Bir uyuşmazlıkta hâkim, uyuşmazlığın çözümüne yönelik olarak ilgili kanunlarda ve mevzuatta herhangi bir hükme rastlamamıştır. Bölgedeki yerleşik ve toplumca genel kabul görmüş örf ve adet kurallarını araştırmış ve somut uyuşmazlığı tam olarak karşılayan bir teamül saptamıştır. Ancak hâkim, bu kuralı güncel ihtiyaçlara tam cevap vermediği gerekçesiyle uygulamaktan vazgeçmiş ve doğrudan kendi hukuk anlayışına dayalı genel ve soyut bir kural oluşturarak davayı sonuçlandırmıştır.
Buna göre hâkimin gerçekleştirdiği bu hukuki işlem ve karşılaşılan boşluk türü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Hâkim, yazılı kaynaklarda hüküm bulunmadığı (kanun boşluğu) durumda öncelikle yazısız kaynaklara başvurmak zorundadır; bu kaynağı atlayarak 'hukuk yaratması' usule aykırıdır.Answer
- BHâkimin davranışı hukuka uygundur; çünkü yazılı hukukta hüküm bulunmadığı an 'hukuk boşluğu' oluşur ve hâkim doğrudan kanun koyucu gibi hareket eder.
- CHâkim, örf ve adet kurallarını sadece 'kural içi boşluk' durumlarında ve takdir yetkisini kullanırken dikkate almakla yükümlüdür.
- DHâkimin yarattığı kural, uyuşmazlığın yaşandığı bölgedeki örf ve adet kuralını kendiliğinden ilga eden (ortadan kaldıran) bir üst norm niteliğindedir.
- EHâkim, uyuşmazlığa uygulanacak yazılı bir hüküm bulamadığında uyuşmazlığı reddetmeliydi; zira Türk hukukunda hâkimin kural koyma yetkisi bulunmamaktadır.
Answer
Hâkimin yazılı kaynakta hüküm bulamadığında öncelikle yazısız kaynaklara başvurması gerektiği, bu sırayı atlayarak hukuk yaratmasının hukuka aykırı olduğu seçeneği doğrudur.
Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca, uyuşmazlığın çözümünde izlenecek yol kesin bir sıraya bağlanmıştır. Hâkim önce kanun hükümlerine bakmalıdır. Eğer uyuşmazlığa uygulanacak bir kanun hükmü yoksa (kanun boşluğu), örf ve adet hukukuna başvurmalıdır. Hukuk yaratma yetkisi ise sadece hem yazılı hem de yazısız kaynaklarda bir çözüm bulunmadığı (hukuk boşluğu) durumlarda, hâkimin kendisini kanun koyucu yerine koyarak uyuşmazlığı çözmesi için tanınmış bir yetkidir. Senaryoda örf ve adet kuralı bulunduğu belirtildiğine göre, hâkimin bu kuralı atlayarak hukuk yaratması usule ve kanuna aykırıdır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Hukukun Uygulanma Sırası ve Boşluk Türleri
Hints
1
Medeni Kanun 1. maddedeki hiyerarşiyi düşünün: Önce kanun, sonra örf-adet, en son hâkimin kural koyması.
2
'Kanun Boşluğu' ve 'Hukuk Boşluğu' arasındaki temel fark, yazısız kaynakların (örf-adet) varlığıdır.
3
Hâkimin hukuk yaratabilmesi için uygulanacak hiçbir yazılı veya yazısız kural kalmamış olması gerekir.
Practice More
Hâkimin hukuk yaratırken uyması gereken yardımcı kaynaklar (doktrin ve içtihatlar) konusunu inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s