Examkin

Düzeltme İşaretinin Kullanımı

8 soru

Tüm türler8Çoktan seçmeli5Eşleştirme3
Soru 1Soru →

Düzeltme işareti (^); yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek, Arapça ve Farsçadan geçen kelimelerde ünsüzlerin ince okunmasını sağlamak veya nispet ekinin iyelik ekiyle karışmasını önlemek amacıyla kullanılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde düzeltme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınır boylarında nöbet tutan Türk askerî, vatan savunmasını büyük bir kararlılıkla sürdürüyor.

Cevap

Sınır boylarında nöbet tutan Türk askerî, vatan savunmasını büyük bir kararlılıkla sürdürüyor.
Doğru cevap, Türk askeri ifadesindeki düzeltme işaretinin yanlış kullanıldığı seçenektir. 'Türk askeri' ifadesi bir isim tamlamasıdır ve buradaki '-i' eki üçüncü şahıs iyelik ekidir. Türk Dil Kurumuna göre, düzeltme işareti iyelik eki olan '-i' üzerinde kullanılmaz, sadece iyelik eki ile karışma ihtimali olan nispet eki olan '-î' üzerinde kullanılır. Bu nedenle sözcüğün 'Türk askeri' şeklinde yazılması gerekirdi.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki düzeltme işareti kullanılmış veya kullanılmamış olan sözcükler tespit edilir.
'resmî', 'edebî', 'askerî', 'halasının' ve 'dükkânın' sözcükleri incelenir.
Yazım kuralı ihlalinin hangi sözcükte olduğunu belirlemek için hedef kelimeler saptanmalıdır.
2
Sözcüklerin aldıkları eklerin ve üstlendikleri işlevlerin TDK kurallarına uygunluğu kontrol edilir.
'resmî' ve 'edebî' sözcüklerinde nispet eki doğru kullanılmıştır. 'dükkân' sözcüğündeki inceltme a'sı doğrudur. 'halasının' sözcüğünde akrabalık adı olan 'hala' kastedildiği için işaret kullanılmaması doğrudur. Ancak 'Türk askerî' tamlamasındaki '-i' iyelik ekidir.
İyelik ekleri ile nispet ekinin karıştırılmaması yazım kurallarında temel bir esastır.
3
İyelik eki olan '-i' ile yazılan sözcükteki hatalı düzeltme işareti tespit edilerek yanlış kullanım belirlenir.
'Türk askeri' tamlamasındaki '-i' eki iyelik eki olduğu için kelime düzeltme işareti almadan 'Türk askeri' şeklinde yazılmalıdır.
Nispet eki alan 'askerî' (askerî okul gibi) sıfatı ile iyelik eki alan 'askeri' ismini ayırt etmek yazım yanlışı yapılmasını engeller.

Anahtar Kavram

Nispet eki (-î) ile iyelik eki olan (-i) arasındaki fark ve düzeltme işaretinin işlevi

Alternatif Yöntem

İyelik eki ile nispet ekini ayırt etmek için pratik bir yöntem: Sözcüğün başına 'ona ait olan' veya belirtili isim tamlaması yapacak bir unsur getirildiğinde anlamlı oluyorsa (örneğin 'Türk'ün askeri') bu bir iyelik ekidir ve düzeltme işareti almaz. Ancak bir ismi niteleyip sıfat kuruyorsa (örneğin 'askerî lise') nispet ekidir ve düzeltme işareti alır.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 2Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde düzeltme işaretinin (^) kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Törende hazır bulunan Türk askerî, geçiş yürüyüşü esnasındaki disipliniyle izleyenlerden büyük alkış aldı.

Cevap

Törende hazır bulunan Türk askerî, geçiş yürüyüşü esnasındaki disipliniyle izleyenlerden büyük alkış aldı.
Türk Dil Kurumu kurallarına göre, belirtisiz isim tamlamalarındaki tamlanan eki üçüncü şahıs iyelik ekidir (-i) ve bu ek düzeltme işareti almaz. 'Türk askeri' ifadesinde de durum böyledir. Buna karşın, sıfat türeten nispet eki olan '-î' düzeltme işaretiyle yazılır (örneğin: askerî okul). Cümlede iyelik eki alan kelimenin 'Türk askerî' şeklinde yazılması yazım yanlışına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki düzeltme işareti adayları belirlenir.
Belirlenen sözcükler: evrak, hâlâ, hakem, katil ve askerî.
Düzeltme işaretinin doğru kullanılıp kullanılmadığını anlamak için ilgili kelimeler tespit edilmelidir.
2
TDK kurallarına göre uzun telaffuz edildiği halde düzeltme işareti almayan sözcükler ve anlam ayırt edici kelimeler kontrol edilir.
'evrak', 'hakem' ve 'katil' kelimelerinin düzeltme işareti almaması; henüz anlamındaki 'hâlâ' kelimesinin ise düzeltme işareti alması doğrudur.
Söyleyişten kaynaklanan hatalı düzeltme işareti kullanımını elemek gerekir.
3
Nispet eki (-î) ile iyelik ekinin (-i) ayrımı yapılır.
'Türk askeri' ifadesi bir belirtisiz isim tamlamasıdır ve buradaki '-i' eki iyelik ekidir. Nispet eki olan '-î' ile karıştırılarak 'Türk askerî' şeklinde yazılması yazım yanlışıdır.
Tamlamalardaki iyelik ekleri ile sıfat yapan nispet eklerinin yazım kurallarındaki farkını doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Nispet eki ile iyelik ekinin yazım ayrımı ve düzeltme işaretinin kelime anlamını ayırt etmedeki işlevi.
Soru 3Soru →

Aşağıdaki sözcükleri, düzeltme işaretinin kullanımından kaynaklanan anlam farklarını dikkate alarak doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

hâlâ
hala
âdet
adet

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

"hâlâ" sözcüğü "Henüz, şimdiye kadar anlamlarına gelen zarf" ile; "hala" sözcüğü "Babanın kız kardeşini belirten akrabalık adı" ile; "âdet" sözcüğü "Gelenek, görenek veya alışkanlık anlamındaki isim" ile; "adet" sözcüğü "Sayı, tane belirten isim" ile eşleşmelidir.
"hâlâ" (henüz) ve "âdet" (gelenek) kelimeleri düzeltme işaretiyle yazılırken, "hala" (akraba) ve "adet" (sayı) kelimeleri düzeltme işareti olmadan yazılır. Eşleştirme bu anlam farklarına dayanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
"hâlâ" ve "hala" sözcüklerinin anlam farkını ayırt edin.
Düzeltme işareti alan "hâlâ" henüz anlamında bir zarf iken, düzeltme işareti almayan "hala" akrabalık bildiren bir isimdir.
Düzeltme işareti, yazılışları aynı ancak anlamları ve söylenişleri farklı olan sözcükleri ayırt etmek amacıyla kullanılır.
2
"âdet" ve "adet" sözcüklerinin anlam farkını belirleyin.
Üzerinde düzeltme işareti bulunan "âdet" gelenek ve görenekleri ifade ederken, düzeltme işareti bulunmayan "adet" sayı ve tane belirtir.
Sözcüklerin telaffuz ve anlamlarındaki bu ayrım yazım kuralları açısından düzeltme işareti ile gösterilir.
3
Elde edilen anlam eşleşmelerini kontrol ederek sonuca ulaşın.
Tüm sözcükler doğru tanımlarıyla eşleştirilmiştir.
Yazım kurallarına uygun olarak kelimelerin doğru eşleşmesi sağlanmıştır.

Anahtar Kavram

Yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için düzeltme işaretinin kullanılması
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 4Soru →

Aşağıda sol sütunda düzeltme işareti (^) alan ve almayan hâlleriyle anlam farkı oluşturan bazı sözcükler, sağ sütunda ise bu sözcüklerin düzeltme işaretiyle yazıldıklarında kazandıkları anlamların tanımları karışık olarak verilmiştir. Sol sütundaki sözcükleri sağ sütundaki doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

âdet
hâlâ
şûra
âşık

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

âdet sözcüğü 'gelenek, görenek veya alışkanlık' tanımıyla; hâlâ sözcüğü 'henüz, şimdiye kadar anlamlarına gelen ve zaman bildiren belirteç' tanımıyla; şûra sözcüğü 'danışma kurulu, kurultay veya meclis' tanımıyla; âşık sözcüğü ise 'bir kimseye veya bir şeye karşı aşırı sevgi ve bağlılık duyan, tutkun kimse' tanımıyla eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede her sözcük, düzeltme işareti taşıdığında kazandığı gerçek Türk Dil Kurumu anlamına yönlendirilir. âdet gelenekle, hâlâ zaman belirteciyle, şûra danışma kuruluyla ve âşık da tutkun kimseyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki birinci sözcük olan 'âdet' ele alınır ve düzeltme işaretiyle kazandığı anlam belirlenir.
'âdet' sözcüğü 'gelenek, görenek veya alışkanlık' tanımını içeren seçenekle eşleştirilir.
Düzeltme işareti olmayan 'adet' sözcüğü sayı/tane bildirirken, düzeltme işareti alan 'âdet' gelenek anlamındadır.
2
Sol sütundaki ikinci sözcük olan 'hâlâ' ele alınır ve düzeltme işaretiyle kazandığı anlam belirlenir.
'Henüz, şimdiye kadar anlamlarına gelen ve zaman bildiren belirteç' tanımıyla eşleştirilir.
Akrabalık bildiren 'hala' sözcüğü düzeltme işareti almazken, zaman bildiren 'hâlâ' düzeltme işaretiyle yazılır.
3
Sol sütundaki üçüncü sözcük olan 'şûra' ele alınır ve düzeltme işaretiyle kazandığı anlam belirlenir.
'Danışma kurulu, kurultay veya meclis' tanımıyla eşleştirilir.
Yer gösteren 'şura' sözcüğü düzeltme işareti almazken, meclis/kurul anlamındaki 'şûra' düzeltme işaretiyle yazılır.
4
Sol sütundaki dördüncü sözcük olan 'âşık' ele alınır ve düzeltme işaretiyle kazandığı anlam belirlenir.
'Bir kimseye veya bir şeye karşı aşırı sevgi ve bağlılık duyan, tutkun kimse' tanımıyla eşleştirilir.
Eklem kemiği anlamındaki 'aşık' düzeltme işareti almazken, tutkun/sevdalı anlamındaki 'âşık' düzeltme işaretiyle yazılır.

Anahtar Kavram

Yazılışları aynı, anlamları ve söylenişleri ayrı olan sözcükleri ayırt etmek için düzeltme işaretinin kullanılması.
Soru 5Soru →

Düzeltme işareti (^); yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek, Arapça ve Farsçadan geçen kelimelerde bazı ünsüzlerin ince okunacağını belirtmek ve nispet ekinin iyelik ekiyle karışmasını önlemek amacıyla kullanılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde düzeltme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ressamın doğayı kendi penceresinden yorumladığı bu tablolarda, gökyüzünün resmî âdeta canlanıp üzerimize akıyor.

Cevap

Gökyüzünün resmî ifadesinin geçtiği cümle yazım yanlışı barındırmaktadır. Buradaki kelime 'resmi' şeklinde yazılmalıdır.
Gökyüzünün resmî ifadesinde yer alan 'resim' sözcüğü Türkçe çekim eki (iyelik eki) aldığında hece düşmesine uğrayarak 'resmi' şeklinde yazılmalıdır. Burada resmi kelimesindeki '-i' eki nispet eki değil, üçüncü tekil şahıs iyelik ekidir. Düzeltme işareti ise sadece nispet eki olan '-î' ile iyelik ve belirtme durumu eki olan '-i'nin karıştırılma ihtimali olan durumlarda (örneğin resmî belgeler, resmî törenler) kullanılır. Dolayısıyla bu cümledeki kullanım yazım yanlışına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki düzeltme işaretli sözcükler tespit edilir ve aldıkları ekler ile kökenleri incelenir.
'âdetlerini', 'tarihî', 'dükkân', 'resmî', 'hâlâ', 'rüzgâr' sözcüklerinin düzeltme işaretleri kontrol edilir.
Yazım kuralının doğru uygulanıp uygulanmadığını belirlemek için kelimelerin bağlam içindeki işlevi analiz edilmelidir.
2
Kelimenin iyelik eki mi yoksa nispet eki mi aldığının ayrımı yapılır.
'gökyüzünün resmî' ifadesinde 'resim' sözcüğünün üçüncü tekil şahıs iyelik eki aldığı belirlenir.
İyelik ekleri düzeltme işareti almazken, nispet eki olan '-î' eki düzeltme işaretiyle yazılır.
3
Elde edilen sonuçlara göre hatalı yazım belirlenir.
'gökyüzünün resmî' ifadesinin 'gökyüzünün resmi' şeklinde düzeltilmesi gerektiği anlaşılır.
İyelik eki alan kelimede düzeltme işareti kullanılması yazım hatası oluşturur.

Anahtar Kavram

Nispet eki olan '-î' ile iyelik ve belirtme durumu eki olan '-i'nin ayrımı ve düzeltme işaretinin doğru kullanımı
Soru 6Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde düzeltme işaretinin (^) işlevi dışında kullanılmasından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Duvardaki eski aile resmî, geçmişin güzel günlerini ve o sıcak yuvanın huzurunu hatırlatıyordu.

Cevap

Duvardaki eski aile resmî, geçmişin güzel günlerini ve o sıcak yuvanın huzurunu hatırlatıyordu.
Duvardaki eski aile resmî ile başlayan cümlede geçen 'resmi' sözcüğü, 'aile resmi' isim tamlamasının bir parçasıdır ve buradaki '-i' eki üçüncü tekil şahıs iyelik ekidir. İyelik eki alan kelimelerde düzeltme işareti kullanılmaz. Kelimenin doğru yazımı 'aile resmi' şeklinde olmalıdır. Düzeltme işareti (^) sadece nispet eki olan ve sıfat türeten '-i' ekinde (resmî tören, resmî gazete vb.) kullanılır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde düzeltme işareti (^) alan veya alması muhtemel olan tüm sözcükleri (edebî, evrak, hikâye, dükkân, kâğıt, resmî, rüzgâr, dergâh, hâlâ) belirlemek.
İncelenecek sözc��kler ve ekler tespit edildi.
Yazım hatasının hangi sözcükte veya ekte olduğunu bulmak için odak noktalarını belirlemek gerekir.
2
Nispet eki olan '-i' ile üçüncü tekil şahıs iyelik eki olan '-i'nin ayrımını yapmak.
'Edebî' sözcüğündeki ekin nispet eki (edebiyatla ilgili), 'aile resmi' tamlamasındaki ekin ise resim ismine gelen iyelik eki olduğu saptandı.
İyelik eki ve belirtme durumu eki olan '-i' düzeltme işareti almazken, nispet eki olan '-i' kar��şıklığı önlemek için düzeltme işaretiyle yazılır.
3
İnce ünsüzlerden (k, g) sonra gelen 'a' ve 'u' seslerindeki düzeltme işaretlerini incelemek.
'Hikâye', 'dükkân', 'kâğıt', 'rüzgâr', 'dergâh' sözcüklerindeki kullanımların TDK kılavuzuna uygun olduğu görüldü.
Arapça ve Farsçadan geçen bu kelimelerde ünsüzlerin ince okunacağını belirtmek amacıyla düzeltme işareti kullanımı zorunludur.
4
Sesteş veya telaffuzu uzun olup işaret almayan diğer kelimeleri incelemek.
'Evrak' kelimesinin düzeltme işareti almadığı, 'hâlâ' (henüz) sözcüğünün ise 'hala' (babanın kız kardeşi) sözcüğüyle karışmaması için düzeltme işaretiyle doğru yazıldığı doğrulandı.
Tuzak sözcüklerin ve sesteşlerin yazım kurallarını kontrol ederek çeldiricileri elemek gerekir.
5
Hatalı kullanımı içeren seçeneği belirlemek.
'aile resmî' yazımının hatalı olduğu ve doğrusunun 'aile resmi' olması gerektiği sonucuna ulaşıldı.
İyelik ekinin düzeltme işaretiyle yazılması Türk Dil Kurumu yazım kurallarına aykırıdır.

Anahtar Kavram

Nispet Eki ile İyelik Ekinin Ayırt Edilmesi ve Düzeltme İşaretinin Doğru Kullanımı
Soru 7Soru →

Aşağıdaki cümlelerde geçen koyu yazılmış sözcüklerin düzeltme işaretinin (^) kullanımıyla ilgili gerekçelerini, sağda verilen açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Törendeki resmî görevliler, binanın girişindeki Atatürk resmini dikkatle panoya astı.
Bunca yıl geçmesine rağmen çocukluk arkadaşını hâlâ unutmadığını, onun hatırasını yaşattığını söyledi.
Duvardaki tablonun hemen altında, eski bir dükkânın tozlu raflarında duran bir kâğıt parçası buldu.
Toplumun genel ahlak kurallarına uymayan bu davranış, kurulun titiz hakem heyeti tarafından incelendi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümledeki 'resmî/resmini' kelimeleri nispet ekinin iyelik ekiyle karışmasını önleme gerekçesiyle; ikinci cümledeki 'hâlâ' kelimesi anlamca karışan sesteş kelimeleri ayırt etme gerekçesiyle; üçüncü cümledeki 'dükkân/kâğıt' kelimeleri ünsüz inceltme gerekçesiyle; dördüncü cümledeki 'ahlak/hakem' kelimeleri ise uzun telaffuz edilmesine rağmen düzeltme işareti kullanılmaması gerekçesiyle eşleşmektedir.
Verilen cümlelerdeki koyu yazılmış sözcüklerin düzeltme işareti kullanım gerekçeleriyle eşleşmesi şu şekildedir: 'resmî/resmini' nispet eki ile iyelik ekinin karışmasını önler; 'hâlâ' sesteş kelime karışıklığını giderir; 'dükkân/kâğıt' ünsüz inceltme kuralına uyar; 'ahlak/hakem' ise uzun telaffuz edilmesine karşın düzeltme işareti almayan kelimelerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci cümledeki 'resmî' ve 'resmini' kelimelerini incelemek.
'resmî' kelimesindeki 'i' nispet ekidir ve iyelik ekli 'resmini' kelimesinden ayırt edilmek üzere düzeltme işareti alır.
Nispet ekinin diğer eklerle karışmasını önleme kuralını test etmek.
2
İkinci cümledeki 'hâlâ' kelimesini incelemek.
'hâlâ' (henüz) sözcüğünün 'hala' (babanın kız kardeşi) sözcüğüyle karışmasını engellemek için düzeltme işareti kullanılır.
Yazılışları bir, anlamları farklı kelimelerin ayırt edilmesi kuralını test etmek.
3
Üçüncü cümledeki 'dükkân' ve 'kâğıt' kelimelerini incelemek.
Girişinde 'k' ünsüzü bulunan bu kelimelerde 'a' ünlüsünün ince okunması için düzeltme işareti tercih edilir.
k, g, l ünsüzlerinden sonra gelen ünlülerin inceltilmesi kuralını doğrulamak.
4
Dördüncü cümledeki 'ahlak' ve 'hakem' kelimelerini incelemek.
Bu kelimeler uzun telaffuz edilseler de yazılışlarında düzeltme işareti almazlar.
Uzun okunduğu hâlde düzeltme işareti almayan kelimeleri ayırt etmek.

Anahtar Kavram

TDK Yazım Kılavuzu'na göre düzeltme işaretinin kullanım yerleri, işlevleri ve istisnaları
Soru 8Soru →

Düzeltme işaretinin Türkçede nispet ekinin belirtme durumu ve iyelik ekiyle karışmasını önleme, yazılışları bir anlamları farklı kelimeleri ayırt etme ve yabancı kökenli kelimelerdeki ünsüzleri ince okutma gibi işlevleri bulunmaktadır. Bu kuralların ihlali yazım yanlışına yol açar.

Buna göre, aşa��ıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gelişmiş ülkelerin askeri yatırımları, k��resel güç dengelerini etkileyecek boyuta ulaşmış durumdadır.

Cevap

Gelişmiş ülkelerin askeri yatırımları...' şeklinde başlayan cümledeki 'askeri' sözcüğünün 'askerî' biçiminde yazılması gerekmektedir.
Gelişmiş ülkelerin askeri yatırımları...' şeklinde başlayan cümledeki 'askeri' sözcüğü, bir sıfat olarak 'askerî' şeklinde düzeltme işaretiyle yazılmalıdır. Çünkü buradaki '-î' eki nispet ekidir ve 'askeri' (belirtme durumu veya iyelik eki alan isim) sözcüğüyle karışmasını önlemek için düzeltme işaretiyle yazılması zorunludur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki düzeltme işareti (^) alan veya alması gereken kelimeleri belirleyin.
Cümlelerdeki 'millî', 'fedakârlıklar', 'tarihî', 'nüfuz', 'ahlak', 'askeri' ve 'hâlâ' sözcükleri inceleme altına alınır.
Düzeltme işaretinin yazım kurallarına uygunluğunu denetlemek için hedef sözcüklerin tespiti gerekir.
2
Tespit edilen sözcüklerin TDK Yazım Kılavuzu'ndaki kurallarla (nispet eki, inceltme, anlam karışıklığı) uyumunu kontrol edin.
'millî' (nispet eki), 'fedakârlıklar' (inceltme) ve 'tarihî' (nispet eki) doğru yazılmıştır. 'nüfuz' ve 'ahlak' sözcükleri uzun okunsa da düzeltme işareti almaz, yazımları doğrudur. 'hâlâ' (henüz anlamında) düzeltme işaretiyle yazılmalıdır, doğrudur. Ancak 'askeri yatırımları' tamlamasındaki 'askeri' sözcüğü sıfat (nispet eki) işlevinde olduğu için 'askerî' şeklinde yazılmalıdır.
Nispet ekinin iyelik ekiyle karışmasını önlemek ve yazım kurallarına uymak amacıyla bu ayrım kontrol edilmelidir.
3
Yazım hatası barındıran seçeneği işaretleyin.
'askeri yatırımları' ifadesinde düzeltme işaretinin kullanılmamasından kaynaklanan yazım hatası belirlenmiştir.
Soruda bizden istenen yazım yanlışını bulmaktır.

Anahtar Kavram

Nispet ekinin belirtme durumu ve iyelik ekiyle karışmasını önlemek için düzeltme işaretinin kullanılması
Düzeltme İşaretinin Kullanımı Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin