Examkin

Harita Çeşitleri ve Ölçekleri

4 soru

Tüm türler4Çoktan seçmeli1Eşleştirme1Sıralama2
Soru 1Soru →

Aşağıda ölçekleri verilen haritaları, ayrıntıyı gösterme gücü en fazla olandan en az olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama ayrıntıyı gösterme gücü en fazla olandan en az olana doğru sırasıyla: 125.000\frac{1}{25.000} ölçekli harita, 1250.000\frac{1}{250.000} ölçekli harita ve 12.500.000\frac{1}{2.500.000} ölçekli harita şeklindedir.
Doğru sıralama büyük ölçekliden küçük ölçekliye doğrudur. Paydası en küçük olan 125.000\frac{1}{25.000} ölçekli harita en fazla ayrıntıyı gösterirken, paydası en büyük olan 12.500.000\frac{1}{2.500.000} ölçekli harita en az ayrıntıyı göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Haritaların ölçek paydalarını karşılaştırın.
Paydalar sırasıyla 25.00025.000, 250.000250.000 ve 2.500.0002.500.000'dir.
Ölçek paydasındaki sayı ile ölçeğin gerçek büyüklüğü ters orantılıdır.
2
Ölçeklerin büyüklük ilişkisini belirleyin.
125.000>1250.000>12.500.000\frac{1}{25.000} > \frac{1}{250.000} > \frac{1}{2.500.000}
Paydası küçük olan ölçek daha büyüktür.
3
Ölçek büyüklüğü ile ayrıntıyı gösterme gücü arasındaki ilişkiyi kurarak sıralayın.
Büyük ölçekli harita en fazla ayrıntıyı gösterirken, küçük ölçekli harita en az ayrıntıyı gösterir. Bu nedenle sıralama en büyük ölçekliden en küçük ölçekliye doğru yani 125.000\frac{1}{25.000}, 1250.000\frac{1}{250.000} ve 12.500.000\frac{1}{2.500.000} olmalıdır.
Haritanın ölçeği büyüdükçe ayrıntıyı gösterme gücü artar.

Anahtar Kavram

Ölçek paydası büyüdükçe ölçek küçülür, ayrıntıyı gösterme gücü azalır ve hata oranı artar.
Soru 2Soru →

Bir coğrafi araştırma grubu, yapacakları saha çalışmas�� için farklı genişlikteki bölgeleri gösteren şu haritaları hazırlamıştır:

* Ihlara Vadisi'nin yürüyüş rotalarını gösteren topoğrafya haritası
* Konya Ovası'nın tarım alanlarını gösteren arazi kullanımı haritası
* Türkiye'nin aktif fay hatlarını gösteren deprem haritası
* Avrupa Kıtası'nın iklim tiplerini gösteren fiziki haritası

Bu haritaların her biri, gösterdikleri bölgelerin sınırları kağıdın kenarlarına sıfır olacak biçimde, eşit boyutlardaki A3 kağıtlarına basılmıştır.

Buna göre; hazırlanan haritaları, yerkürenin küreselliğinden ve ölçekten kaynaklanan hata (bozulma) oranları en az olandan en çok olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Haritaların hata (bozulma) oranlarının en az olandan en çok olana doğru sıralanışı: Ihlara Vadisi'nin topoğrafya haritası, Konya Ovası'nın arazi kullanımı haritası, Türkiye'nin deprem haritası ve Avrupa Kıtası'nın fiziki haritası şeklindedir.
Doğru sıralama, haritası çizilen bölgelerin gerçek alanlarının küçükten büyüğe doğru sıralanmasıyla elde edilir. Çünkü eşit boyuttaki kağıtlara çizim yapıldığında, gerçek alanı küçük olan bölge en az küçültme oranıyla (büyük ölçekle) çizilir ve hata oranı en düşük olur. Gerçek alanı en büyük olan bölge ise en fazla küçültme oranıyla (küçük ölçekle) çizilir ve hata oranı en yüksek olur. Bu doğrultuda Ihlara Vadisi, Konya Ovası, Türkiye ve Avrupa Kıtası sıralaması elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Haritaları çizilen bölgelerin gerçek alan büyüklüklerini karşılaştırma
Bölgelerin gerçek alanları küçükten büyüğe: Ihlara Vadisi < Konya Ovası < Türkiye < Avrupa Kıtası şeklindedir.
Aynı boyutlardaki kağıtlara çizilecek bölgelerin gerçek alanları, haritanın ölçeğini ve hata oranını belirleyen temel faktördür.
2
Ölçek ve küçültme oranları arasındaki ilişkiyi kurma
Gerçek alanı en küçük olan Ihlara Vadisi en az küçültülecek (büyük ölçek), gerçek alanı en büyük olan Avrupa Kıtası ise en fazla küçültülecektir (küçük ölçek).
Eşit boyutlardaki kağıtların tamamı kullanılacağı için geniş alanları sığdırmak daha fazla küçültme gerektirir.
3
Küçültme oranı ile hata (bozulma) oranı arasındaki ilişkiyi belirleme ve sıralama
Küçültme oranı arttıkça hata oranı artacağından, hata oranları en az olandan en çok olana doğru sıralama: Ihlara Vadisi - Konya Ovası - Türkiye - Avrupa Kıtası şeklindedir.
Projeksiyon yöntemi kullanılsa dahi, küçük ölçekli (küçültme oranı fazla olan) haritalarda küresellikten ve detay kaybından kaynaklanan bozulma oranı her zaman daha fazladır.

Anahtar Kavram

Eşit boyutlardaki kağıtlara çizilen haritalarda gerçek alan büyüdükçe küçültme oranı (ölçek paydası) artar, ölçek küçülür ve hata oranı artar.
Soru 3Soru →

Aşağıdaki harita türleri ile bu haritalardan elde edilebilecek bilgileri/özellikleri doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

1/25.0001/25.000 ölçekli Türkiye fiziki haritası
1/2.000.0001/2.000.000 ölçekli Türkiye fiziki haritası
1/50.0001/50.000 ölçekli Ankara idari bölünüş haritası
1/5.000.0001/5.000.000 ölçekli Dünya siyasi haritası

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleştirme şu şekildedir: 1/25.0001/25.000 ölçekli Türkiye fiziki haritası ile izohipsler arasındaki farkın az olması; 1/2.000.0001/2.000.000 ölçekli Türkiye fiziki haritası ile izohipsler arası yükselti farkının büyük olması; 1/50.0001/50.000 ölçekli Ankara idari bölünüş haritası ile ilçe ve mahalle sınırlarının ayrıntılı gösterilmesi; 1/5.000.0001/5.000.000 ölçekli Dünya siyasi haritası ile ülke sınırlarının genel hatlarıyla gösterilip bozulma oran��nın en fazla olması eşleşir.
Harita ölçeği ile payda ters orantılıdır. 1/25.0001/25.000 ölçekli fiziki harita en büyük ölçekli fiziki harita olduğundan izohipsler arasındaki fark azdır ve ayrıntı fazladır. 1/2.000.0001/2.000.000 ölçekli harita ise daha küçük ölçekli bir fiziki harita olduğundan izohips aralığı büyüktür. İdari haritalardan 1/50.0001/50.000 ölçekli olanı dar alandaki sınırları yüksek ayrıntıyla verirken, 1/5.000.0001/5.000.000 ölçekli Dünya siyasi haritası en küçük ölçekli harita olduğundan bozulma oranı en yüksek olanıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Haritaların kullanım amaçlarına (fiziki ve siyasi/idari) göre işlevlerini belirleyin.
Fiziki haritalarda yer şekilleri ve izohipsler bulunur; siyasi/idari haritalarda ise idari ve siyasi sınırlar gösterilir.
Eşleştirilecek özelliklerin fiziki mi yoksa idari sınırlar mı içerdiğini ayırt etmek gerekir.
2
Ölçek paydalarındaki sayıları karşılaştırarak harita ölçeğinin büyüklüğünü belirleyin.
1/25.0001/25.000 ve 1/50.0001/50.000 ölçekli haritalar büyük ölçekli; 1/2.000.0001/2.000.000 ve 1/5.000.0001/5.000.000 ölçekli haritalar ise küçük ölçeklidir.
Ölçek paydası büyüdükçe küçültme oranı artar ve ölçek küçülür.
3
Büyük ve küçük ölçeklerin özelliklerini (bozulma oranı, ayrıntı gücü, izohips aralığı) harita türleriyle birleştirin.
Büyük ölçekli fiziki haritada izohips aralığı az olur (örn. 1/25.0001/25.000 için). Küçük ölçekli siyasi haritada ise bozulma oranı en fazladır (örn. 1/5.000.0001/5.000.000 için).
Küçültme oranının değişmesi, haritadaki tüm geometrik ve topoğrafik ayrıntıları doğrudan belirler.

Anahtar Kavram

Ölçeklerin Harita Özelliklerine Etkisi ve Harita Türleri
Soru 4Soru →

Bir coğrafya öğretmeni, öğrencilerinden aynı boyutlardaki iki resim kağıdını kullanarak Van Gölü Havzası'nın fiziki haritalarını çizmesini istemiştir. Öğrenciler bu çalışma kapsamında aşağıdaki ölçekleri kullanmışlardır:

* I. Harita: 1:200.0001:200.000 ölçekli
* II. Harita: 1:800.0001:800.000 ölçekli

Buna göre, hazırlanan bu haritalar kar��ılaştırıldığında II. Harita'dan I. Harita'ya geçildiğinde meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İzohips (eş yükselti) eğrileri arasındaki yükselti farkı (eş aralık değeri) azalır.

Cevap

İzohips (eş yükselti) eğrileri arasındaki yükselti farkının (eş aralık değerinin) azalması
Ölçek büyüdükçe yer şekillerinin ayrıntısı artar ve izohips eğrileri arasındaki yükselti farkı (eş aralık / eküidans) küçülür. İkinci haritadan birinci haritaya geçildiğinde ölçek büyüdüğü için izohipsler arasındaki yükselti farkı azalacaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Haritaların ölçeklerini karşılaştırarak hangisinin büyük, hangisinin küçük ölçekli olduğunu belirlemek.
I. Harita (1:200.0001:200.000) paydası küçük olduğu için büyük ölçekli; II. Harita (1:800.0001:800.000) paydası büyük olduğu için küçük ölçekli haritadır.
Ölçeğin paydasındaki sayı ile ölçeğin gerçek büyüklüğü ters orantılıdır.
2
II. Harita'dan I. Harita'ya geçildiğinde ölçekte meydana gelen değişimi tespit etmek.
Küçük ölçekli bir haritadan (1:800.0001:800.000) büyük ölçekli bir haritaya (1:200.0001:200.000) geçiş yapılmıştır, yani kullanılan ölçek büyümüştür.
Büyük ölçekli haritaların ayırt edici özelliklerinin bu geçişteki etkisini analiz etmek gerekir.
3
Ölçeğin büyümesiyle birlikte harita özelliklerinin (ayrıntı gücü, bozulma oranı, izohips eş aralık değeri) nasıl değişeceğini değerlendirmek.
Ölçek büyüdüğünde ayrıntı gösterme gücü artar, bozulma oranı azalır ve daha detaylı gösterim yapabilmek için izohipsler arasındaki yükselti farkı (eş aralık / eküidans) azalır.
Büyük ölçekli haritalarda yeryüzü şekilleri daha az küçültüldüğü için daha sık aralıklarla izohips çizgisi çizilebilir.

Anahtar Kavram

Ölçek büyüklüğü ile harita özellikleri arasındaki ters/doğru orantı ilişkileri ve izohips eş aralık değeri üzerindeki etkisi
Harita Çeşitleri ve Ölçekleri Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin