Examkin

İsimler (Adlar)

14 soru

Tüm türler14Çoktan seçmeli5Eşleştirme4Boşluk doldurma5
Soru 1Soru →

Metindeki boşlukları, cümlenin bağlamına ve dil bilgisi kurallarına uygun biçimde, isimlerin üzerine gelen çekim ekleriyle (iyelik ve durum ekleri) doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Sanatçı, bu eser çocukluk anılarını anlatırken okuyucuyu hüzünlü bir serüven çıkarır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk boşluğa üçüncü teklik şahıs iyelik eki ile bulunma durum ekinin birleşimi olan '-inde', ikinci boşluğa ise yönelme durum eki olan '-e' getirilmelidir.
Cümlenin dil bilgisel yapısı ve anlam bütünlüğü incelendiğinde; ilk boşlukta 'eser' sözcüğünün bulunma bildiren çekim eklerini alarak 'eserinde' (-inde), ikinci boşlukta ise 'serüven' sözcüğünün yönelme bildiren çekim ekini alarak 'serüvene' (-e) şeklinde tamamlanması gerekmektedir. Bu ekler isim çekim ekleri olan iyelik ve durum (hâl) ekleridir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk boşluğun bulunduğu 'eser' sözcüğünün aldığı eki belirlemek için cümlenin öge ve anlam ilişkilerini inceleyin.
'Sanatçı bu eser...' ifadesinde, eylemin gerçekleştiği yer bildirilmektedir. Eser sözcüğü önce üçüncü şahsa aitlik bildiren iyelik ekini (-i) ve kaynaştırma ünsüzünü (-n-) alıp ardından bulunma durum eki (-de) ile tamamlanarak 'eserinde' biçimine girmelidir.
Cümlenin anlam akışı, anıların anlatıldığı mekânı/eseri bulunma durumuyla belirtmeyi gerektirir.
2
İkinci boşluğun bulunduğu 'serüven' sözcüğünün alması gereken eki ve yüklemle olan ilişkisini analiz edin.
'serüven...' sözcüğü, 'çıkarmak' eyleminin yöneldiği kavramı belirtmektedir. Bu nedenle yönelme durum eki olan '-e' gelerek 'serüvene (çıkarmak)' şeklinde tamamlanmalıdır.
'Serüvene çıkarmak' kalıbı yönelme durum eki gerektiren bir birleşik ifadedir.

Anahtar Kavram

İsim çekim eklerinden iyelik ve durum (hâl) eklerinin işlevleri ve cümlede kullanımı.
Soru 2Soru →

Bir sanatçının anlatısı (I), geçmişin derinliklerinden (II) beslense de yüzü her zaman geleceğe (III) dönüktür. Toplumsal değişimleri (IV) eserlerinde bir ayna gibi yansıtan yazar, insanı (V) kendi gerçeğiyle yüzleştirir.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V. sözcük, iyelik eki almış bir isimdir.

Cevap

V. sözcük olan 'insanı' kelimesi iyelik eki almamıştır, belirtme durum eki (−ı -ı ) almıştır.
Beşinci sözcük olan 'insanı' kelimesi, cümle içinde belirtili nesne olarak kullanılmıştır ve aldığı −ı -ı eki iyelik eki değil, belirtme durum ekidir. Dolayısıyla bu sözcüğün iyelik eki aldığını belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki numaralanmış sözcüklerin yapılarını ve aldıkları ekleri incelemek.
anlatısı (anlat-ı-sı: türemiş isim ve iyelik eki), derinliklerinden (derin-lik-ler-i-den: isim, iyelik ve ayrılma eki), geleceğe (gel-ecek-e: isim ve yönelme eki), değişimleri (değiş-im-ler-i: isim ve belirtme eki), insanı (insan-ı: isim ve belirtme eki).
Sözcüklerin isim çekim eki alıp almadıklarını belirlemek.
2
Beşinci sözcüğün cümledeki işlevini ve aldığı eki çözümlemek.
"insanı" sözcüğü "yüzleştirir" eyleminin kimi etkilediğini gösteren bir belirtili nesnedir. Buradaki −ı -ı eki sahiplik bildirmeyen belirtme durum ekidir.
Üçüncü şahıs iyelik eki ile belirtme durum ekinin karıştırılmasını önlemek için cümlenin öge dizilişine bakılması gerekir.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri doğrulamak.
Beşinci sözcüğün iyelik eki aldığını iddia eden seçeneğin yanlış olduğu kesinleşir.
Soru bizden yanlış olan dil bilgisel yargıyı bulmamızı istemektedir.

Anahtar Kavram

İsim çekim ekleri (iyelik eki ve belirtme durum ekinin işlevsel farkları)
Soru 3Soru →

Edebî metinlerde isimler, üstlendikleri işlevlere göre çeşitli çekim ekleri alarak cümledeki görevlerini belirlerler. Buna göre, aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerlere getirilmesi gereken uygun isim çekim eklerini yazınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Yazar, çocukluk günleri anılarını anlatırken okuyucuyu da o yılların sıcaklığı ortak ediyor.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk boşluğa ilgi (tamlayan) durumu eki olan '-nin', ikinci boşluğa ise yönelme durumu eki olan '-na' getirilmelidir.
İlk boşluğa getirilen ilgi eki olan '-nin', 'çocukluk günleri' belirtisiz isim tamlamasını 'anıları' ismine bağlayarak bir zincirleme isim tamlaması oluşturur. İkinci boşluğa getirilen yönelme durumu eki olan '-na' ise, 'sıcaklığı' ismini cümlede yükleme bağlayarak yer tamlayıcısı görevinde kullanılmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin ilk kısmındaki 'çocukluk günleri... anılarını' isim grubu incelenir.
'çocukluk günleri' ifadesinin bir belirtisiz isim tamlaması olduğu ve bu öbeğin 'anılarını' ismiyle birleşerek bir zincirleme isim tamlaması oluşturması gerektiği belirlenir. Bu bağlantıyı kurmak için ilgi (tamlayan) eki olan '-nin' gereklidir.
İsim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasındaki sahiplik ve aitlik ilişkisini kurmak için ilgi eki kullanılır.
2
Cümlenin ikinci kısmındaki 'o yılların sıcaklığı... ortak ediyor' isim grubu ve yüklem ilişkisi incelenir.
'sıcaklık' ismi iyelik eki aldıktan sonra yüklemdeki 'ortak etmek' eylemine yönelme anlamıyla bağlanmalıdır. Bu nedenle kaynaştırma ünsüzü 'n' yardımıyla yönelme durumu eki olan '-a' eklenmelidir.
'Ortak etmek' eylemi, yön yönünden bir isme bağlanmayı gerektirdiği için cümlede yönelme durumu eki (-e hâli) kullanılır.

Anahtar Kavram

İsim çekim eklerinin (ilgi ve durum eklerinin) isimler üzerindeki işlevleri ve isim tamlaması kurmadaki rolleri.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, cümlenin ögeleri arasındaki anlamsal ve dil bilgisel ilişkileri göz önünde bulundurarak, kelimelere eklenmesi gereken en uygun isim çekim ekleriyle (belirtme durumu ekleri ve kaynaştırma ünsüzleri) tamamlayınız. Ekleri yazarken kısa çizgi (-) veya kesme işareti (') kullanmayınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Bir sanat eserinin kalıcılığı, yazarın dış dünya algılayış biçimi dilin estetik imkânlarıyla ne ölçüde bütünleştirebildiğine bağlıdır.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci boşluğa '-yı' (kaynaştırma ünsüzü 'y' + belirtme durumu eki '-ı'), ikinci boşluğa ise '-ni' (kaynaştırma ünsüzü 'n' + belirtme durumu eki '-i') getirilmelidir.
Cümlede nesne görevinde bulunan isimlerin belirtme durumu eki (-ı / -i) ile çekimlenmesi gerekmektedir. Ünlüyle biten 'dünya' ismi, 'y' kaynaştırma harfiyle birlikte '-yı' ekini alarak 'dünyayı' şekline gelir. İyelik eki almış olan 'biçimi' ismi ise, belirtme durumu eki alırken 'n' kaynaştırma harfiyle birlikte '-ni' ekini alarak 'biçimini' hâline gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin genel yapısını ve yan cümlelerin yüklemlerini analiz edin.
Cümlenin yüklemi 'bağlıdır' sözcüğüdür. Yan cümlenin yüklemi olan 'bütünleştirebildiğine' sıfat-fiili geçişlidir ve nesneye ihtiyaç duyar.
Kelime gruplarının hangi hâl eklerini alması gerektiğini belirlemek için cümlenin öge ilişkilerini kurmak gerekir.
2
'dış dünya' ifadesinin alacağı eki saptayın.
'dış dünya' tamlamas��, 'algılayış' isim-fiilinin nesnesidir ('neyi algılayış?'). Bu nedenle belirtme durumu eki almalıdır. Ünlüyle biten 'dünya' kelimesine ek getirilirken araya kaynaştırma ünsüzü 'y' girer ve ek '-yı' olur.
'dünya' isminin geçişli bir eylemsiyle kurduğu nesne ilişkisini doğru çekimlemek için.
3
'algılayış biçimi' ifadesinin alacağı eki saptayın.
'yazarın dış dünyayı algılayış biçimi' grubu, 'bütünleştirebildiğine' eylemsisinin nesnesidir. Tamlanan durumundaki 'biçimi' kelimesi zaten iyelik eki almıştır. İyelik ekinden sonra belirtme durumu eki getirilirken araya kaynaştırma ünsüzü 'n' girer ve ek '-ni' olur.
Belirtili isim tamlamasının nesne görevinde kullanılmasıyla oluşan çekim yapısını tamamlamak için.

Anahtar Kavram

İsim Çekim Ekleri (Belirtme Durumu Eki, İyelik Eki ve Kaynaştırma Ünsüzleri)
Soru 5Soru →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış isimleri, bu isimlerin türsel özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Gökyüzünde süzülen kuş sürüsü, izleyenlere unutulmaz bir manzara sunuyordu.
Yıllar süren ayrılığın ardından içini kaplayan özlem, gözlerinden okunuyordu.
Bu yaz tatilinde ailece Ege kıyılarını gezmeye karar verdik.
Bahçedeki rengârenk çiçekler, etrafa mis gibi kokular yayıyordu.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cümlelerde geçen 'sürüsü' sözcüğü topluluk ismiyle, '��zlem' sözcüğü soyut isimle, 'Ege' sözcüğü özel isimle ve 'çiçekler' sözcüğü çoğul isimle eşleşmektedir.
Verilen cümlelerdeki koyu harflerle yazılmış isimler sırasıyla topluluk, soyut, özel ve çoğul isim kategorileriyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
'Gökyüzünde süzülen kuş sürüsü...' cümlesindeki 'sürüsü' sözcüğünü incelemek.
'Sürü' sözcüğü, çoğul eki (-ler/-lar) almadığı hâlde birden çok varlıktan oluşan bir grubu ifade ettiği için bir topluluk ismidir.
Topluluk isimlerinin yapısal ve anlamsal özelliklerini belirlemek için.
2
'Yıllar süren ayrılığın ardından içini kaplayan özlem...' cümlesindeki 'özlem' sözcüğünü incelemek.
'Özlem' sözcüğü, beş duyu organıyla algılanamayan ancak zihinsel/duygusal olarak varlığı bilinen bir kavramı karşıladığı için soyut bir isimdir.
Soyut isimlerin tanımına uygunluğunu tespit etmek için.
3
'Bu yaz tatilinde ailece Ege kıyılarını...' cümlesindeki 'Ege' sözcüğünü incelemek.
'Ege' sözcüğü, belirli bir coğrafi bölgeyi (tek bir varlığı) karşıladığı ve büyük harfle yazıldığı için özel bir isimdir.
Özel isimlerin ayırt edici niteliklerini kontrol etmek için.
4
'Bahçedeki rengârenk çiçekler...' cümlesindeki 'çiçekler' sözcüğünü incelemek.
'Çiçekler' sözcüğü, '-ler' çoğul ekini alarak aynı türden birden fazla varlığı karşıladığı için çoğul bir isimdir.
Çoğul isimlerin ek özelliğini belirlemek için.

Anahtar Kavram

İsimlerin anlamlarına (soyut-somut, özel-cins), sayılarına (tekil, çoğul, topluluk) göre sınıflandırılması.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Türkçede belirtme durumu eki olan '-ı / -i / -u / -ü' ile üçüncü teklik şahıs iyelik eki olan '-ı / -i / -u / -ü' sıklıkla karıştırılmaktadır. İyelik eki eklendiği sözcüğün kime ya da neye ait olduğunu belirtirken belirtme durumu eki ise cümlede eylemden etkilenen varlığı (nesneyi) belirtir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde '-ı / -i / -u / -ü' eki, eklendiği sözcüğe belirtme durumu (hâl) eki görevinde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Defteri çantasından çıkarıp masaya yavaşça koydu.

Cevap

Defteri çantasından çıkarıp masaya yavaş��a koydu.
Doğru cevap, 'Defteri çantasından çıkarıp masaya yavaşça koydu.' cümlesidir. Bu cümledeki 'defteri' sözcüğü, eylemin ('çıkarıp' fiilimsisinin) neyi etkilediğini belirten ve sözcüğün nesne görevinde kullanılmasını sağlayan belirtme durumu (hâl) ekini almıştır. Herhangi bir aitlik ilişkisi taşımamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde '-ı / -i / -u / -ü' eki alan isimleri tespit etmek.
'sonu', 'yazısı', 'defteri', 'ekranı' ve 'sesi' sözcükleri belirlenmiştir.
İnceleme yapacağımız hedef ekleri taşıyan sözcükleri ortaya koymak amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
2
Sözcüklerin aitlik bildirip bildirmediğini ve isim tamlaması içinde yer alıp almadığını kontrol etmek.
'Yolun sonu', 'Onun yazısı', 'Telefonun ekranı' ve 'Çocuğun sesi' ifadelerinin belirtili isim tamlaması olduğu ve bu sözcüklerin üçüncü tekil şahıs iyelik (aitlik) eki taşıdığı belirlenmiştir.
İyelik ekleri eklendikleri varlığın kime veya neye ait olduğunu gösterir; bu durumu netleştirmek için tamlama ilişkileri analiz edilir.
3
Geriye kalan sözcüğü eylemle olan ilişkisi bakımından incelemek.
'Defteri çantasından çıkarıp...' cümlesinde 'defteri' sözcüğünün bir aitlik taşımadığı, 'neyi çıkarıp' sorusuna cevap vererek belirtme durumu eki aldığı saptanmıştır.
Belirtme durumu ekinin cümlede nesne kurma işlevini teyit etmek için bu adım uygulanır.

Anahtar Kavram

İsim çekim eklerinden iyelik eki ile belirtme durumu ekinin işlevsel ayrımı
Tahmini Süre:45s
Soru 7Soru →

Aşağıdaki cümlelerde koyu renkli olarak verilen isimler ile bu isimlerin dil bilgisel özellikleri eşleştirilmek istenmektedir. Buna göre, sol sütundaki cümlelerde yer alan isimleri sağ sütundaki uygun yapısal ve anlamsal açıklamalarla nasıl eşleştirirsiniz?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yeni anayasa taslağı üzerinde çalışan kurulun üyeleri, yarın son toplantısını yapacak.
Yazarın toplumsal olaylara dair özgün düşünceleri, edebiyat çevrelerinde geniş yankı uyandırdı.
Kış aylarında pencereden sızan soğuktan korunmak için kalın perdeler astılar.
Bilim insanları, insanlığın ortak mirasını korumak için yeni bir proje başlattı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki cümlelerde geçen isimler, sağ sütundaki tanımlarla sırasıyla eşleşmektedir: 'kurulun' kelimesi topluluk adı ve ilgi ekiyle; 'düşünceleri' kelimesi fiilden türemiş soyut isim, çoğul ve iyelik ekleriyle; 'soğuktan' kelimesi fiilden türemiş somut isim ve ayrılma ekiyle; 'insanlığın' kelimesi ise somut isimden türemiş soyut isim ve ilgi ekiyle eşleşir.
Verilen cümlelerdeki isimler çözümlendiğinde: 'kurulun' sözcüğü topluluk adıdır ve ilgi durumu eki almıştır; 'düşünceleri' sözcüğü düşün- fiilinden türemiş soyut bir isim olup çoğul ve iyelik eki almıştır; 'soğuktan' sözcüğü soğumak fiilinden türemiş somut bir isimdir ve ayrılma eki almıştır; 'insanlığın' sözcüğü ise somut bir isim olan insan kelimesinden türetilip soyut anlam kazanmış ve ilgi eki almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk cümledeki 'kurulun' sözcüğünün incelenmesi
'Kurul' kelimesinin birden fazla kişiden oluşan bir heyeti temsil etmesi nedeniyle topluluk adı olduğu, '-un' ekinin de ilgi (tamlayan) eki olduğu belirlenir. Bu durum birinci açıklama ile eşleşir.
Sözcüğün anlam ve ek yapısının tespiti için.
2
İkinci cümledeki 'düşünceleri' sözcüğünün incelenmesi
'Düşünmek' eyleminden türetilen 'düşünce' sözcüğünün soyut bir isim olduğu, yazarın düşünceleri ifadesinde '-ler' çoğul ve '-i' iyelik ekini barındırdığı görülür. Bu durum ikinci açıklama ile eşleşir.
Türetim şeklinin ve çekim eklerinin işlevlerinin belirlenmesi için.
3
Üçüncü cümledeki 'soğuktan' sözcüğünün incelenmesi
'Soğumak' eyleminden türeyen 'soğuk' sözcüğünün beş duyu organından biriyle (dokunma) hissedilebildiği için somut olduğu ve ayrılma durum eki olan '-tan' ekini aldığı saptanır. Bu durum üçüncü açıklama ile eşleşir.
Sözcüğün anlamsal niteliğinin (somut/soyut) ve hal ekinin tespit edilmesi için.
4
Dördüncü cümledeki 'insanlığın' sözcüğünün incelenmesi
Somut bir isim olan 'insan' kelimesine '-lık' eki getirilerek soyut bir kavrama dönüştüğü ('insanlık') ve '-ın' ilgi eki aldığı görülür. Bu durum dördüncü açıklama ile eşleşir.
Türetim sonrası anlam değişiminin ve ilgi ekinin belirlenmesi için.

Anahtar Kavram

İsimlerin yapısal özellikleri, türeme yolları, anlam türleri (somut, soyut, topluluk) ve aldıkları çekim ekleri (iyelik, hal ekleri).
Soru 8Soru →

Aşağ��daki cümlede boş bırakılan yeri, verilen tanımdan yola çıkarak uygun dil bilgisi terimiyle doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Türkçede biçimce tekil olduğu hâlde anlamca birden çok varl��ğı bünyesinde barındıran 'aile', 'millet', 'sürü' gibi isimlere adı verilir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

topluluk (veya topluluk ismi / topluluk adı)
Verilen tanım ve örnekler, dil bilgisinde 'topluluk ismi' (veya 'topluluk adı') olarak adlandırılan kavramı açıklamaktadır. Bu sözcükler çoğul eki almadıkları hâlde anlamca birden fazla varlığı kapsarlar.

Adım Adım Çözüm

1
Tanımda verilen özellikleri analiz edin.
Tanım, biçimce tekil olan (çoğul eki almamış) fakat anlamca çokluk bildiren isimleri işaret etmektedir.
Soruda verilen 'aile', 'millet' ve 'sürü' kelimelerinin yapısal ve anlamsal özellikleri bunu doğrulamaktadır.
2
Bu özellikleri karşılayan dil bilgisi terimini belirleyin.
Bu özelliklere sahip isim grubu 'topluluk ismi' (veya 'topluluk adı') olarak adlandırılır.
Dil bilgisinde isimler sayılarına göre tekil, çoğul ve topluluk isimleri olarak üçe ayrılır.

Anahtar Kavram

Sayılarına Göre İsimler (Topluluk İsimleri)
Soru 9Soru →

Kimi zaman çocukluğun o loş ve kokulu odalarında, geçmişin gölgesiyle örülü bir sessizlik karşılar bizi. Zamanın bu amansız akışında, insan ruhunun derinliklerine sızan her hüzün, aslında yitirilen bir cennetin habercisidir.

Bu parçada geçen isimlerle (adlarla) ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "insan ruhunun derinlikleri" zincirleme isim tamlamasında, tamlayan grubunu oluşturan isimlerin tümü türemiş yapılıdır.

Cevap

Tamlayan grubunu oluşturan isimlerin tümünün türemiş yapılı olduğu yargısı söylenemez.
"insan ruhunun derinlikleri" zincirleme isim tamlamasında tamlayan öbeği "insan ruhunun" söz öbeğidir. Bu öbekteki "insan" ve "ruh" kelimeleri basit yapılı isimlerdir, dolayısıyla tamlayanı oluşturan isimlerin tümünün türemiş olduğu söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki "insan ruhunun derinlikleri" zincirleme isim tamlamasını ve tamlayan öbeğini belirlemek.
İsim tamlamasında tamlayan grubu "insan ruhunun", tamlanan ise "derinlikleri" sözcüğüdür.
Seçenekteki tezi doğrulamak veya çürütmek amacıyla tamlayan grubundaki sözcükleri ayrıştırmak gerekir.
2
Tamlayan öbeğindeki "insan" ve "ruh" sözcüklerinin yapısal özelliklerini analiz etmek.
"insan" ve "ruh" sözcükleri yapım eki almamıştır, dolayısıyla basit yapılı isimlerdir. Sadece tamlanan olan "derinlikleri" (derin-lik) türemiştir.
Tamlayanda yer alan kelimelerin türemiş olup olmadığını saptamak yargının yanlışlığını gösterir.
3
Elde edilen verilerle seçeneği karşılaştırarak söylenemeyecek olan yargıyı kesinleştirmek.
Tamlayan öbeğindeki isimlerin tamamı türemiş değil basit yapılı olduğundan bu yargı yanlıştır.
Soru kökünde bizden söylenemeyecek olan seçeneği bulmamız istenmiştir.

Anahtar Kavram

İsimlerin Yapısı ve İsim Tamlamaları
Soru 10Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, cümlenin anlam ve yapı bütünlüğünü sağlayacak şekilde uygun isim çekim ekleriyle (iyelik ve hâl ekleri) tamamlayınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Sanatın toplumsal işlev her dönem tartışılagelmiştir; ancak bireyin kendi iç dünyası yansıtmadaki başarısı yadsınamaz.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk boşluğa üçüncü tekil kişi iyelik eki olan '-i', ikinci boşluğa ise belirtme durumu eki olan '-nı' getirilmelidir.
Cümledeki anlam ilişkilerine göre ilk boşluğa tamlanan (iyelik) eki olan '-i', ikinci boşluğa ise nesne ilişkisi kuran belirtme durumu eki olan '-nı' getirilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk boşluğun dahil olduğu isim tamlaması ilişkisini belirleme
'Sanatın toplumsal işlevi' ifadesi belirtili isim tamlaması oluşturmaktadır.
'Sanatın' tamlayanına bağlı olan 'işlev' sözcüğü tamlanan konumundadır ve aidiyet belirten üçüncü tekil kişi iyelik ekini almalıdır.
2
İkinci boşluğun dahil olduğu sözcüğün cümledeki işlevini ve alması gereken eki belirleme
'dünyasını' sözcüğü 'yansıtmadaki' fiilimsinin nesnesi durumundadır ve belirtme durumu eki almalıdır.
'iç dünyası' tamlaması zaten iyelik eki (-sı) taşımaktadır. Bu ifadenin nesneleşerek eylemsiye bağlanması için belirtme (yükleme) hâli ekini alması gerekir. İyelik ekinden sonra gelen durum eki araya pronominal 'n' sesini alarak '-nı' biçimine dönüşür.

Anahtar Kavram

İsim Çekim Ekleri (İyelik ve Hâl Ekleri)
Soru 11Soru →

Edebiyatın (I) insan ruhunu sağaltan bir gücü vardır. Yazar, hayatın içindeki karmaşayı eserlerine aktarırken aslında kendi iç dünyasını (II) da yansıtır. Okurlar, bu romanları (III) okurken kendi yaşamlarından kesitler bulur ve kitabın (IV) sunduğu hayal (V) dünyasına sığınırlar.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III. sözcükteki '-ı' eki, üçüncü tekil şahıs iyelik ekidir.

Cevap

III. numaralı sözcükteki '-ı' eki, üçüncü tekil şahıs iyelik eki değil, belirtme durum ekidir.
romanları sözcüğündeki '-ı' ekinin üçüncü tekil şahıs iyelik eki olduğunu belirten yargı yanlıştır. Cümledeki 'bu romanları' ifadesi belirtme durum eki almıştır ve cümlenin nesnesini oluşturmaktadır; herhangi bir aitlik/sahiplik bildirmemektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki I. sözcük olan 'Edebiyatın' kelimesini incelemek.
'Edebiyat' soyut bir isimdir. '-ın' eki ise ilgi (tamlayan) durum ekidir. Bu nedenle I. sözcükle ilgili yargı doğrudur.
Sözcüğün türünü ve aldığı eki doğru belirlemek.
2
Parçadaki II. sözcük olan 'dünyasını' kelimesini incelemek.
'Dünya' ismine gelen '-sı' eki üçüncü tekil şah��s iyelik eki, '-ı' eki ise belirtme durum ekidir. Bu nedenle II. sözcükle ilgili yargı doğrudur.
İyelik ve hâl eklerinin ardı ardına gelme sırasını kontrol etmek.
3
Parçadaki III. sözcük olan 'romanları' kelimesini incelemek.
'romanları' sözcüğü 'Okurlar bu romanları okurken...' cümlesinde kullanılmıştır. Buradaki '-ı' eki belirtme durum ekidir, iyelik eki değildir. Bu nedenle III. sözcükle ilgili yargı yanlıştır.
Cümledeki anlam ilişkisine göre ekin işlevini ayırt etmek.
4
Parçadaki IV. sözcük olan 'kitabın' kelimesini incelemek.
'Kitap' kelimesi somuttur. Tamlayan eki (-ın) aldığında 'p' sesi 'b'ye dönüşerek yumuşamıştır. Çekim eki almıştır. Bu nedenle IV. sözcükle ilgili yargı doğrudur.
İsimdeki ses olayını ve çekim ekini tespit etmek.
5
Parçadaki V. sözcük olan 'hayal' kelimesini incelemek.
'Hayal' sözcüğü soyut bir isimdir ve herhangi bir hâl eki almadığı için yalın durumdadır. Bu nedenle V. sözcükle ilgili yargı doğrudur.
İsmin anlam özelliğini ve hâl durumunu belirlemek.

Anahtar Kavram

İsim Çekim Ekleri ve İsimlerin Dil Bilgisel Özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru →

Aşağıdaki numaralanmış cümleleri, içlerinde yer alan isimlerin (adların) sağ sütundaki dil bilgisi özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kış aylarında ormanlar, sessizliğin derinliğinde kendi kabuğuna çekilir.
İnsan, hayatı boyunca sürekli bir anlam arayışı içinde olan tek varlıktır.
Karşılaştığımız sorunları çözmek için her zaman yeni bir yol bulmalıyız.
Genç sanatçı, son kitabında çocukluk yıllarında yaşadığı çevreye geniş yer vermiş.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümledeki 'ormanlar' ifadesi topluluk adının çoğullanmasıyla; ikinci cümledeki 'insan' ifadesi genel anlamlı tekil isimle; üçüncü cümledeki 'yol' ifadesi somut bir ismin soyutlanmasıyla; dördüncü cümledeki 'kitabında' ifadesi ise hem iyelik hem hâl eki alan isimle eşleşir.
Eşleştirmelerin tamamı doğru yapılmıştır: Birinci cümledeki 'ormanlar' kelimesi topluluk isminin çoğullanmasına; ikinci cümledeki 'insan' kelimesi genel anlamda kullanılmış tekil isme; üçüncü cümledeki 'yol' kelimesi somut anlamlıyken soyut anlama kayan bir isme; dördüncü cümledeki 'kitabında' kelimesi ise hem iyelik eki hem bulunma durum eki alan isme örnek teşkil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde geçen isim soylu sözcükleri ve bu isimlerin cümle içindeki görevlerini tespit etmek.
Birinci cümlede 'ormanlar', ikinci cümlede 'insan', üçüncü cümlede 'yol' ve dördüncü cümlede 'kitabında' sözcükleri isim olarak belirlenmiştir.
Eşleştirme yapılacak isimlerin tam olarak hangi kelimeler olduğunu bulmak gerekmektedir.
2
Belirlenen isimlerin anlamsal ve yapısal özelliklerini inceleyerek sağ sütundaki tanımlarla karşılaştırmak.
'orman' topluluk ismidir ve çoğul eki almıştır; 'insan' türün genelini kapsar; 'yol' soyut anlam kazanmıştır; 'kitabında' sözcüğü iyelik ve durum eklerini barındırır.
Her ismin sahip olduğu dil bilgisel özelliğin sağ taraftaki karşılığını doğru şekilde belirlemek gerekir.

Anahtar Kavram

İsimlerin anlamsal (somut, soyut, genel anlam), sayısal (tekil, çoğul, topluluk) ve çekimsel özellikleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru →

Sisli bir sonbahar akşamı, vadideki küçük köye doğru ilerleyen kafile, sessizliği bozan tek unsurdu. Rüzgârın uğultusu, ağaçların sararmış yapraklarını savururken içimizdeki hüzün katlanarak artıyordu. Geceleyin bu dağlık bölgede sığınacak güvenli bir liman bulma umuduyla adımlarımızı hızlandırdık.

Bu parçada yer alan isimlerle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "sessizli��i" sözcüğü, hem iyelik eki hem de belirtme durumu eki almış bir isimdir.

Cevap

"sessizliği" sözcüğünün hem iyelik hem de belirtme durumu eki aldığını iddia eden seçenektir.
"sessizliği" sözcüğü "ses-siz-lik" gövdesine sadece belirtme durumu eki olan "-i" almıştır. Sözcükte iyelik (sahiplik) bildiren bir ek bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu kelimenin hem iyelik hem de belirtme durumu eki aldığını savunan yargı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki isimleri ve aldıkları ekleri belirlemek için metni analiz etme.
Metindeki isim soylu kelimelerden isim görevi üstlenenler (sonbahar, akşamı, köye, kafile, sessizliği, unsurdu, rüzgârın, uğultusu, ağaçların, yapraklarını, hüzün, bölgede, liman, umuduyla, adımlarımızı) ve ekleri incelenmiştir.
İsimlerin dil bilgisel özelliklerini doğru yorumlayabilmek için öncelikle isim olan sözcükleri tespit etmek gerekir.
2
Seçeneklerde yer alan doğru yargıları elemek üzere eşleştirme yapma.
"kafile" sözcüğünün topluluk adı olduğu, "uğultusu" sözcüğünün yansımadan türediği, "yapraklarını" sözcüğünün çoğul, iyelik ve belirtme durum eklerini aldığı, "hüzün" sözcüğünün soyut ve tekil olduğu doğrulanmıştır.
Soru kökündeki yanlış olan yargıyı bulmak amacıyla doğru yargıların elenmesi hedeflenmiştir.
3
"sessizliği" sözcüğünü eklerine ayırarak aldığı eklerin işlevini inceleme.
"sessizliği" sözcüğü "ses-siz-lik-i" şeklinde eklerine ayrılır. Sondaki "-i" eki, kelimeye belirtme (yükleme) anlamı katan durum ekidir. Kelimede sahiplik bildiren herhangi bir iyelik eki yoktur.
İlgili seçenekteki yargının yanlış olduğunu ve dolayısıyla doğru cevabı netleştirmeyi sağlar.

Anahtar Kavram

İsimlerde Çekim Ekleri (İyelik ve Belirtme Durumu Eki Ayrımı)
Soru 14Soru →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış isimleri, sağ sütunda verilen dil bilgisi özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sanatçının son eserini büyük bir beğeniyle okudum.
Bu büyük kurultay, ülkenin dört bir yanından gelen temsilcileri bir araya getirdi.
Bu zor günlerde hissettiği yalnızlık, onu yazmaya yönlendiren en büyük güçtü.
Kütüphanedeki bilgisayarlar, öğrencilerin araştırma yapmasını kolaylaştırıyor.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

"eserini" sözcüğü hem iyelik hem belirtme eki almış basit bir isimle; "kurultay" fiil kökünden türemiş topluluk ismiyle; "yalnızlık" isim kökünden türemiş soyut ve tekil isimle; "bilgisayarlar" ise birleşik, somut ve çoğul isimle eşleşir.
Cümlelerde geçen isimlerin morfolojik (yapısal) ve anlamsal özellikleri incelendiğinde doğru eşleştirmeler şu şekildedir: 'eserini' sözcüğü yapım eki almadığı ve üçüncü tekil iyelik ile belirtme durum eklerini barındırdığı için hem iyelik hem belirtme eki almış basit yapılı isimdir. 'kurultay' sözcüğü kur- fiil kökünden türetilmiş bir topluluk ismidir. 'yalnızlık' sözcüğü yalın isim kökünden türetilmiş soyut ve tekil bir isimdir. 'bilgisayarlar' sözcüğü ise bilgi ve sayar sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş, somut ve çoğul bir isimdir.

Adım Adım Çözüm

1
"eserini" sözcüğünü eklerine ayırıp yapısını ve aldığı ekleri belirleme.
"eser-i-n-i" şeklinde eklerine ayrılır. Yapım eki almadığı için basit yapılıdır. İlk "-i" iyelik eki, ikinci "-i" belirtme hâli ekidir.
Sözcüğün aldığı çekim eklerinin işlevlerini ve yapısal durumunu tespit etmek amacıyla bu adım gerçekle��tirilir.
2
"kurultay" sözcüğünün kökünü, yapısını ve anlam özelliğini analiz etme.
"kur-" fiil kökünden türetilmiştir. Çok sayıda kişiden oluşan bir kurulu ifade ettiği için topluluk ismidir.
Sözcüğün türetildiği kökün türünü ve anlamca karşıladığı niceliği belirlemek için bu adım gereklidir.
3
"yalnızlık" sözcüğünün kök türünü ve anlamsal özelliklerini inceleme.
"yalın" isim kökünden türetilmiştir. Beş duyu organıyla algılanamadığı için soyut, çoğul eki almadığı için tekildir.
İsimlerin anlamsal (somut/soyut) ve sayısal (tekil/çoğul/topluluk) niteliklerini ayırt etmek için bu adım uygulanır.
4
"bilgisayarlar" sözcüğünün yapısal ve anlamsal sınıflandırmasını yapma.
"bilgi" ve "sayar" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur, somuttur ve çoğul eki (-lar) almıştır.
Birleşik isimlerin tespiti ve çoğul eki işlevinin doğrulanması için bu analiz yapılır.

Anahtar Kavram

İsimlerin Yapısal (Basit, Türemiş, Birleşik) ve Anlamsal (Somut, Soyut, Tekil, Çoğul, Topluluk) Özellikleri ile Aldıkları Çekim Ekleri
İsimler (Adlar) Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin