Beylikten Cihan Devletine Osmanlı Siyaseti ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem merkez teşkilatında yer alan divan üyelerinin görev alanları; askeri-idari (seyfiye), hukuki-ilmi (ilmiye) ve bürokratik-mali (kalemiye) olmak üzere üç temel sınıfa ayrılmıştır. Bu görevlilerin üstlendikleri sorumluluklar, devletin merkezi otoritesinin sürdürülmesinde kritik rol oynamıştır.

Buna göre, sol sütunda verilen Divan-ı Hümayun üyelerini, sağ sütundaki kendilerine ait görev tanımlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Osmanlı Devleti'nde tımar sahipleri, kendilerine tahsis edilen topraklarda yaşayan köylüler (reaya) üzerinde mutlak bir yargı yetkisine sahip değildi. Tımar sahibi, kanunnamelerde belirtilen vergiler dışında reayadan fazladan vergi talep edemez, köylüyü toprağından çıkaramaz ve köylüye keyfi cezalar veremezdi. Taşradaki adli yetki ise doğrudan merkeze bağlı kadıların elindeydi.

Bu bilgiler doğrultusunda, Osmanlı tımar sisteminin Avrupa'daki feodal düzenden ayrılan temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde eğitim, sağlık ve kültür alanlarında kurumsal yapının oluşmasını sağlayan aşağıdaki gelişmeleri, kronolojik olarak en erkenden en geç olana doğru sıralayınız.

Osmanlı Devleti'nde miri arazinin en önemli bölümünü oluşturan dirlik toprakları; kullanım hakkı köylüye, denetim ve vergi toplama yetkisi sipahiye, mülkiyeti ise devlete ait olacak şekilde teşkilatlandırılmıştır. Sipahi, bölgedeki reayayı kanunname sınırları dışında vergilendiremediği gibi köylünün toprağını nedensiz yere elinden alamazdı. Toprağı üç yıl üst üste boş bırakan köylüden ise çiftbozan resmi adı altında bir vergi alınır veya toprak başkasına devredilirdi. Batı Avrupa'daki feodal sistemde ise senyörler (derebeyleri), toprak üzerinde tam bir mülkiyet ve köylüler (serfler) üzerinde mutlak yargı yetkisine sahipti.

Bu bilgiler doğrultusunda Osmanlı tımar sistemi ile Avrupa'daki feodal sistem karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Osmanlı klasik döneminde uygulanan Çift-Hane sistemi; devletin bir köylü ailesine (hane), bir çift öküzün işleyebileceği büyüklükte miri arazi (çift) tahsis etmesi esasına dayanırdı. Bu sistemde toprak mülkiyeti devlete ait olup, köylü toprağı satamaz, devredemez veya vakfedemezdi. Toprağın vergi gelirlerini toplayan tımar sipahisi ise köylü üzerinde yargısal ve siyasi haklara sahip olmayıp sadece kanunnamelerde belirlenen vergileri toplama ve asayişi sağlama yetkisine sahipti.

Bu bilgiler doğrultusunda, Osmanlı toprak yönetiminin Avrupa'daki feodal sistemden temel farkını ve bunun devlet yapısına etkisini en doğru açıklayan yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde, Karesioğulları Beyliği'nin iç karışıklıklarından yararlanılarak bu beyliğin toprakları Osmanlı sınırlarına katılmıştır. Sonraki süreçte ise Germiyanoğulları'ndan çeyiz yoluyla, Hamitoğulları'ndan ise para karşılığında satın alma yöntemiyle toprak elde edilmiştir.

Bu bilgilere dayanarak Osmanlı Devleti'nin Anadolu'daki faaliyetleri hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Osmanlı Beyliği’nin devletleşme sürecinde İznik’in fethinin ardından ilk Osmanlı medresesi açılmış ve bu medresenin müderrisliğine dönemin önemli ilim insanlarından Davud-ı Kayserî getirilmiştir. Medresenin kurulmasıyla birlikte fıkıh, tefsir, hadis gibi dini ilimlerin yanı sıra matematik ve astronomi gibi akli ilimler de okutulmaya başlanmıştır.

Buna göre ilk Osmanlı medresesinin açılmasının beylikten devlete geçiş sürecindeki rolü hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

15. yüzyıla ait bir Osmanlı kanunnamesinde yer alan; 'Bir sipahi, kendi bölgesindeki reayaya kanunda belirtilen miktarın üzerinde vergi yükleyemez, köylünün toprağını elinden alıp başkasına devredemez. Eğer köylü toprağını mazeretsiz üç yıl üst üste boş bırakırsa, sipahi sadece çiftbozan resmi alabilir; ancak toprağı kendi mülkü haline getiremez.' hükümleri yer almaktadır.

Bu hüküm ve Osmanlı toprak yönetiminin genel özellikleri dikkate alındığında, bu sistemin Orta Çağ Avrupa'sındaki feodal düzenden ayrılan en temel siyasi niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

İznik'in fethinden sonra şehri terk etmeyip kalan gayrimüslimlerin durumunu aktaran bir dönem kaynağı, Orhan Bey'in halka "Burada kendi töreniz ve inancınız üzere güvenle yaşayabilirsiniz, evleriniz ve topraklarınız sizindir." diyerek onları koruma altına aldığını kaydeder.

Bu bilgilere göre, Osmanlı idaresinin fethettiği bölgelerdeki gayrimüslim halka yönelik uyguladığı siyasetle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde meydana gelen aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak eskiden yeniye doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Osmanl�� Devleti'nde uygulanan tımar sisteminde toprak mülkiyeti devlete, kullanım hakkı köylüye, vergi toplama ve asker yetiştirme görevi ise tımar sipahisine aitti. Tımar sipahisinin toprağı satma, devretme veya miras bırakma yetkisi yoktu.

Bu uygulamanın, toprakların ve üzerindeki köylülerin derebeylerin (senyörlerin) kişisel mülkü sayıldığı Avrupa feodalizminden ayrılan en temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Beyliği'nin kuruluşu ve jeopolitik olarak gelişim sürecinde yaşanan aşağıdaki olayları kronolojik olarak ilkten sona doğru sıralayınız.

Osman Bey Dönemi'nde Osmanlı Beyliği, Anadolu'daki diğer Türk beylikleriyle çatışmaktan kaçınmış ve fetih hareketlerini ağırlıklı olarak Bizans topraklarına doğru yönlendirmiştir. Bu durum, diğer beyliklerdeki gazilerin de Osmanlı sınırlarına gelerek fetihlere katılmasına zemin hazırlamıştır.

Buna göre Osmanlı Beyliği'nin Kuruluş Dönemi'ndeki bu stratejisi, aşağıdaki politikalardan hangisinin öncelikli olarak benimsendiğini göstermektedir?

Osmanlı Devleti'nde I. Murad Dönemi'nde, o güne kadar uygulanan "Ülke, hanedan üyelerinin ortak malıdır." anlayışı yerine "Ülke, padişah ve oğullarının malıdır." esası getirilmiştir. Bu değişikliğin temel amacı a��ağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda Osmanlı askeri teşkilatında yer alan bazı askeri sınıflar ve bu sınıflara ait açıklamalar verilmiştir. Bu askeri sınıfları kendilerine uygun olan açıklamalarla eşleştiriniz.

Osmanlı klasik döneminde miri toprakların işletilmesiyle ilgili kanunnamelerde yer alan; sipahinin, reayanın elindeki toprağı rızası olmadan alamayacağı, başkasına devredemeyeceği, kendisi de burayı kendi özel çiftliği haline getiremeyeceği; reayanın ise toprağı sebepsiz yere boş bırakamayacağı, terk edemeyeceği ve izinsiz başka bir yere göç edemeyeceği hükümleri titizlikle uygulanmıştır.

Bu kanunname hükümleriyle şekillenen Osmanlı toprak düzeni, Batı Avrupa'da görülen feodal sistemle karşılaştırıldığında, Osmanlı Devleti'nin siyasi yapısında ortaya çıkan temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

1402 Ankara Savaşı'ndan sonra Anadolu'da Türk beylikleri yeniden kurulup Osmanlı Devleti parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya kalırken (Fetret Devri), Balkanlar'da ciddi bir toprak kaybı yaşanmamış ve büyük çaplı isyanlar çıkmamıştır. Tarihçiler bu durumu, Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'da uyguladığı istimalet (hoşgörü) ve adil vergi politikalarının yan�� sıra, bölgedeki yerel feodal beylerin halk üzerindeki ağır baskılarına son verilmiş olmasıyla açıklamaktadır.

Buna göre, Ankara Savaşı ve Fetret Devri sürecinde yaşanan bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisini kanıtlar niteliktedir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde Balkanlar ve Bizans sınırında uygulad��ğı fetih siyaseti ile bu fetihleri kalıcı kılmak amacıyla yürüttüğü temel politika ve yöntemleri, doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Osmanlı Devleti, askerî teşkilatını kurarken tek bir güç odağına bağımlı kalmamayı temel bir ilke edinmiştir. Merkezde doğrudan padişaha bağlı, devşirme kökenli ve hazineden üç ayda bir 'ulufe' adı verilen maaş alan Kapıkulu askerleri bulunurken; taşrada ise dirlik (tımar) sistemi çerçevesinde toprağa bağlı olarak yetiştirilen ve hazineye nakdi yük getirmeyen Tımarlı Sipahiler yer almıştır. Tarihsel süreçte bu iki askerî yapı, hem padişahın merkezî otoritesini korumuş hem de taşra ile merkez arasındaki askerî güç dengesini sağlamıştır. Buna göre, Osmanlı askerî teşkilatının yapısı ve işleyişi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Osmanlı Beyliği'nin kurulduğu dönemde; batısında taht kavgaları ve tekfurlar��n bağımsız hareketleriyle sarsılan Bizans İmparatorluğu'nun, doğusunda ise birbiriyle mücadele halinde olan Anadolu Türk beyliklerinin bulunması beyliğin jeopolitik konumunu şekillendirmiştir. Osmanlılar, bu konumun sunduğu fırsatları gaza ve cihat anlayışıyla birleştirerek sınırlarını batı yönünde genişletmeye çalışmıştır.

Buna göre, Osmanlı Beyliği'nin kuruluş dönemindeki jeopolitik konumu ve izlediği siyasetle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?