeş kromatit ayrılması Anafaz II evresinde gerçekleştiğinden doğru sıralama I - II - III - IV şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Olayların mayoz bölünmedeki özel evrelerini tespit etme
İlk olay Profaz I, ikinci olay Anafaz I, üçüncü olay Sitokinez I ve dördüncü olay Anafaz II evresine aittir.
Evrelerin doğru şekilde sıralanabilmesi için öncelikle her olayın gerçekleştiği mayoz basamağının belirlenmesi gerekir.
2
Mayoz I ve Mayoz II evrelerini kronolojik sıraya koyma
Sıralama Profaz I -> Anafaz I -> Sitokinez I (Mayoz I) ve ardından Anafaz II (Mayoz II) şeklinde gerçekleşir.
Mayoz bölünme birbirini takip eden Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki aşamalıdır; Mayoz I'de gerçekleşen olaylar Mayoz II'dekilere göre her zaman önceliklidir.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme aşamaları ve evrelerindeki karakteristik hücresel değişimler
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru

Sağlıklı bir hayvansal üreme ana hücresinin gerçekleştirdiği mayoz bölünme süreci ve bu süreçte kalıtsal çeşitliliğin ortaya çıkma mekanizmalarıyla ilgili,

I. Profaz I evresinde homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında krossing-over gerçekleşmesi, bölünme tamamlandığında atasal hücreden farklı kalıtsal yapıda hücrelerin oluşabilmesi için zorunludur.
II. Anafaz I evresinde homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesi, krossing-over gerçekleşmemiş olsa dahi yeni gen kombinasyonlarına sahip hücrelerin oluşmasını sağlar.
III. Anafaz II evresinde kardeş kromatitlerin ayrılması, ancak Profaz I'de krossing-over gerçekleşmiş olması durumunda oluşan yeni hücrelerin kalıtsal çeşitliliğinin artmasına katkı sağlar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Homolog kromozomların rastgele ayrılmasının krossing-over olmasa bile çeşitlilik sağladığı ve kardeş kromatit ayrılmasının ancak krossing-over varlığında çeşitliliğe ek katkı sunduğu ifadeleri doğrudur.
Doğru seçenekte belirtildiği üzere, mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliğin oluşması için krossing-over zorunlu değildir; homolog kromozomların Anafaz I'de bağımsız ve rastgele ayrılması her durumda çeşitlilik sağlar. Ayrıca, Anafaz II'deki kardeş kromatit ayrılması, sadece Profaz I'de krossing-over yaşanıp kromatitlerin genetik yapısı farklılaştığında çeşitliliğe ek bir katkı sunar.

Adım Adım Çözüm

1
Profaz I'de gerçekleşen krossing-over olayının zorunluluğunu değerlendirmek.
Krossing-over her mayozda gerçekleşmek zorunda değildir. Krossing-over olmasa dahi Anafaz I'deki homolog kromozomların bağımsız dağılımı kalıtsal çeşitliliği sağlar. Bu nedenle birinci öncül yanlıştır.
Mayozda çeşitliliğin temel ve zorunlu kaynağının ne olduğunu belirlemek.
2
Anafaz I'deki homolog kromozomların rastgele ayrılmasının etkisini incelemek.
Homolog kromozomların zıt kutuplara rastgele çekilmesi (bağımsız açılım), krossing-over olmasa bile atasal kombinasyonlardan farklı yeni gen kombinasyonlarının oluşmasını garanti eder. Bu nedenle ikinci öncül doğrudur.
Homolog kromozom ayrılmasının çeşitliliğe olan etkisini doğrulamak.
3
Anafaz II'deki kardeş kromatit ayrılmasının krossing-over ile ilişkisini analiz etmek.
Krossing-over gerçekleşmediğinde kardeş kromatitler birbirinin tamamen aynısıdır ve ayrılmaları yeni bir çeşitlilik yaratmaz. Ancak krossing-over gerçekleştiğinde kardeş kromatitler farklı genetik yapıya sahip olur ve Anafaz II'de ayrılmaları oluşan 4 hücrenin de birbirinden farklı olmasını (çeşitliliğin artmasını) sağlar. Bu nedenle üçüncü öncül doğrudur.
Kardeş kromatit ayrılmasının hangi şartlarda çeşitliliğe doğrudan katkı sağladığını belirlemek.

Anahtar Kavram

Mayoz Bölünmede Çeşitlilik Mekanizmaları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru

Sağlıklı bir üreme ana hücresinin gerçekleştirdiği mayoz bölünme süreciyle ilgili,

I. Profaz I evresinde gerçekleşen krossing-over olayı, mayoz bölünme tamamlandığında oluşan hücreler arasında kalıtsal çeşitlilik gözlenmesi için zorunludur.
II. Anafaz I evresinde homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesi, oluşan yeni hücrelerin genetik yapılarının farklı olmasını sağlayan temel etmenlerdendir.
III. Anafaz II evresinde kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesiyle, hücredeki kromozom sayısı geçici olarak iki katına çıkar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesinin çeşitlilik sağladığını ve anafaz II'de kardeş kromatitlerin ayrılmasıyla kromozom sayısının geçici olarak iki katına çıktığın�� belirten ifadeler doğrudur.
Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitlilik, krossing-over olmasa dahi homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesiyle her koşulda sağlanır. Ayrıca anafaz II evresinde kardeş kromatitlerin ayrılması, hücrenin kromozom sayısını geçici olarak iki katına çıkarır. Bu nedenle, homolog kromozomların rastgele çekilmesini ve anafaz II'de kromozom sayısının geçici olarak iki katına çıkmasını ifade eden yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Krossing-over olayının zorunluluğunu değerlendir.
Krossing-over, mayoz bölünmede çeşitliliği artıran bir mekanizmadır ancak gerçekleşmesi zorunlu değildir. Krossing-over olmasa dahi homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesi çeşitliliği sağlamaya yeterlidir. Dolayısıyla birinci ifade yanlıştır.
Krossing-over zorunluluğu yanılgısını eleyerek doğru analiz yapmak.
2
Homolog kromozomların rastgele dağılımını analiz et.
Anafaz I evresinde homolog kromozomların zıt kutuplara rastgele çekilmesi (bağımsız açılım), mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliği sağlayan temel ve her mayozda gerçekleşen bir mekanizmadır. Dolayısıyla ikinci ifade doğrudur.
Mayoz I'deki çeşitlilik mekanizmasının temel rolünü doğrulamak.
3
Anafaz II evresindeki kromozom davranışı ve sayısını incele.
Anafaz II evresinde kardeş kromatitler sentromerlerinden ayrılarak zıt kutuplara çekilir. Ayrılan her bir kromatit bu andan itibaren bağımsız birer kromozom (tek kromatitli kromozom) olarak adlandırılır. Bu durum hücredeki kromozom sayısını geçici olarak iki katına çıkarır. Dolayısıyla üçüncü ifade doğrudur.
Mayoz II'deki kromozom sayısı değişimini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme evrelerindeki kromozom davranışları ve kalıtsal çeşitlilik sağlayan mekanizmaların özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru

Diploid (2n2n) kromozomlu bir hayvan hücresinde gerçekleşen mayoz bölünme sürecine ait aşağıdaki olayları, bölünmenin başlangıcından sonuna kadar gerçekleşme sırasına göre (ilkinden sonuncusuna doğru) sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünme sürecindeki olayların gerçekleşme sırası: Profaz I evresindeki krossing-over'ın tamamlanması, Metafaz I evresindeki homolog kromozom dizilimi, Anafaz I evresindeki homolog kromozom ayrılması, Metafaz II evresindeki tek sıra dizilim ve Anafaz II evresindeki kardeş kromatit ayrılması şeklindedir.
Mayoz bölünme sürecinde sırasıyla Profaz I, Metafaz I, Anafaz I evrelerinden oluşan Mayoz I ve ardından Profaz II, Metafaz II, Anafaz II evrelerinden oluşan Mayoz II gerçekleşir. Krossing-over Profaz I'de gerçekleşirken, homolog kromozom çiftlerinin karşılıklı dizilmesi Metafaz I'de, bu çiftlerin ayrılması Anafaz I'de, haploit kromozomların tek sıra halinde dizilmesi Metafaz II'de ve kardeş kromatitlerin ayrılması Anafaz II'de gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Profaz I evresindeki gen alışverişini tespit etme
Krossing-over olayının tamamlanması birinci sırada gerçekleşir.
Krossing-over, mayozun en erken aşaması olan Mayoz I'in Profaz I evresinde gerçekleşen bir çeşitlilik mekanizmasıdır.
2
Metafaz I evresindeki homolog kromozom çiftlerinin dizilimini tespit etme
Homolog kromozom çiftlerinin karşılıklı dizilmesi ikinci sırada gerçekleşir.
Profaz I evresinden sonra gelen Metafaz I evresinde homolog kromozom çiftleri yan yana değil, karşılıklı çiftler halinde ekvatoral düzleme dizilir.
3
Anafaz I evresindeki homolog kromozom ayrılmasını tespit etme
Homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi üçüncü sırada gerçekleşir.
Metafaz I'den sonra gerçekleşen Anafaz I evresinde, homolog kromozomların rastgele ayrılması (bağımsız dağılım) ile kromozom sayısı yarıya iner.
4
Metafaz II evresindeki kromozom dizilimini tespit etme
Kromozomlerin yan yana tek sıra dizilmesi dördüncü sırada gerçekleşir.
Mayoz I tamamlandıktan sonra başlayan Mayoz II'nin Metafaz II evresinde, haploit kromozomlar ekvatoral düzlemde tek sıra halinde yan yana dizilir.
5
Anafaz II evresindeki kardeş kromatit ayrılmasını tespit etme
Sentromer bölünmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi beşinci sırada gerçekleşir.
Metafaz II evresinden sonra gerçekleşen Anafaz II evresinde kardeş kromatitler birbirinden ayrılarak bağımsız tek kromatitli kromozomlar haline gelir.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme evrelerinin sırası ve bu evrelerde gerçekleşen genetik çeşitlilik mekanizmaları (krossing-over ve homolog kromozomların bağımsız dağılımı).
Soru 6Soru

Diploid (2n2n) kromozomlu sağlıklı bir hayvan hücresinde gerçekleşen mayoz bölünme sürecindeki;

I. Homolog kromozomların anafaz I evresinde zıt kutuplara rastgele çekilmesi,
II. Kardeş olmayan kromatitler arasında gen alışverişinin (krossing-over) gerçekleşmesi,
III. İnterfaz evresinde DNA'nın kendini eşlemesi (replikasyon)

olaylarından hangileri, yeni gen kombinasyonlarının (kalıtsal çeşitliliğin) oluşmasını sağlayan bir mekanizma olduğu halde her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız II

Cevap

Kardeş olmayan kromatitler arasında gen alışverişinin (krossing-over) gerçekleşmesi
Kardeş olmayan kromatitler arasında krossing-over gerçekleşmesi genetik çeşitliliği artıran önemli bir faktördür; ancak her mayoz bölünme sürecinde gerçekleşmesi zorunlu değildir. Hücreler krossing-over yapmadan da mayoz bölünmeyi başarıyla tamamlayabilir ve homolog kromozomların rastgele ayrılması sayesinde yine de kalıtsal çeşitliliğe sahip gametler oluşturabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Öncüllerde verilen olayların mayoz bölünmedeki rollerini ve gerçekleşme zorunluluklarını analiz etmek.
I. öncüldeki homolog kromozomların rastgele çekilmesi anafaz I evresinde gerçekleşir, kalıtsal çeşitliliğe neden olur ve her mayoz bölünmede zorunludur. II. öncüldeki krossing-over olayı profaz I'de gerçekleşir, kalıtsal çeşitliliği artırır ancak her mayozda gerçekleşmesi zorunlu değildir. III. öncüldeki DNA replikasyonu interfazda gerçekleşen zorunlu bir olaydır ancak çeşitliliğe neden olmaz.
Soruda istenen 'çeşitlilik sağlama' ve 'her mayozda zorunlu olmama' kriterlerini karşılaştırmak.
2
Kriterlere uyan öncülü belirleyerek doğru cevaba ulaşmak.
Yalnız ikinci öncüldeki krossing-over olayı belirtilen iki koşulu da (çeşitlilik sağlama ve zorunlu olmama) birlikte sağlar.
Diğer öncüller belirtilen koşulları tam olarak karşılamamaktadır.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliğin mekanizmaları ve krossing-over olayının isteğe bağlı doğası
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru

Sağlıklı bir hayvan hücresinde gerçekleşen mayoz bölünme sürecine ait aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünmedeki olayların kronolojik sırası sırasıyla: kardeş olmayan kromatitler arasında krossing-over gerçekleşmesi, homolog kromozomların ekvatoral düzlemde karşılıklı dizilmesi, haploit çekirdeklerin oluşması, kromozomların tek sıra halinde dizilmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi şeklindedir.
Mayoz bölünme sürecinde Mayoz I evreleri (Profaz I, Metafaz I, Anafaz I, Telofaz I) tamamlandıktan sonra Mayoz II evreleri (Profaz II, Metafaz II, Anafaz II, Telofaz II) gerçekleşir. Bu doğrultuda, krossing-over (Profaz I) ilk sırada, homolog kromozomların ekvatoral düzlemde karşılıklı dizilmesi (Metafaz I) ikinci sırada, haploit çekirdeklerin oluşması (Telofaz I) üçüncü sırada, kromozomların tek sıra halinde dizilmesi (Metafaz II) dördüncü sırada ve kardeş kromatitlerin ayrılması (Anafaz II) beşinci sırada gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Bölünme sürecindeki ilk evreye ait olay tespit edilir.
Profaz I evresinde gerçekleşen krossing-over olayı ilk sırada yer alır.
Profaz I, mayoz bölünmenin çekirdek bölünmesindeki ilk evresidir.
2
Mayoz I'in sonraki evreleri belirlenerek sıralama devam ettirilir.
Metafaz I evresindeki homolog kromozomların ekvatoral düzlemde çiftler halinde dizilmesi ikinci sırada, Telofaz I evresindeki haploit iki çekirdeğin oluşumu ise üçüncü sırada yer alır.
Metafaz I ve Telofaz I evreleri Mayoz I sürecine aittir ve sırasıyla Profaz I'den sonra gerçekleşir.
3
Mayoz II evrelerindeki olaylar sıralanır.
Metafaz II evresindeki kromozomların tek sıra halinde dizilmesi dördüncü sırada, Anafaz II evresindeki kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi ise beşinci sırada yer alır.
Metafaz II ve Anafaz II evreleri Mayoz II sürecine aittir, Mayoz II ise Mayoz I tamamlandıktan sonra başlar.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme evreleri ve olayların gerçekleşme sırası
Soru 8Soru

Sağlıklı bir üreme ana hücresinin gerçekleştirdiği mayoz bölünme sürecinde, genetik çeşitliliğin ortaya çıkmasında etkili olan iki temel mekanizma bulunmaktadır:

1. Profaz I evresinde gerçekleşebilen krossing-over (gen alışverişi).
2. Anafaz I evresinde homolog kromozomların zıt kutuplara rastgele çekilmesi.

Diploid (2n=42n = 4) kromozomlu ve belirli karakterler yönüyle heterozigot olan bir üreme ana hücresinin mayoz bölünme sürecinde krossing-over gerçekleşmediği bilinmektedir.

Buna göre, bu bölünme süreci ve oluşan yeni hücreler ile ilgili;

I. Krossing-over gerçekleşmediği için oluşan hücreler arasında kalıtsal çeşitlilik gözlenmez.
II. Profaz I evresinde gözlenen tetrat sayısı, anafaz II evresinde tek bir hücrede geçici olarak bulunan kromozom sayısına eşittir.
III. Anafaz I evresindeki homolog kromozomların rastgele ayrılması, oluşan gametlerin farklı kalıtsal kombinasyonlara sahip olmasını sağlar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız III

Cevap

Yalnız III ifadesi doğrudur. Krossing-over gerçekleşmese bile homolog kromozomların bağımsız dağılımı çeşitliliği sağlar.
Krossing-over gerçekleşmeyen bir mayoz bölünmede, anafaz I evresinde homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesi kalıtsal çeşitliliğin oluşmasını sağlayan temel faktördür. Bu nedenle yalnız üçüncü ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Üreme ana hücresinin kromozom sayısına göre Profaz I evresindeki tetrat sayısını belirlemek.
2n=42n = 4 kromozomlu bir hücrede tetrat sayısı, haploit kromozom sayısına (nn) eşittir. Dolayısıyla tetrat sayısı n=2n = 2 olarak hesaplanır.
Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomların yan yana gelerek oluşturduğu dörtlü kromatit gruplarına tetrat denir ve sayıları haploit kromozom sayısına eşittir.
2
Anafaz II evresinde tek bir hücrede geçici olarak bulunan kromozom sayısını analiz etmek.
Mayoz I tamamlandığında oluşan n=2n = 2 kromozomlu hücrelerin her biri mayoz II'ye girer. Anafaz II evresinde kardeş kromatitlerin ayrılmasıyla, her bir kromatit geçici olarak birer kromozom kabul edilir. Bu nedenle bu evrede tek bir hücrede geçici olarak 2×2=42 \times 2 = 4 kromozom bulunur.
Kardeş kromatitlerin kutuplara çekilmesi sürecinde sentromer ayrılması gerçekleşir ve kromatitler bağımsız kromozomlar haline gelir.
3
Krossing-over gerçekleşmeyen mayoz bölünme sürecinde kalıtsal çeşitlilik durumunu değerlendirmek.
Krossing-over gerçekleşmemiş olsa bile, Anafaz I evresinde anne ve babadan gelen homolog kromozomların zıt kutuplara rastgele dağılması (bağımsız açılım) oluşan gametlerin genetik olarak birbirinden farklı olmasını sağlar.
Homolog kromozomların bağımsız dağılımı, mayoz bölünmede çeşitliliği sağlayan ve her mayozda zorunlu olarak gerçekleşen evrensel bir mekanizmadır.
4
Elde edilen sonuçlara göre öncülleri karşılaştırıp doğru seçeneğe ulaşmak.
I. öncül yanlıştır (çeşitlilik homolog kromozom ayrılmasıyla sağlanır). II. öncül yanlıştır (tetrat sayısı 2 iken, anafaz II'deki geçici kromozom sayısı 4'tür). III. öncül doğrudur. Bu durumda doğru yanıt Yalnız III olur.
Soruda verilen öncüllerin bilimsel doğruluğu analiz edilerek doğru sonuca ulaşılmıştır.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede genetik varyasyonun krossing-over dışındaki mekanizmalarla da (homolog kromozomların bağımsız dağılımı) sağlanması ve bölünme evrelerindeki kromozom/kromatit davranışlarının sayısal analizi.
Soru 9Soru

Mayoz bölünme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, bölünme sürecinin başlangıcından sonuna doğru gerçekleşme sırasına göre sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünme aşamalarının doğru sıralaması sırasıyla; homolog kromozomların tetrat ve sinapsis oluşturması, homolog kromozomların zıt kutuplara çekilerek ayrılması, kardeş kromatitlerin birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekilmesi ve son olarak haploit (nn) kromozomlu dört yeni hücrenin oluşması şeklindedir.
Mayoz bölünme, Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki temel aşamadan oluşur. Tetrat ve sinapsis oluşumu Profaz I'de (Mayoz I), homolog kromozom ayrılması Anafaz I'de (Mayoz I), kardeş kromatit ayrılması Anafaz II'de (Mayoz II) gerçekleşir. Tüm bu süreçlerin sonlanmasıyla haploit dört hücre oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz I'in Profaz I evresindeki olay belirlenir.
Homolog kromozomların yan yana gelmesiyle tetratların oluşması ve sinapsis gerçekleşmesi birinci sıradadır.
Profaz I, mayoz bölünmenin en başındaki evredir.
2
Mayoz I'in sonraki evrelerindeki olay belirlenir.
Homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi ikinci sıradadır.
Homolog kromozom ayrılması Anafaz I evresinde gerçekleşir ve Profaz I'i takip eder.
3
Mayoz II sürecindeki olay belirlenir.
Kardeş kromatitlerin ayrılması üçüncü sıradadır.
Kardeş kromatitlerin ayrılması Anafaz II evresinde gerçekleşir ve bu evre Mayoz I'den sonra başlar.
4
Bölünmenin sonundaki olay belirlenir.
Haploit dört yeni hücrenin oluşumu son sıradadır.
Bölünme sürecinin tamamıyla bitmesini sağlayan sitokinez aşaması en sonda yer alır.

Anahtar Kavram

Mayoz I ve Mayoz II evrelerinin kronolojik sırası ile homolog kromozom ve kardeş kromatit ayrılmasının gerçekleştiği evrelerin ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 10Soru

Mayoz bölünme geçirmekte olan diploid (2n2n) bir hücrede kalıtsal çeşitliliğin oluşmasında farklı hücresel olaylar rol oynar.

Buna göre, mayoz bölünme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi, kalıtsal çeşitliliğin sağlanmasında her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda olmayan bir olaydır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında krossing-over (parça değişimi) gerçekleşmesi

Cevap

Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında krossing-over (parça değişimi) gerçekleşmesi
Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında krossing-over (parça değişimi) gerçekleşmesi, mayoz bölünmede çeşitliliği artıran önemli bir faktördür ancak her mayozda gerçekleşmesi zorunlu değildir. Krossing-over olmasa dahi homolog kromozomların rastgele ayrılması kalıtsal çeşitliliği sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz bölünmedeki çeşitlilik mekanizmalarını belirleme.
Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitlilik; homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesi (bağımsız açılım) ve krossing-over (parça değişimi) mekanizmalarıyla sağlanır.
Kalıtsal çeşitlilik oluşturan etmenleri birbirinden ayırt etmek.
2
Olayların gerçekleşme zorunluluklarını karşılaştırma.
Krossing-over olayı her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda değildir. Hücrede krossing-over olmasa dahi, anafaz I'de homolog kromozomların rastgele ayrılması kalıtsal çeşitliliğin oluşması için yeterlidir.
Çeşitliliğe neden olan ama zorunlu olmayan tek olayı tespit etmek.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliğin temel mekanizmaları ve krossing-overın zorunlu olmaması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru

Sağlıklı diploid (2n2n) bir hayvan hücresinin gerçekleştirdiği mayoz bölünme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, bölünmenin başlangıcından tamamlanmasına kadar geçen süreçteki kronolojik gerçekleşme sırasına göre ilkten sona doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mayoz bölünmedeki olayların doğru kronolojik sıralaması: sinapsis ve tetrat oluşumu (Profaz I), homolog kromozomların ekvatoral düzlemde çift sıra dizilmesi (Metafaz I), homolog kromozomların kutuplara çekilmesi (Anafaz I), kardeş kromatitlerin ayrılması (Anafaz II) ve nihai olarak haploit dört yeni hücrenin oluşması (Telofaz II/Sitokinez II) şeklindedir.
Mayoz bölünme sırasıyla Mayoz I (Profaz I, Metafaz I, Anafaz I, Telofaz I) ve Mayoz II (Profaz II, Metafaz II, Anafaz II, Telofaz II) olmak üzere birbirini takip eden iki ana bölünmeden oluşur. Sinapsis ve tetrat oluşumu Profaz I'de, homolog kromozomların dizilmesi Metafaz I'de, homolog kromozomların kutuplara çekilmesi Anafaz I'de, kardeş kromatit ayrılması Anafaz II'de ve dört yeni hücrenin oluşumu Telofaz II/Sitokinez II sonunda gerçekleştiği için doğru kronolojik sıra bu şekildedir.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz I evrelerinin başlangıcındaki olay belirlenir.
Sinapsis ve tetrat oluşumu Profaz I evresinde gerçekleştiği için ilk sıradadır.
Profaz I, mayoz bölünmenin ilk karyokinez evresidir.
2
Kromozomların hücre merkezinde çiftler halinde dizildiği evre belirlenir.
Homolog kromozomların ekvatoral düzlemde çift sıra halinde dizilmesi Metafaz I evresine aittir.
Profaz I evresini Metafaz I takip eder.
3
Kromozom sayısının yarıya inmesini sağlayan homolog kromozom ayrılması evresi belirlenir.
Homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi Anafaz I evresinde gerçekleşir.
Metafaz I evresini takip eden ayrılma evresi Anafaz I'dir.
4
Mayoz II'deki kromatit ayrılması evresi belirlenir.
Sentromerlerin bölünmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi Anafaz II evresinde gerçekleşir.
Kardeş kromatit ayrılması Mayoz II karyokinezinin anafaz aşamasında meydana gelir.
5
Bölünmenin sonlanarak yeni hücrelerin oluştuğu evre belirlenir.
Haploit kromozomlu dört yeni hücrenin oluşması Telofaz II ve Sitokinez II aşamalarıyla gerçekleşir.
Bölünmenin sitoplazma bölünmesi ile tamamen sonlandığı evre Telofaz II ve Sitokinez II'dir.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmenin karyokinez ve sitokinez evrelerinin sırası ile homolog kromozom ve kardeş kromatit ayrılması farkı.
Soru 12Soru

Krossing-over olayının gerçekleşmediği bilinen sağlıklı bir mayoz bölünme süreciyle ilgili,

I. Bölünme tamamlandığında kalıtsal yapısı birbirinden farklı dört çeşit gamet oluşur.
II. Mayoz I evresi tamamlandığında oluşan iki yavru hücrenin genetik yapıları birbirinden farklıdır.
III. Krossing-over gerçekleşmediği için bölünme sonucunda yeni kalıtsal varyasyonlara sahip hücreler oluşamaz.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız II

Cevap

Yalnız II
Yavru hücrelerin genetik yapısının farklı olması, mayoz I evresinde homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesinden kaynaklanır. Krossing-over olmasa dahi bu bağımsız dağılım mekanizması yeni kalıtsal kombinasyonların (çeşitliliğin) oluşmasını sağlar. Ancak krossing-over gerçekleşmediği için tek bir mayoz bölünme sonucunda kardeş kromatitler özdeş kalır ve oluşan dört hücreden ikişer tanesi aynı genetik yapıda olur (toplam iki çeşit gamet oluşur). Bu yüzden sadece ikinci öncül doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Krossing-over gerçekleşmeyen bir mayoz bölünmede gamet çeşitliliğini analiz etme.
Krossing-over gerçekleşmediğinde, kardeş kromatitler birbirinin kopyası olmaya devam eder. Bölünme sonunda oluşan 44 hücreden ikişer tanesi aynı genetik yapıda olur; yani 44 değil, 22 çeşit gamet oluşur. Bu nedenle birinci öncül yanlıştır.
Krossing-over olmadığında kardeş kromatitlerin ayrılmasının çeşitliliğe yeni bir katkısı olmaz.
2
Mayoz I sonunda oluşan hücrelerin genetik yapısını değerlendirme.
Mayoz I'de homolog kromozomlar rastgele kutuplara çekilerek ayrılır. Bu durum, Mayoz I sonunda oluşan iki yavru hücrenin genetik olarak birbirinden farklı olmasını sağlar. Bu nedenle ikinci öncül doğrudur.
Homolog kromozomların rastgele ayrılması kalıtsal çeşitliliğin temel mekanizmalarından biridir.
3
Krossing-over ile çeşitlilik arasındaki zorunluluk ilişkisini sorgulama.
Krossing-over gerçekleşmese bile homolog kromozomların rastgele ayrılması (bağımsız dağılım) yeni genetik kombinasyonların oluşmasını sağlar. Dolayısıyla çeşitlilik oluşamayacağı iddiası yanlıştır. Bu nedenle üçüncü öncül yanlıştır.
Mayoz bölünmede çeşitliliğin tek kaynağı krossing-over değildir; homolog kromozomların bağımsız dağılımı da çeşitlilik yaratır.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme evrelerinde homolog kromozom ve kardeş kromatit hareketlerinin genetik çeşitliliğe etkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru

Diploid (2n2n) bir bitkinin mikrospor ana hücresinde gerçekleşen mayoz bölünme s��recine ait bazı olayları, bölünmenin başlangıcından tamamlanmasına kadar geçen süreçteki gerçekleşme sırasına göre sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Homolog kromozomların birbirine sarılarak sinapsis yapması ve tetratları oluşturması, kromozomların hücrenin ekvatoral düzleminde homolog çiftler halinde dizilmesi, homolog kromozomların iğ iplikleri tarafından zıt kutuplara çekilmesi ve kardeş kromatitlerin sentromerlerinin bölünmesiyle zıt kutuplara hareket etmesi şeklindedir.
Mayoz bölünme belirli bir sırayla gerçekleşen iki ana aşamadan (Mayoz I ve Mayoz II) oluşur. Homolog kromozomlar arasındaki sinapsis olayı Profaz I evresinde gerçekleştikten sonra, bu homolog kromozomlar Metafaz I'de hücre ekvatoruna çiftler halinde dizilir. Ardından Anafaz I'de homolog kromozomlar ayrılır. Kardeş kromatitlerin ayrılması ise ancak ikinci bölünmenin Anafaz II evresinde gerçekleşebilir. Bu kronolojik biyolojik sıra değişmez.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz I bölünmesinin ilk evresi olan Profaz I'de gerçekleşen olay belirlenir.
Homolog kromozomların birbirine sarılarak sinapsis yapması ve tetrat oluşturması olayı (Profaz I) ilk sıraya yerleştirilir.
Profaz I, mayoz karyokinezin en başında yer alan hazırlık ve çeşitlilik evresidir.
2
Mayoz I bölünmesinin metafaz evresindeki kromozom düzeni belirlenir.
Kromozomların hücrenin ekvatoral düzleminde homolog çiftler halinde dizilmesi olayı (Metafaz I) ikinci sıraya yerleştirilir.
Profaz I tamamlandıktan sonra metafaz plakası üzerinde homolog kromozomların dizilimi gerçekleşir.
3
Mayoz I bölünmesinin anafaz evresinde homolog kromozomların hareketi belirlenir.
Homolog kromozomların iğ iplikleri tarafından zıt kutuplara çekilmesi olayı (Anafaz I) üçüncü sıraya yerleştirilir.
Metafaz I diziliminden sonra homolog kromozomlar ayrılarak zıt kutuplara çekilir.
4
Mayoz II bölünmesinin anafaz evresinde kromatitlerin hareketi belirlenir.
Kardeş kromatitlerin sentromerlerinin bölünmesiyle zıt kutuplara hareket etmesi olayı (Anafaz II) dördüncü sıraya yerleştirilir.
Mayoz II, Mayoz I'den sonra başlar ve kardeş kromatit ayrılması Anafaz II evresinde gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Mayoz Bölünme Evreleri ve Sıralaması
Soru 14Soru

Diploid kromozom sayısı 2n=42n = 4 olan bir hayvan hücresinin gerçekleştirdiği mayoz bölünmenin belirli bir evresi şematize edilmiştir.

Buna göre, şematize edilen bu evre ve ilgili bölünme süreciyle ilgili,

I. Şekildeki evre, homolog kromozomların zıt kutuplara çekildiği anafaz I evresidir.
II. Bölünme tamamlandığında oluşan yavru hücrelerin kromozom sayısı n=2n = 2 olur.
III. Bu bölünme sürecinde kalıtsal çeşitliliğin sağlanabilmesi için profaz I evresinde krossing-over gerçekle��miş olması zorunludur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız II

Cevap

Bölünme tamamlandığında oluşan yavru hücrelerin kromozom sayısının n=2n = 2 olduğunu belirten 'Yalnız II' ifadesi doğrudur.
Şemada gösterilen evrede tek kromatitli kromozomların kutuplara çekilmesi, bu evrenin anafaz II olduğunu gösterir. Diploid kromozom sayısı 2n=42n = 4 olan bir hücre mayoz bölünmeyi tamamladığında oluşan yavru hücrelerin kromozom sayısı n=2n = 2 olur, bu yüzden ikinci öncül doğrudur. Birinci öncülde belirtilen anafaz I evresinde kardeş kromatitler değil, homolog kromozomlar ayrılır. Üçüncü öncülde belirtilen krossing-over ise çeşitlilik için zorunlu olmayıp, mayoz I'deki homolog kromozomların bağımsız dağılımı kalıtsal çeşitliliğin sağlanması için yeterlidir.

Adım Adım Çözüm

Şematize edilen evredeki kromozom davranışları incelenerek bölünme evresi belirlenir.
Görselde sentromer ayrılması gerçekleşmiş ve tek kromatitli yapılar (kardeş kromatitler) zıt kutuplara çekilmektedir. Hücrede homolog kromozom çiftleri (tetratlar) bir arada bulunmadığ��ndan ve haploid düzeyde kromatit ayrılması görüldüğünden bu evre anafaz II evresidir. Bu nedenle birinci öncül yanlıştır.
Kromozomların yapısına ve hareket yönüne bakılarak mayoz I (homolog kromozom ayrılması) ile mayoz II (kardeş kromatit ayrılması) arasındaki fark ayırt edilmelidir.
Bölünme sonundaki kromozom sayısı hesaplanır.
Mayoz bölünme sonucunda kromozom sayısı yarıya iner. Başlangıçta 2n=42n = 4 olan üreme ana hücresinden mayoz tamamlandığında n=2n = 2 kromozomlu 4 adet yavru hücre oluşur. Bu nedenle ikinci öncül doğrudur.
Mayoz bölünmenin niceliksel sonuçlarını belirlemek amacıyla kromozom formülü uygulanır.
Mayozda kalıtsal çeşitliliği sağlayan mekanizmaların zorunluluk durumu analiz edilir.
Krossing-over her mayozda gerçekleşmek zorunda değildir. Krossing-over olmasa dahi, anafaz I evresinde homolog kromozomların zıt kutuplara rastgele çekilmesi (bağımsız dağılım) oluşan yavru hücrelerin kalıtsal olarak birbirinden farklı olmasını garanti eder. Bu nedenle üçüncü öncül yanlıştır.
Öğrencilerin krossing-over olayını çeşitliliğin tek ve zorunlu kaynağı olarak görme yanılgısını test etmek ve düzeltmek amaçlanmıştır.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünmede homolog kromozom ve kardeş kromatit ayrılmasının ayrımı ile kalıtsal çeşitlilik mekanizmalarının zorunluluk durumu.
Soru 15Soru

Mayoz bölünme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki hücresel olayları, bölünmenin başlangıcından tamamlanmasına kadar geçen süreçteki gerçekleşme sırasına göre kronolojik olarak sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Homolog kromozomların sinapsis yapması ve tetrat oluşturması, homolog kromozom çiftlerinin ekvatoral düzlemde karşılıklı dizilmesi, sitoplazmanın ilk kez bölünerek haploid iki hücre oluşturması ve kardeş kromatitlerin ayrılarak zıt kutuplara çekilmesi şeklindedir.
Mayoz bölünme, Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki temel aşamadan oluşur. Mayoz I'in Profaz I evresinde homolog kromozomlar yan yana gelip sinapsis yaparak tetrat oluşturur. Ardından Metafaz I'de bu çiftler ekvatoral düzlemde çift sıra halinde karşılıklı dizilir. Sitokinez I ile sitoplazma ilk kez bölünür ve haploid iki hücre oluşur. Son olarak Mayoz II'nin Anafaz II evresinde kardeş kromatitler zıt kutuplara çekilerek ayrılır.

Adım Adım Çözüm

1
Mayoz bölünmenin ana evrelerini (Mayoz I ve Mayoz II) ve bunların sırasını belirlemek.
Mayoz I bölünmesi gerçekleşir, sitokinez I ile tamamlanır. Ardından mayoz II bölünmesi gerçekleşir ve sitokinez II ile sonlanır.
Kronolojik sıralamanın temel iskeletini oluşturmak için mayoz I ve mayoz II olaylarının ayrımını yapmalıyız.
2
Verilen olayların hangi evrelere ait olduğunu tespit etmek.
Sinapsis ve tetrat oluşumu: Profaz I evresi (Mayoz I); Homolog kromozomlar��n çift sıra halinde dizilmesi: Metafaz I evresi (Mayoz I); Sitoplazmanın ilk kez bölünmesi: Sitokinez I (Mayoz I sonu); Kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi: Anafaz II evresi (Mayoz II).
Her bir hücresel olayın gerçekleştiği spesifik bölünme evresini bilmek, kronolojik sıralamayı yapmamızı sağlar.
3
Evreleri mayoz bölünme sürecindeki doğal akışına göre sıralamak.
Profaz I -> Metafaz I -> Sitokinez I -> Anafaz II şeklinde bir akış elde edilir. Bu da bizi sırasıyla c - a - d - b sıralamasına ulaştırır.
Mayoz bölünme olayları sırasıyla Profaz, Metafaz, Anafaz, Telofaz ve Sitokinez aşamalarını takip eder; mayoz I tamamlanmadan mayoz II başlayamaz.

Anahtar Kavram

Mayoz bölünme evrelerinin kronolojik sırası ve bu evrelerde gerçekleşen karakteristik hücresel olaylar.
Tahmini Süre:2m 0s
Mayoz Bölünme Evreleri ve Çeşitlilik Mekanizmaları Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin