Examkin

Birleşik Cümle

7 soru

Tüm türler7Çoktan seçmeli4Eşleştirme3
Soru 1Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fırtına birden şiddetini artırdı, sokaktaki herkes evine doğru koştu.

Cevap

Fırtına birden şiddetini artırdı, sokaktaki herkes evine doğru koştu.
'Fırtına birden şiddetini artırdı, sokaktaki herkes evine doğru koştu.' cümlesi, bünyesinde iki ayrı yüklem barındıran ve bu yüklemlerin birbirine virgülle bağlandığı bir sıralı cümledir. Bu cümle içinde herhangi bir fiilimsi (yan cümle) yer almamaktadır. Diğer tüm cümleler ise tek yüklemli olup içlerindeki fiilimsiler nedeniyle girişik birleşik cümle özelliği taşırlar. Bu bakımdan bu cümle yapısı yönüyle diğerlerinden farklıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve yargı sayılarını tespit etmek.
Kendine has iki ayrı yüklemi olan ('artırdı' ve 'koştu') tek bir cümle belirlenirken, diğer tüm seçeneklerde sadece birer yüklem olduğu saptanmıştır.
Cümlelerin basit, birleşik veya sıralı/bağlı olduğunu belirlemek için ilk olarak yüklem sayısına bakılır.
2
Cümlelerde yer alan fiilimsileri (yan cümlecikleri) aramak.
Tek yüklemli cümlelerin tamamında en az bir fiilimsi ('gizlenen', 'i��lerken', 'kullanmaya', 'çeken', 'çökerken', 'oynamaya') bulunurken, iki yüklemli cümlede hiçbir fiilimsi bulunmadığı görülmüştür.
Yüklem dışında fiilimsi barındıran tek yüklemli cümleler yapıca birleşiktir.
3
Elde edilen veriler doğrultusunda cümlelerin yapısal türlerini belirlemek.
Tek yüklemli ve fiilimsi içeren cümleler girişik birleşik cümle sınıfına girerken; iki yüklemin virgülle bağlandığı fiilimsiz cümle sıralı cümle olarak sınıflandırılmıştır.
Seçenekler arasındaki yapısal farkı netleştirmek için sınıflandırma tamamlanır.

Anahtar Kavram

Birleşik cümle ile sıralı cümlenin ayırt edilmesi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru →

Aşağıda yer alan cümlelerin hangisi, yapıca 'girişik birleşik cümle' sınıfına girmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akşamın alacakaranlığında sessizce süzülen martılar, denizin yüzeyinde küçük halkalar oluşturuyordu.

Cevap

Akşamın alacakaranlığında sessizce süzülen martılar, denizin yüzeyinde küçük halkalar oluşturuyordu.
Doğru seçenekteki cümle tek bir yükleme sahiptir ve içinde sıfat-fiil eki almış olan 'süzülen' sözcüğü yan cümleyi kurmaktadır. Bu özellikleriyle cümle girişik birleşik cümle tanımına uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklem sayılarını belirleme
Seçeneklerdeki cümlelerden bazılarının tek yüklemli, bazılarının ise birden fazla yüklemli olduğu tespit edilir.
Cümle yapısını belirlemek için öncelikle cümlenin tek yüklemli mi (basit/birleşik) yoksa birden fazla yüklemli mi (sıralı/bağlı) olduğunu anlamak gerekir.
2
Tek yüklemli cümlelerin içinde fiilimsi arama
Tek yüklemli cümlelerden birinde kalıcı adların olduğu fakat fiilimsi bulunmadığı, diğerinde ise sıfat-fiil olduğu görülür.
Tek yüklemli bir cümlenin girişik birleşik olabilmesi için içinde en az bir fiilimsi barındırması gerekir.
3
Girişik birleşik cümleyi saptama
Sıfat-fiil barındıran ve tek yüklemli olan cümlenin girişik birleşik cümle olduğu kesinleşir.
İçinde fiilimsi barındıran tek yüklemli cümleler yapıca girişik birleşik cümledir.

Anahtar Kavram

Girişik Birleşik Cümle
Soru 3Soru →

Aşağıda verilen cümleleri, yapılarına göre ait oldukları birleşik cümle türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ders çalışırken müzik dinlemeyi çok severim.
Yarın kar yağarsa okullar tatil edilir.
Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.
Öğretmen, 'Bu soruyu herkes çözecek,' dedi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

"Ders çalışırken müzik dinlemeyi çok severim" cümlesi girişik birleşik cümleyle; "Yarın kar yağarsa okullar tatil edilir" cümlesi koşullu birleşik cümleyle; "Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini" cümlesi ki'li birleşik cümleyle; "Öğretmen, 'Bu soruyu herkes çözecek,' dedi" cümlesi ise iç içe birleşik cümleyle eşleşir.
Verilen cümlelerdeki yan cümleciklerin kuruluş özellikleri (fiilimsi, şart kipi, ki bağlacı, doğrudan aktarma) sırasıyla girişik birleşik, koşullu birleşik, ki'li birleşik ve iç içe birleşik cümle türleriyle tam olarak uyuşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümlede fiilimsi olup olmadığını kontrol etme
"çalışırken" (zarf-fiil) ve "dinlemeyi" (isim-fiil) kelimelerinin fiilimsi olduğu ve cümleyi girişik birleşik yaptığı belirlenir.
Girişik birleşik cümlelerin en belirgin özelliği yan cümleciğin fiilimsiyle kurulmasıdır.
2
İkinci cümlede şart eki (-se/-sa) olup olmadığını inceleme
"yağarsa" kelimesinde yer alan şart ekinin cümleye koşul anlamı kattığı ve cümleyi koşullu birleşik yaptığı belirlenir.
Şartlı birleşik cümlelerde yan cümlecik dilek-şart kipiyle çekimlenir.
3
Üçüncü cümlede "ki" bağlacının işlevini analiz etme
"ki" bağlacının yan cümleciği temel cümleye bağladığı ve ki'li birleşik cümle kurduğu belirlenir.
Ki'li birleşik cümlelerde temel cümle ile yan cümle "ki" bağlacıyla bağlanır.
4
Dördüncü cümlede aktarma/alıntı söz olup olmadığını tespit etme
"'Bu soruyu herkes çözecek'" alıntı cümlesinin temel cümlenin içinde nesne görevinde kullanıldığı ve iç içe birleşik cümle oluşturduğu belirlenir.
İç içe birleşik cümlelerde bir cümle, diğer bir cümlenin ögesi durumundadır.

Anahtar Kavram

Birleşik cümle türlerinin (girişik, koşullu, ki'li, iç içe) yapısal özelliklerine göre ayırt edilmesi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 4Soru →

Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısı bakımından birleşik bir cümledir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dışarıdaki gürültüden rahatsız olan öğrenciler, sessizce kütüphaneye yöneldi.

Cevap

Dışarıdaki gürültüden rahatsız olan öğrenciler, sessizce kütüphaneye yöneldi.
Doğru cevap olan cümlede tek bir yüklem bulunmakta ve özne öbeğinin içinde yer alan sıfat-fiil bir yan cümlecik oluşturmaktadır. Tek yüklemli ve fiilimsili bu yapı, girişik birleşik cümle örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklem sayılarını belirleyin.
Yöneldi ve inceledi kelimeleri tek yüklemliyken; girdi-oturdu, dinlendi-döndü, esiyor-dökülüyordu kelimeleri ikişer yüklemlidir.
Birleşik cümleler tek yükleme sahip olmalıdır. Birden fazla yüklemi olan cümleler sıralı veya bağlı cümle sınıfına girer.
2
Tek yüklemli cümlelerde fiilimsi olup olmadığını kontrol edin.
'Dışarıdaki gürültüden rahatsız olan öğrenciler, sessizce kütüphaneye yöneldi.' cümlesinde 'olan' sözcüğü sıfat-fiildir.
Tek yüklemli bir cümlede fiilimsi bulunması, o cümleyi girişik birleşik cümle yapar.

Anahtar Kavram

Birleşik cümleler, tek bir yüklemi olan ve içinde en az bir fiilimsi (veya şart eki, ki bağlacı, iç cümle) barındırarak yan cümle kuran cümlelerdir.
Soru 5Soru →

Aşağıda verilen cümleleri, taşıdıkları yan cümlelerin kuruluş özelliklerine göre uygun birleşik cümle türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Zamanı verimli kullanmayı alışkanlık hâline getiren insanlar, hayattaki hedeflerine daha kolay ulaşırlar.
Gündelik sıkıntılardan bir an olsun uzaklaşabilirseniz zihniniz yeni fikirlere kapılarını açacaktır.
Biliyorum ki her şair kendi yalnızlığından beslenen bir evren inşa eder eserlerinde.
Sanatçı, 'Toplumsal sorunları ele almayan bir eser kalıcı olamaz.' diyerek sanat görüşünü özetlemişti.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk cümle girişik birleşik cümleyle, ikinci cümle şartlı birleşik cümleyle, üçüncü cümle ki'li birleşik cümleyle, dördüncü cümle ise iç içe birleşik cümleyle eşleşmektedir.
Cümleler sırasıyla yan cümleciğin kurucu ögelerine göre (fiilimsi, şart eki, ilgi bağlacı ve aktarma cümle) sınıflandırılarak doğru birleşik cümle türleriyle eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki yan yargıları belirlemek amacıyla fiilimsileri, şart eklerini, 'ki' bağlaçlarını ve aktarma sözleri aramak.
Birinci cümlede 'kullanmayı' ve 'getiren' fiilimsileri; ikinci cümlede '-se' şart eki; üçüncü cümlede 'ki' bağlacı; dördüncü cümlede ise tırnak içindeki aktarma cümlesi tespit edilmiştir.
Birleşik cümlelerin türü, yan cümleciğin kurucu unsuruna bağlı olarak değişir.
2
Tespit edilen her cümleyi yapısal özelliğine göre birleşik cümle türleriyle eşleştirmek.
Birinci cümle girişik birleşik cümleyle, ikinci cümle şartlı birleşik cümleyle, üçüncü cümle ki'li birleşik cümleyle ve dördüncü cümle iç içe birleşik cümleyle eşleşir.
Fiilimsiler girişik birleşik cümleyi, şart eki şartlı birleşik cümleyi, 'ki' bağlacı ki'li birleşik cümleyi ve başka bir cümle ise iç içe birleşik cümleyi oluşturur.

Anahtar Kavram

Birleşik Cümle Yapısı ve Çeşitleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Aşağıdaki girişik birleşik cümlelerde yer alan yan cümleleri, temel cümledeki öge görevleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kuşların göç yollarını incelemek bilim insanlarına büyük kolaylık sağlar.
Büyük yazar, hayatının son döneminde kaleme aldığı anılarını bu kitapta toplamış.
Genç ressam, yıllar önce mezun olduğu okulun bahçesine büyük bir özlemle baktı.
Dışarıdaki sağanak yağmur etkisini iyice artırınca tören okulun kapalı salonuna alındı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle Özne, ikinci cümle Belirtili Nesne, üçüncü cümle Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) ve dördüncü cümle Zarf Tümleci ile eşleşmelidir.
Tüm cümleler, içerdikleri fiilimsi gruplarının temel cümle içindeki öge görevlerine göre sırasıyla özne, belirtili nesne, yer tamlayıcısı ve zarf tümleci olarak doğru bir şekilde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"Kuşların göç yollarını incelemek" yan cümlesi "sağlar" yükleminin öznesidir.
Yükleme sorulan "sağlayan ne?" sorusu özneyi buldurur.
2
İkinci cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"hayatının son döneminde kaleme aldığı anılarını" yan cümlesi "toplamış" yükleminin belirtili nesnesidir.
Yükleme sorulan "neyi toplamış?" sorusu belirtili nesneyi buldurur.
3
Üçüncü cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"yıllar önce mezun olduğu okulun bahçesine" yan cümlesi "baktı" yükleminin yer tamlayıcısıdır.
Yükleme sorulan "nereye baktı?" sorusu yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) buldurur.
4
Dördüncü cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"Dışarıdaki sağanak yağmur etkisini iyice artırınca" yan cümlesi "alındı" yükleminin zarf tümlecidir.
Yükleme sorulan "ne zaman alındı?" sorusu zarf tümlecini buldurur.

Anahtar Kavram

Girişik birleşik cümlelerde fiilimsilerle kurulan yan cümlelerin temel cümlede farklı öge görevlerinde (özne, nesne, tümleç) kullanılabilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Girişik birleşik cümlelerde fiilimsilerle kurulan yan cümlecik, temel cümlenin öznesi, nesnesi veya tümleci olarak görev yapabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik, temel cümlenin belirtili nesnesi görevindedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllar önce kaybettiği saatini dün tesadüfen çekmecede buldu.

Cevap

Belirtili nesne görevindeki yan cümleciği içeren 'Yıllar önce kaybettiği saatini dün tesadüfen çekmecede buldu.' cümlesidir.
Doğru cevap olan 'Yıllar önce kaybettiği saatini dün tesadüfen çekmecede buldu.' cümlesinde, 'buldu' temel cümlenin yüklemidir. Bu yükleme sorulan 'Neyi buldu?' sorusuna 'Yıllar önce kaybettiği saatini' cevabı alınmaktadır. Bu söz grubu, içerisinde 'kaybettiği' sıfat-fiilini barındırdığı için bir yan cümleciktir ve temel cümlenin belirtili nesnesi görevini üstlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Yüklemin belirlenmesi
Temel cümlenin yüklemi 'buldu' kelimesidir.
Yüklem, cümlenin yargı bildiren ana unsurudur ve ögeleri bulmak için sorular yükleme yöneltilir.
2
Fiilimsinin (yan cümleciğin) tespit edilmesi
Cümledeki sıfat-fiil eki almış 'kaybettiği' sözcüğü yan cümlecik kurmaktadır. Yan cümlecik grubu 'Yıllar önce kaybettiği saatini' şeklindedir.
Girişik birleşik cümlelerde fiilimsi ve ona bağlı sözcükler yan cümleciği oluşturur.
3
Yan cümleciğin öge görevinin saptanması
Temel cümlenin yüklemine sorulan 'Neyi buldu?' sorusu sorulduğunda 'Yıllar önce kaybettiği saatini' yanıtı alınır. Bu yanıt belirtili nesnedir.
Yükleme sorulan 'neyi, kimi' soruları belirtili nesneyi buldurur.

Anahtar Kavram

Girişik birleşik cümlelerde yan cümleciğin temel cümleye öge olarak bağlanması
Birleşik Cümle Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin