Examkin

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

7 soru

Soru 1Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çocuklar, bahçedeki büyük ağacın altında saatlerce oynadılar.

Cevap

Çocuklar, bahçedeki büyük ağacın altında saatlerce oynadılar.
Çocukların oynadığı yeri belirten 'bahçedeki büyük ağacın altında' söz öbeği, bulunma durumu eki olan '-da' ekini taşımakta ve yükleme sorulan 'Nerede?' sorusuna cevap vererek yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevini üstlenmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini ve öznesini belirleyin.
Cümlenin yüklemi 'oynadılar', öznesi ise 'Çocuklar' sözcüğüdür.
Ögeleri doğru ayırmak ve söz öbeklerini bölmemek için öncelikle temel ögeler bulunur.
2
Yükleme yer yönelme, bulunma veya ayrılma bildiren soruları (Nerede, Nereye, Nereden) yöneltin.
'Nerede oynadılar?' sorusuna 'bahçedeki büyük ağacın altında' cevabı alınır.
Yer tamlayıcısını bulmak için yükleme yöneltilen durum sorularının cevabı aranır.
3
Bulunan ögenin hal eklerini (-e, -de, -den) taşıyıp taşımadığını ve bir söz öbeği olup olmadığını kontrol edin.
'bahçedeki büyük ağacın altında' ifadesi bir sıfat ve zincirleme isim tamlaması grubudur ve sonundaki '-da' ekiyle yer tamlayıcısı görevindedir.
Söz öbeklerinin bütün olarak tek bir öge oluşturduğunu doğrulamak ve yanlış bölmeleri önlemek gerekir.

Anahtar Kavram

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)
Soru 2Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemi yer yönünden tamamlayan bir öge (yer tamlayıcısı) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç ressam, tuvalin üzerine doğanın canlı renklerini yansıtıyordu.

Cevap

Genç ressam, tuvalin üzerine doğanın canlı renklerini yansıtıyordu.
Doğru seçenekteki cümlede yer alan 'yansıtıyordu' yüklemine sorulan 'Nereye yansıtıyordu?' sorusu, yönelme hal eki almış olan 'tuvalin üzerine' isim tamlamasını buldurur. Bu öge cümlenin yer tamlayıcısıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin yüklemini ve öznesini bulmak.
'Yansıtıyordu' yüklemdir. Yansıtma eylemini gerçekleştiren 'Genç ressam' ise özne görevindedir.
Cümle ögelerini doğru belirlemek için öncelikle temel ögeler olan yüklem ve özne tespit edilmelidir.
2
Yükleme uygun soruları sorarak yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) belirlemek.
Yükleme sorulan 'Nereye yansıtıyordu?' sorusu 'tuvalin üzerine' cevabını verir. Bu öge yönelme durum eki (-e) almış bir isim tamlamasıdır.
Yer tamlayıcısı, yüklemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ve '-e, -de, -den' eklerini alan ögedir.

Anahtar Kavram

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)
Soru 3Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) bir sıfat tamlamasından oluşmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç araştırmacı, kütüphanedeki eski dolapları düzenlerken yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere ulaştı.

Cevap

Genç araştırmacı, kütüphanedeki eski dolapları düzenlerken yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere ulaştı.
Doğru cevapta yer alan cümlede yükleme ('ulaştı') yöneltilen 'Neye?' sorusunun cevabı olan 'yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere' ifadesi yer tamlayıcısıdır. Bu söz öbeği, 'belge' isminin önündeki sıfat unsurlarıyla kurulmuş bir sıfat tamlamasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin ögelerini ayırma ve yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) tespit etme
'ulaştı' yüklemine sorulan 'Neye ulaştı?' sorusunun cevabı 'yırtık bir zarfın içinden çıkan sararmış belgelere' öbeğidir. Bu öbek cümlenin yer tamlayıcısıdır.
Yükleme sorulan kime, kimde, kimden, neye, nede, neden, nereye, nerede, nereden soruları yer tamlayıcısını buldurur.
2
Tespit edilen yer tamlayıcısının kelime grubunu (yapısını) analiz etme
'belge' ismi 'nasıl belgeler?' sorusuna cevap veren 'yırtık bir zarfın içinden çıkan' ve 'sararmış' sıfat-fiil gruplarıyla nitelenmiştir.
Bir isim ile o ismi niteleyen veya belirten sıfatların oluşturduğu kelime grubuna sıfat tamlaması denir.
3
Diğer seçeneklerdeki yer tamlayıcılarını ve -e, -de, -den eklerini alan sözcükleri inceleme
Diğer seçeneklerdeki yer tamlayıcılarının isim tamlaması olduğu (ilçenin merkezine, limanın sakin sularına, çeşmenin önünde) ya da cümlelerdeki -e, -de, -den eki almış diğer kelimelerin (yürekten, akşama, korkudan, yol yorgunluğundan) zarf tümleci görevinde kullanıldığı görülür.
Her -e, -de, -den ekini alan kelime yer tamlayıcısı olmaz; zaman veya sebep bildiriyorsa zarf tümleci olur.

Anahtar Kavram

Yer tamlayıcısının (dolaylı tümleç) tespiti ve kelime grubu yönünden incelenmesi
Soru 4Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç görevindeki söz öbeği bir isim tamlamasıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç yazar, romanının ilk taslağını çalışma odasının çekmecesine saklamıştı.

Cevap

Dolaylı tümlecin zincirleme isim tamlamasından oluştuğu cümle: 'Genç yazar, romanının ilk taslağını çalışma odasının çekmecesine saklamıştı.'
Doğru cümlede yükleme sorulan 'Nereye saklamıştı?' sorusuna 'çalışma odasının çekmecesine' cevabı alınmaktadır. Bu öge cümlenin yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç). Yapı bakımından incelendiğinde 'çalışma odasının çekmecesi' bir zincirleme isim tamlamasıdır. Bu nedenle dolaylı tümleç bir isim tamlamasından oluşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve dolaylı tümleçleri bulmak için yükleme yöneltilecek soruları belirlemek.
Cümlelerin yüklemleri sırasıyla 'saklamıştı', 'dinlendi', 'teşekkür etti', 'gömülmüştü' ve 'şaşırdı' olarak saptanır. Bu yüklemlere yöneltilecek 'nereye', 'nerede', 'kime', 'neye' gibi yer bildiren sorular belirlenir.
Cümlenin ögelerini bulmak için önce yüklem belirlenmeli ve ardından doğru sorular sorulmalıdır.
2
Her cümledeki dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) öbeklerini saptamak.
Cümlelerdeki dolaylı tümleçler şunlardır: Birinci cümlede 'çalışma odasının çekmecesine', ikinci cümlede 'ilk kasabada', üçüncü cümlede 'uzun bir aradan sonra açtığı sergideki eserleri gönülden öven konuklara', dördüncü cümlede 'derin bir sessizliğe'. Beşinci cümlede ise yer tamlayıcısı yoktur.
Yer tamlayıcısının yapısal türünü belirleyebilmek için öncelikle ögenin sınırlarını tam olarak çizmek gerekir.
3
Saptanan dolaylı tümleçlerin sözcük grubu yapılarını analiz etmek.
'çalışma odasının çekmecesine' öbeği, 'çalışma odası' (belirtisiz isim tamlaması) ve 'çalışma odasının çekmecesi' (zincirleme isim tamlaması) yapısındadır. Diğer cümlelerdeki dolaylı tümleçler ise sıfat tamlaması ('ilk kasaba', 'derin bir sessizlik') veya sıfat-fiil grubu yapısındadır.
Soruda istenen isim tamlaması yapısındaki yer tamlayıcısına ulaşmak için söz öbeklerinin türlerini karşılaştırmak gerekir.

Anahtar Kavram

Dolaylı tümlecin (yer tamlayıcısının) cümledeki görevini bulma ve söz öbeği (isim tamlaması) yapısını analiz etme.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Türkçede yönelme (-e), bulunma (-de) ve ayrılma (-den) durum eklerini alan bazı sözcük ya da söz öbekleri, cümlede zarf tümleci görevinde kullanılabilir. Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ise her zaman bu durum eklerinden birini taşımak zorundadır; ancak bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı değildir.

Buna göre, aşağıdaki c��mlelerin hangisinde bu eklerden birini alan sözcük ya da söz öbeği yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yolcular, saatlerdir bekledikleri trenden sırayla indiler.

Cevap

Yolcular, saatlerdir bekledikleri trenden sırayla indiler.
Yolcular, saatlerdir bekledikleri trenden sırayla indiler. cümlesindeki 'saatlerdir bekledikleri trenden' söz öbeği, ayrılma durum eki (-den) almış olup yükleme yöneltilen 'Nereden?' sorusuna yanıt vermektedir. Bu nedenle yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin ögelerini bulmak için önce yüklem belirlenir.
İndiler sözcüğü cümlenin yüklemidir.
Ögeleri doğru tespit etmek için temel öge olan yüklemin bulunması gerekir.
2
Yükleme 'kim' sorusu sorularak özne belirlenir.
İnen kim? sorusuna 'Yolcular' cevabı alınır ve bu öznedir.
Özne belirlenmeden yardımcı ögeler aranmamalıdır.
3
Yükleme durum ekleriyle ilişkili sorular (kime, nerede, nereden vb.) sorularak yer tamlayıcısı tespit edilir.
Nereden indiler? sorusuna 'saatlerdir bekledikleri trenden' cevabı alınır.
Bu söz öbeği ayrılma durumu eki (-den) almış ve yüklemin yöneldiği/çıkış noktasını göstererek yer tamlayıcısı olmuştur.

Anahtar Kavram

Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) cümlede yönelme (-e), bulunma (-de), ayrılma (-den) eklerini alarak yüklemin anlamını yer bakımından tamamlar. Ancak bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı değildir; zaman, durum veya neden bildirenler zarf tümlecidir.
Soru 6Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Günün yorgunluğunu atmak isteyen ihtiyar adam, parktaki çınar ağacının gölgesine yavaşça uzandı.

Cevap

Günün yorgunluğunu atmak isteyen ihtiyar adamın parktaki çınar ağacının gölgesine uzandığını belirten cümle yer tamlayıcısı içermektedir.
İhtiyar adamın parktaki çınar ağacının gölgesine uzandığını belirten cümlede, 'parktaki çınar ağacının gölgesine' öbeği 'nereye uzandı?' sorusunun cevabıdır ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve öznelerini belirleyin.
Tüm cümlelerin yüklemleri ve özneleri doğru bir şekilde gruplandırılmıştır.
Yüklem ve özne doğru belirlenmeden diğer ögelerin doğru tespit edilmesi mümkün değildir.
2
Yönelme (-e), bulunma (-de) ve ayrılma (-den) eklerini alan sözcük veya söz öbeklerini tespit edip bunların yüklemle olan anlam ilişkisini inceleyin.
Çeldirici cümlelerde geçen durum ekli kelimelerin zaman, durum veya sebep bildirerek zarf tümleci oluşturduğu ya da başka öbeklerin içinde kaldığı saptanmıştır.
Bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı olmayıp zarf tümleci de olabilir; bu ayrım ancak yükleme sorulan sorularla yapılabilir.
3
Yükleme sorulan 'nereye?', 'nerede?' veya 'nereden?' sorularına doğrudan yanıt veren ve bağımsız bir söz öbeği oluşturan yer tamlayıcısını belirleyin.
'Parktaki çınar ağacının gölgesine' söz öbeğinin yer tamlayıcısı olduğu doğrulanmıştır.
Bu öbek, yükleme sorulan 'nereye?' sorusunun tam ve bölünmez cevabıdır.

Anahtar Kavram

Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı), yüklemi yer yönünden tamamlayan, yönelme (-e), bulunma (-de) ve ayrılma (-den) eklerini alan ögedir. Bu ekleri alan sözcükler zaman, durum veya sebep bildiriyorsa zarf tümleci olur.
Soru 7Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) durum ekini alan söz öbeği yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevinde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor.

Cevap

Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor. cümlesinde 'okurların zihninde' ifadesi yer tamlayıcısıdır.
Doğru cevap olan 'Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor.' cümlesinde 'okurların zihninde' ifadesi yükleme sorulan 'nerede' sorusuna cevap vermektedir ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir. Cümlenin öznesinin ('Yazarın son romanında anlattığı olaylar') içinde geçen 'romanında' sözcüğü ise özneyi oluşturan sıfat-fiil grubunun bir parçasıdır ve bağımsız bir öge değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerin yüklemlerini ve durum eki alan sözcüklerini belirlemek
Cümlelerdeki durum eki alan sözcükler ve yüklemler tespit edilir.
Yer tamlayıcısını bulmak için yükleme sorulacak sorulara ve durum eklerine bakılması gerekir.
2
Durum eki alan ögelerin yüklemle olan anlam ilişkisini sorgulamak
'sabaha kadar', 'baş başa', 'akşama', 'gönülden' ögelerinin zaman ve durum bildirerek zarf tümleci olduğu; 'okurların zihninde' ifadesinin ise yer bildirdiği belirlenir.
Durum eklerini alan her sözcük yer tamlayıcısı olmaz, zarf tümleci de olabilir.
3
Doğru seçeneği belirlemek
'Yazarın son romanında anlattığı olaylar, okurların zihninde derin izler bırakıyor.' cümlesinde 'okurların zihninde' ögesinin yer tamlayıcısı olduğu netleşir.
Bu öge 'nerede' sorusuna yanıt vermekte ve yer tamlayıcısı görevini üstlenmektedir.

Anahtar Kavram

Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç), yaklaşma (-e), bulunma (-de) ve uzaklaşma (-den) eklerini alarak yüklemi yer yönünden tamamlar. Ancak bu ekleri alan her sözcük yer tamlayıcısı değildir; zaman, durum veya sebep bildirenler zarf tümleci olur.
Tahmini Süre:2m 0s
Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı) Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin