Examkin

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

98 questions

Question 1Question →

Türkiye’nin hemen hemen her bölgesinde linyit yataklarına rastlanması, ülkemizin jeolojik yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin kesin bir kanıtıdır?

Show answer & explanation

Answer: Ülke topraklarının büyük bir kısmının yakın bir jeolojik zamanda oluştuğunun

Answer

Türkiye topraklarının büyük bir kısmının yakın bir jeolojik zamanda oluştuğunun kanıtıdır.
Linyit, jeolojik zaman tablosunda III.III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) içerisinde oluşmuş bir enerji kaynağıdır. Türkiye'nin hemen her bölgesinde linyit yataklarının bulunması, Anadolu kara kütlesinin çok büyük bir kısmının bu dönemde oluştuğunu veya bugünkü ana hatlarını kazandığını gösterir. Bu durum, Türkiye'nin jeolojik olarak 'genç' bir ülke olduğunun en temel kanıtlarından biridir.

Step-by-Step Solution

1
Linyit madeninin oluşum zamanını belirlemek.
Linyit, III.III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) döneminde oluşmuş bir fosil yakıttır.
Madenlerin oluşum dönemleri, arazinin jeolojik yaşı hakkında bilgi verir.
2
Madenin Türkiye'deki dağılımı ile jeolojik yaş arasındaki ilişkiyi kurmak.
Linyitin her bölgede bulunması, Anadolu'nun büyük kısmının III.III. Zaman'da şekillendiğini gösterir.
Bir maden bir ülkede ne kadar yaygınsa, o madenin oluştuğu dönem arazide o kadar baskındır.
3
Jeolojik yaş kavramını yorumlamak.
Ülkemiz jeolojik olarak 'genç' bir yapıdadır.
III.III. ve IV.IV. zamanlar jeolojik takvimde yakın/genç dönemler olarak kabul edilir.

Key Concept

Linyit yataklarının yaygınlığı Türkiye'nin jeolojik olarak genç oluşumlu (III.III. Zaman) bir ülke olduğunu kanıtlar.

Hints

1
Linyit madeninin hangi jeolojik zamanda oluştuğunu hatırlayın.
2
III.III. Jeolojik Zaman'da oluşan bir madenin bir ülkede çok yaygın olması, o ülkenin arazisinin yaşını nasıl etkiler?
3
Türkiye genç bir ülke olduğu için linyit, deprem riski ve sıcak su kaynakları bakımından zengindir.

Practice More

Türkiye'deki Masif arazileri ve Taş kömürü yataklarının yerlerini harita üzerinde inceleyerek farkı pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Eğer soru 'Taş kömürü' üzerinden sorulsaydı, cevap 'yaşlı arazi' (masif) olurdu. Linyit tam tersi durumu temsil eder.
Estimated Time:40s
Question 2Question →

Türkiye arazisi jeolojik açıdan büyük oranda genç bir yapıya sahip olsa da, I.I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoyik) oluşmuş "Masif" adı verilen yaşlı ve sert kütleler de yer yer yüzeylenmektedir. Bu kütleler, Türkiye'nin temel yapısını oluşturması bakımından büyük önem taşır.

Buna göre, Türkiye'deki masif araziler ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Bünyesinde linyit, bor ve petrol gibi zengin enerji kaynaklarını barındırması

Answer

Linyit, bor ve petrol gibi enerji kaynaklarının masif arazilerde bulunduğu bilgisi yanlıştır çünkü bu kaynaklar genç arazilerde (III.III. Jeolojik Zaman) oluşmuştur.
Linyit, bor ve petrol gibi kaynakların masif kütlelerde bulunduğu ifadesi yanlıştır. Masifler I.I. Jeolojik Zaman (Paleozoyik) oluşumlarıdır ve bu arazilerle ilişkili en önemli yeraltı kaynağı Zonguldak çevresindeki taş kömürüdür. Linyit, petrol, doğal gaz ve bor mineralleri ise Türkiye'nin genç arazilerinde, yani III.III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) birikmiş ve oluşmuş kaynaklardır.

Step-by-Step Solution

1
Masif arazilerin oluşum zamanını belirleme
I.I. Jeolojik Zaman (Paleozoyik)
Masifler, Türkiye'nin en eski kara kütlelerini temsil eder.
2
Masiflerin fiziksel ve tektonik özelliklerini analiz etme
Sert yapı, düşük deprem riski ve metamorfik kayaç varlığı
Yaşlı kütleler esnekliğini kaybetmiş ve dengeye ulaşmış kütlelerdir.
3
Enerji kaynaklarını jeolojik zamanlarla eşleştirme
Linyit, petrol, bor →\rightarrow III.III. Zaman; Taş kömürü →\rightarrow I.I. Zaman
Madenlerin oluşum süreçleri ile arazinin jeolojik yaşı doğrudan ilişkilidir.

Key Concept

Türkiye'deki Masif Arazilerin Özellikleri

Hints

1
Türkiye arazisinin büyük bir kısmının genç (III. ve IV. Zaman) olduğunu, ancak masiflerin 'yaşlı' (I. Zaman) kütleler olduğunu unutmayın.
2
Enerji kaynaklarını düşünün: Hangi maden I. Zaman'da, hangileri III. Zaman'da oluşmuştur?
3
Zonguldak'taki taş kömürü I. Zaman ürünüdür, oysa linyit ve bor yatakları Türkiye'nin gençleşmesiyle (III. Zaman) ilişkilidir.

Practice More

Türkiye'deki başlıca masifleri harita üzerinde inceleyerek, bu alanların neden fay hatlarıyla tam olarak örtüşmediğini analiz edin.
Estimated Time:1m 15s
Question 3Question →

Türkiye'nin jeolojik yapısı, farklı zaman dilimlerinde meydana gelen tektonik ve epirojenik hareketlerin bir sonucudur. Anadolu'nun bugünkü jeomorfolojik görünümünü kazanmasında özellikle III.III. ve IV.IV. jeolojik zamanlardaki olaylar belirleyici olmuştur.

Buna göre, aşağıda verilen jeolojik olaylardan hangisi Anadolu yarımadasının jeolojik geçmişinde diğerlerine göre daha yakın bir zamanda gerçekleşmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Egeid karasının çökerek Ege Denizi'nin oluşması

Answer

Egeid karasının çökerek Ege Denizi'nin oluşması
Türkiye'nin jeolojik gelişiminde en yakın dönem olan IV.IV. Zaman'da (Kuvaterner), Egeid karasının çökmesiyle bugünkü Ege Denizi oluşmuş, ardından İstanbul ve Çanakkale boğazları açılarak Karadeniz bir göl olmaktan çıkıp deniz haline gelmiştir. Bu olaylar Anadolu'nun bugünkü kıyı taslağını oluşturmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Olayların gerçekleştiği jeolojik zamanları belirle.
Taş kömürü: I.I. Zaman; Tethys tortulanması: II.II. Zaman; Dağ kuşakları ve linyit: III.III. Zaman; Ege Denizi ve boğazlar: IV.IV. Zaman.
Soruda istenen 'en yakın zaman' ifadesi kronolojik sıralama yapmayı gerektirir.
2
Jeolojik zamanları geçmişten günümüze sırala.
Sıralama I.<II.<III.<IV.I. < II. < III. < IV. şeklindedir.
Kronolojik olarak en büyük sayısal değer (modern sınıflamaya göre) günümüze en yakın olan Kuvaterner dönemini temsil eder.
3
Seçenekler arasından IV.IV. Jeolojik Zaman'a ait olanı seç.
Egeid karasının çöküşü IV.IV. Zaman olayıdır.
Anadolu'nun toptan yükselmesi ve Ege/boğazlar sistemi en son aşamada şekillenmiştir.

Key Concept

Türkiye'nin Jeolojik Zaman Çizelgesi
Estimated Time:55s
Question 4Question →

Türkiye'nin jeolojik geçmişi incelendiğinde, I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş, 'Masif' olarak adlandırılan yaşlı ve sert kütlelerin varlığı görülmektedir. Yıldız Dağları, Menteşe, Kırşehir ve Mardin-Eşik masifleri bu alanlara örnek gösterilebilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki masif arazilerin temel özelliklerinden biridir?

Show answer & explanation

Answer: Sertleşmiş kütlelerden oluştukları için tektonik hareketlere karşı daha dayanıklı olmaları

Answer

Masif arazilerin temel özelliği, sertleşmiş ve yaşlı kütlelerden oluştukları için tektonik hareketlere karşı daha dayanıklı olmalarıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, masiflerin 'yaşlı ve sert kütleler' olma tanımıyla doğrudan örtüşmektedir. Bu sert yapı, onları deprem ve diğer tektonik süreçlere karşı daha dirençli hale getirir.

Step-by-Step Solution

1
Jeolojik Zamanları Belirleme
I. Jeolojik Zaman (Paleozoik), Türkiye'deki en eski arazilerin oluştuğu dönemdir.
Soruda bahsedilen Masif kavramı, I. Jeolojik Zaman'daki yaşlı kara kütlelerini ifade eder.
2
Masiflerin Yapısını Analiz Etme
Bu araziler uzun süre boyunca basınç ve sıcaklık altında kalarak sertleşmiştir.
Sertleşmiş yapılar, levha hareketlerinden kaynaklanan kırılma ve sarsıntılara karşı daha durağandır.
3
Maden ve Olay Eşleştirmesi Yapma
Linyit, petrol (III. Zaman) ve Ege Denizi oluşumu (IV. Zaman) gibi olaylar masiflerle ilişkilendirilemez.
I. Jeolojik Zaman'ın karakteristik madeni taş kömürüdür, linyit değildir.

Key Concept

Masif Arazilerin Özellikleri

Hints

1
Masif kelimesi coğrafyada 'eski, sertleşmiş, yerli kütle' anlamına gelir.
2
Türkiye'deki en eski yer şekilleri I. Jeolojik Zaman'da oluşmuştur; bu araziler genellikle taş kömürü yataklarıyla bilinir.
3
Sertleşmiş yapılar esnek olmadıkları için kolayca kıvrılmazlar, bu da onları tektonik olaylara karşı daha durağan yapar.

Practice More

Türkiye'deki başlıca masiflerin (Bitlis, Mardin, Kırşehir, Yıldız Dağları) harita üzerindeki yerlerini çalışmak bu konuyu pekiştirmenize yardımcı olur.
Estimated Time:45s
Question 5Question →

Türkiye arazisinin jeolojik evrimi incelendiğinde; III. Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin uzun süreli aşındırmasıyla deniz seviyesine yakın, hafif dalgalı bir düzlük (peneplen) haline gelen Anadolu kara kütlesinin, IV. Zaman (Kuvaterner) başlarından itibaren epirojenik hareketlerle toptan yükseldiği görülür. Bu durum, Türkiye'nin günümüzdeki yüksek ve engebeli topoğrafyasının temel nedenidir.

Buna göre, Anadolu’nun toptan yükselme süreci ve bu sürecin topoğrafik sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu evrede (Kuvaterner epirojenezi) gerçekleşen bir durum olarak gösterilemez?

Show answer & explanation

Answer: Alp-Himalaya orojenezine bağlı olarak Tetis Denizi tabanındaki tortulların kıvrılarak su yüzeyine çıkması ve Toros Dağları'nın oluşumu

Answer

Alp-Himalaya orojenezine bağlı olarak Tetis Denizi tabanındaki tortulların kıvrılarak su yüzeyine çıkması ve Toros Dağları'nın oluşumu bu sürecin bir sonucu değildir.
Doğru yanıt olan seçenek, Anadolu'nun geçirdiği orojenik (dağ oluşumu) evreyi tarif etmektedir. Toros Dağları ve Kuzey Anadolu Dağları, III. Zaman'da (Tersiyer) gerçekleşen Alp-Himalaya kıvrımlanması sonucunda yükselmiştir. Soruda bahsedilen Anadolu'nun 'peneplenleştikten sonra toptan yükselmesi' ise bu orojenik aşamadan sonra, IV. Zaman (Kuvaterner) başlarında gerçekleşen epirojenik bir harekettir. Dolayısıyla Torosların kıvrılması, Kuvaterner epirojenezinin bir sonucu veya o dönemin bir olayı değildir.

Step-by-Step Solution

1
Jeolojik Süreç Ayrımı Yapmak
Orojenez (dağ oluşumu) ve epirojenez (kıta oluşumu/toptan yükselme) arasındaki fark belirlenir.
Soruda bahsedilen 'toptan yükselme' bir epirojenez olayıdır.
2
Zaman Çizelgesini Analiz Etmek
Anadolu'daki kıvrımlı sıradağların (Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları) büyük oranda III. Zaman'da (Tersiyer) oluştuğu saptanır.
Alp-Himalaya kıvrımlanması, Anadolu'nun peneplenleşip toptan yükselmesinden önceki evredir.
3
Topoğrafik Sonuçları Değerlendirmek
Akarsu aşındırması (çentik vadi, gömük menderes), plato oluşumu ve kıyı sekileri, IV. Zaman epirojenezinin sonuçlarıdır.
Yükselen bir kütle üzerinde dış kuvvetler derine aşındırmayı artırır ve eski düzlükleri yukarı taşır.
4
Hatalı Seçeneği Belirlemek
Torosların kıvrılarak oluşumu bir orojenez olayıdır ve III. Zaman'a aittir.
Soruda istenen 'Kuvaterner epirojenezi' evresiyle zamansal ve yapısal olarak örtüşmez.

Key Concept

Jeolojik Zamanlar ve Tektonik Hareketlerin (Orojenez-Epirojenez) Ayrımı

Hints

1
Orojenez (dağ oluşumu) ve epirojenez (toptan yükselme) terimleri arasındaki farkı hatırlayın.
2
Anadolu'nun III. Zaman'da Alp kıvrımlanmasıyla oluştuğunu, IV. Zaman'da ise daha önce aşınmış olan düzlüklerin (peneplen) yukarı kalktığını düşünün.
3
Toroslar'ın kıvrılması orojenezdir ve III. Zaman'a aittir; oysa soruda IV. Zaman'daki toptan yükselme (epirojenez) sorulmaktadır.

Practice More

Türkiye'deki masif arazilerin dağılımı ve bu arazilerin epirojenik hareketlere karşı gösterdiği direnç konusuna çalışabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 6Question →

Yakın jeolojik dönemlerde (Tersiyer ve Kuvaterner) ana hatları oluşan Türkiye, 'genç oluşumlu' bir arazi yapısına sahiptir. Bu durumun Türkiye'ye kazandırdığı özellikler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Show answer & explanation

Answer: Taş kömürü yataklarının bulunması

Answer

Taş kömürü yataklarının bulunması
Türkiye arazisi büyük oranda III. ve IV. zamanlarda şekillendiği için genç bir yapıya sahiptir. Bu durum yüksek rakım, aktif depremsellik ve sıcak su kaynakları gibi sonuçlar doğurur. Ancak taş kömürü yataklarının bulunması, arazinin çok daha eski olan Birinci Zaman'da (Paleozoik) oluşan kısımlarıyla (Zonguldak çevresi) ilgilidir ve genç oluşumun bir sonucu değildir.

Step-by-Step Solution

1
Kavram analizi yapılması
Türkiye'nin 'genç oluşumlu' olmasının Üçüncü (Tersiyer) ve Dördüncü (Kuvaterner) zamanları kapsadığı belirlenir.
Soruda sorulan 'yer almaz' ifadesini doğru cevaplamak için genç arazilerin karakteristik özelliklerini (yükselti, deprem, linyit vb.) ayırt etmek gerekir.
2
Zaman eşleştirmesi yapılması
Taş kömürünün Birinci Jeolojik Zaman'a (Paleozoik) ait olduğu tespit edilir.
Genç oluşumlu arazi özellikleri yakın dönemle ilgiliyken, taş kömürü Türkiye'deki en eski jeolojik dönem kalıntısıdır.

Key Concept

Türkiye'nin Genç Oluşumlu Arazi Yapısı ve Sonuçları

Hints

1
Türkiye'de taş kömürü ve linyitin hangi jeolojik zamanlarda oluştuğunu hatırlayın.

Practice More

Türkiye'deki masif arazilerin (Yıldız Dağları, Menderes-Menteşe vb.) dağılışını harita üzerinde inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 7Question →

Türkiye'nin bugünkü jeolojik yapısı ve yer şekillerinin ana hatları, Üçüncü Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonlarından itibaren başlayan ve günümüzde de devam eden "neotektonik" süreçte şekillenmiştir. Bu dönemde Anadolu kütlesi, komşu levhaların hareketlerine bağlı olarak dinamik bir değişim içerisine girmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin neotektonik gelişim süreci içerisinde değerlendirilebilecek bir olgu değildir?

Show answer & explanation

Answer: Tetis jeosenklinalinde biriken tortul tabakaların, Alp-Himalaya orojenezi ile ilk kez su yüzeyine çıkarak kıvrım dağlarını oluşturması

Answer

Tetis jeosenklinalinde biriken tortul tabakaların, Alp-Himalaya orojenezi ile ilk kez su yüzeyine çıkarak kıvrım dağlarını oluşturması seçeneği neotektonik döneme ait değildir.
Doğru cevap olan tortulların Alp-Himalaya orojenezi ile ilk kez su yüzeyine çıkması olayı, Tersiyer'in erken evrelerinde (Paleojen) gerçekleşmiştir. Neotektonik dönem ise yaklaşık 1212 milyon yıl önce (Miyosen sonu) Anadolu'nun batıya kaçışının ve toptan yükselmesinin başladığı evredir. Bu ayrım, Türkiye'nin jeolojik tarihindeki rejim değişikliğini ifade eder.

Step-by-Step Solution

1
Neotektonik dönemin tanımını ve başlangıcını belirle.
Türkiye'de neotektonik dönem, yaklaşık 11−1211-12 milyon yıl önce (Geç Miyosen) Arabistan levhasının Anadolu'ya çarpmasıyla başlamıştır.
Dönem sınırlarını bilmek, olayları kronolojik olarak ayırmayı sağlar.
2
Neotektonik dönemin temel karakteristiklerini analiz et.
Bu dönemde ana olaylar; Anadolu'nun batıya kaçışı (ekstrüzyon), KAF ve DAF'ın oluşumu, toptan yükselme (epirojenez) ve güncel sismik aktivitedir.
Dönemin morfolojik sonuçlarını belirlemek gerekir.
3
Seçeneklerdeki olayların jeolojik zamanlarını karşılaştır.
Tortulların 'ilk kez' kıvrılarak dağları oluşturması (Orojenez), Tersiyer'in başlarındaki Paleojen evresine aittir. Diğer seçenekler ise neotektonik sürecin parçasıdır.
Yanlış zaman eşleştirmesini tespit etmek soruyu çözdürür.

Key Concept

Neotektonik Dönem ve Alp Orojenezi Ayrımı
Estimated Time:2m 0s
Question 8Question →

Türkiye'nin bugünkü jeolojik görünümünü ve yer şekillerini kazanma süreci, milyonlarca yıl süren farklı evrelerin birleşimidir. Bu süreçte meydana gelen bazı önemli gelişmeler şunlardır:

I.I. Anadolu kütlesinin dış kuvvetlerin aşındırmasıyla deniz seviyesine yakın bir peneplen (yontukdüz) haline gelmesi
II.II. Hersiniyen ve Kaledoniyen kıvrımları ile masif arazilerin ve taş kömürü yataklarının oluşması
III.III. Tetis Denizi'nde tortullaşmanın yaşandığı, Alp orojenezi öncesindeki hazırlık döneminin geçirilmesi
IV.IV. Epirojenik hareketlerle Anadolu'nun bir bütün olarak yükselmesi ve boğazlar sisteminin oluşması

Buna göre, yukarıda verilen jeolojik olayların geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: II−III−I−IVII - III - I - IV

Answer

Türkiye'nin jeolojik oluşum süreci II−III−I−IVII - III - I - IV sırasını takip eder.
Doğru sıralama olan II−III−I−IVII - III - I - IV ifadesi, Anadolu'nun jeolojik evrimine tam uyum sağlar. Süreç, Birinci Jeolojik Zaman'daki masifleşme ve kömür oluşumuyla başlar (IIII), İkinci Zaman'daki Tetis Denizi tortullaşmasıyla devam eder (IIIIII). Üçüncü Zaman'ın sonuna gelindiğinde arazi aşınarak düzleşmiş (II), Dördüncü Zaman'da ise bu düzlükler epirojenezle yükselerek bugünkü yüksek platoları ve boğazları oluşturmuştur (IVIV).

Step-by-Step Solution

1
Olayların ait olduğu jeolojik zamanları belirlemek.
II: III. Zaman (Tersiyer) sonu; IIII: I. Zaman (Paleozoyik); IIIIII: II. Zaman (Mezozoyik); IVIV: IV. Zaman (Kuvaterner).
Kronolojik sıralama yapabilmek için her bir morfolojik evrenin hangi zaman dilimine karşılık geldiği saptanmalıdır.
2
Belirlenen zamanları jeolojik takvime göre eskiden yeniye sıralamak.
I. Zaman (IIII) →\rightarrow II. Zaman (IIIIII) →\rightarrow III. Zaman sonu (II) →\rightarrow IV. Zaman (IVIV).
Jeolojik devirler Paleozoyik, Mezozoyik, Tersiyer ve Kuvaterner sırasıyla ilerler.

Key Concept

Türkiye'nin Jeolojik Zaman Çizelgesi ve Morfogenetik Evreleri

Practice More

Türkiye'deki masif alanların (Yıldız Dağları, Menderes, Bitlis vb.) harita üzerindeki dağılımını ve bu alanların deprem riski ile ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 9Question →

Türkiye'deki Toros Dağları'nın yüksek zirvelerinde denizel kabuklu canlılara ait fosillere rastlanması, bu bölgelerin geçmişte bir deniz tabanı olduğunun kanıtıdır. Bahsedilen bu tortullaşma sürecinin gerçekleştiği ve "hazırlık dönemi" olarak da bilinen jeolojik zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: II. Jeolojik Zaman (Mezozoyik)

Answer

Toros Dağları'ndaki denizel fosiller, bu alanların II. Jeolojik Zaman'da (Mezozoyik) bir deniz tabanı olduğunu ve bu dönemde tortullaşmanın gerçekleştiğini gösterir.
Doğru cevap II. Jeolojik Zaman (Mezozoyik) seçeneğidir. Türkiye'nin bulunduğu alan bu dönemde Tetis Denizi ile kaplıydı. Deniz tabanında biriken çok kalın tortul tabakalar (ve bu tabakaların içindeki canlı fosilleri), III. Jeolojik Zaman'da meydana gelen Alp-Himalaya kıvrımlarıyla yükselerek bugünkü Torosları oluşturmuştur. Bu nedenle hazırlık süreci II. Zaman'a aittir.

Step-by-Step Solution

1
Dağ zirvelerindeki fosillerin coğrafi anlamını belirle.
Bu fosiller, yüksek dağların bir zamanlar deniz tabanı (Tetis Denizi) olduğunu kanıtlar.
Denizel canlıların fosilleri ancak su altında biriken tortul tabakalar içinde korunabilir.
2
Anadolu'nun deniz tabanı olduğu ve Alp kıvrımlarına hazırlık dönemini belirle.
II. Jeolojik Zaman (Mezozoyik).
Mezozoyik, Tetis Denizi'nde kalın tortul tabakaların biriktiği ve orojenez (dağ oluşumu) öncesi hazırlık safhasıdır.

Key Concept

Mezozoyik dönemi Türkiye arazisinin oluşumunda bir hazırlık evresidir ve Tetis Denizi'ndeki tortullaşma bu dönemde zirveye ulaşmıştır.
Estimated Time:45s
Question 10Question →

Türkiye'nin jeolojik gelişimi; Paleozoyik'te oluşan masif kütlelerin varlığı ile Tersiyer'deki Alp orojenezi ve Kuvaterner'deki epirojenik yükselmelerin bir bütünlük oluşturduğu karmaşık bir süreçtir. Anadolu kütlesinin III.III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir yontukdüz (peneplen) haline geldiği, ancak IV.IV. Jeolojik Zaman'daki (Kuvaterner) dikey hareketlerle bugünkü yüksek ve arızalı yapısını kazandığı bilinmektedir.

Buna göre, Türkiye arazisindeki aşağıdaki özelliklerden hangisi, farklı jeolojik zamanlarda oluşmuş kütlelerin tamamını etkileyen 'epirojenik' sürecin günümüz topografyasındaki en karakteristik yansımasıdır?

Show answer & explanation

Answer: Yüksek rakımlı plato yüzeylerinin akarsular tarafından derin vadilerle parçalanmış olması

Answer

Yüksek rakımlı plato yüzeylerinin akarsular tarafından derin vadilerle parçalanmış olması
Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla olmasının temel sebebi, III.III. Zaman sonunda peneplen haline gelen arazinin IV.IV. Zaman başında epirojenik olarak toptan yükselmesidir. Bu durumun en belirgin kanıtı, bir zamanlar deniz seviyesinde olan düzlüklerin bugün yüksek rakımlı 'platolar' olarak karşımıza çıkması ve akarsuların bu düzlükleri derine aşındırarak yarmasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'nin jeolojik evrimindeki evreleri analiz etme
Türkiye'nin III.III. Zaman sonunda (Miyosen) dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir düzlüğe (peneplen) dönüştüğü tespit edilir.
Epirojenezin etkisini anlamak için arazinin yükselmeden önceki durumunun bilinmesi gerekir.
2
Epirojenik hareketin yönünü ve etkisini belirleme
IV.IV. Zaman başında Anadolu kütlesinin izostatik dengeye bağlı olarak bir bütün halinde (toptan) yükseldiği saptanır.
Dikey yönlü bu hareket, deniz seviyesindeki düzlüklerin binlerce metre yukarı taşınmasını sağlar.
3
Uplift (yükselme) sonrası akarsu faaliyetini yorumlama
Yükselen arazide akarsuların aşındırma gücü artar ve mevcut düzlükleri (peneplen parçalarını) derine doğru kazarak derin vadiler oluşturur.
Bir akarsuyun yüksek bir düzlüğü yarması, arazinin daha önce alçak bir seviyede olduğunu ve sonradan yükseldiğini gösterir.
4
Seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirme
Yüksek platoların ve derin vadilerin varlığı, bu dikey yükselme (epirojenez) sürecinin en temel morfolojik kanıtıdır.
Diğer seçenekler orojenez, litoloji veya maden oluşumu gibi farklı jeolojik kavramlarla ilgilidir.

Key Concept

Epirojenez ve Peneplenleşme Döngüsü

Hints

1
Türkiye'nin 'genç' oluşumlu bir ülke olarak yüksek olmasında iki temel iç kuvvet (orojenez ve epirojenez) rol oynar.
2
Epirojenez 'toptan yükselme' demektir. Bir arazinin toptan yükseldiğini anlamak için, eskiden alçakta olan düz yüzeylerin (peneplen) bugün yükseklerde bulunup bulunmadığına bakılır.
3
Erzurum-Kars veya İç Anadolu platoları gibi alanların hem düz hem de yüksek olması, dikey bir yükselmenin en somut kanıtıdır.

Practice More

Türkiye'deki masif arazilerin dağılımı ve bu arazilerin Alp orojenezi sırasındaki davranışı üzerine soruları inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Soruyu çözerken 'Orojenez = Kıvrılma/Kırılma (Dağlar)' ve 'Epirojenez = Toptan Yükselme/Alçalma (Kıta/Plato)' ayrımını yapmak doğru cevaba ulaştırır.
Estimated Time:3m 0s
Question 11Question →

Türkiye arazisinin jeolojik gelişimi, Alp-Himalaya orojenezinin farklı evrelerini kapsayan 'Paleotektonik' ve 'Neotektonik' olmak üzere iki ana döneme ayrılmaktadır. Yaklaşık 1212 milyon yıl önce (Orta Miyosen) Arap Levhası'nın Anadolu kütlesine çarpmasıyla başlayan Neotektonik Dönem, Türkiye'nin günümüzdeki morfolojik görünümünü kazandığı süreçtir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de Neotektonik Dönem ile birlikte başlayan veya bu dönemin dinamikleriyle doğrudan ilişkili olan bir süreç değildir?

Show answer & explanation

Answer: Tetis Denizi tabanındaki tortul tabakaların ilk kez şiddetli kıvrılmalara uğrayarak deniz seviyesinin üzerine çıkması ve ana dağ kuşaklarının temellerinin atılması

Answer

Tetis Denizi tabanındaki tortul tabakaların ilk kez kıvrılarak deniz seviyesinin üzerine çıkması ve ana dağ kuşaklarının temellerinin atılması süreci, Paleotektonik döneme aittir.
Türkiye'nin jeolojik evriminde 'Paleotektonik Dönem', Tetis Denizi'ndeki tortullaşma ve ardından gelen ilk şiddetli kıvrılma hareketlerini (Eosen-Oligosen) kapsar. 'Neotektonik Dönem' ise Arap levhasının sıkıştırmasıyla Anadolu'nun batıya kaçmaya başladığı, fay hatlarının (KAF-DAF) belirginleştiği ve kütlesel yükselmenin (epirojenez) hızlandığı Miyosen sonrası süreci ifade eder. Dağ kuşaklarının ilk oluşumu ve deniz yüzeyine çıkışı Neotektonik öncesi bir süreçtir.

Step-by-Step Solution

1
Neotektonik Dönem başlangıcını belirleme
Neotektonik Dönem, Orta Miyosen'de (yaklaşık 1212 milyon yıl önce) Arap Levhası'nın Avrasya ile çarpışmasıyla başlar.
Soru kökünde verilen zaman sınırını ve bu dönemin karakteristik olaylarını ayırt etmek için gereklidir.
2
Seçeneklerdeki olayları kronolojik olarak sınıflandırma
KAF'ın oluşumu, Batı Anadolu'daki horst-grabenler, epirojenik yükselme ve Doğu Anadolu'daki volkanizma Miyosen ve sonrasına (Neotektonik) aittir.
Jeolojik olayların hangi evrede gerçekleştiğini analiz etmek için.
3
Tetis Denizi tortullarının ilk kıvrılma zamanını saptama
Anadolu'daki ana dağ kuşaklarının (Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar) ilk kez su yüzeyine çıkışı ve şiddetli kıvrılma safhaları Paleojen (Eosen-Oligosen) döneminde, yani Paleotektonik evrede gerçekleşmiştir.
Doğru cevabı yanlış olanlardan ayıran temel farkı bulmak için.

Key Concept

Paleotektonik ve Neotektonik Dönem ayrımı
Estimated Time:2m 0s
Question 12Question →

Türkiye, jeolojik geçmişi boyunca farklı süreçlerden geçmiş ve bugünkü yer şekillerinin büyük bir kısmını yakın jeolojik zamanlarda kazanmıştır. Özellikle III. (Tersiyer) ve IV. (Kuvaterner) jeolojik zamanlarda meydana gelen tektonik olaylar, Anadolu yarımadasının fiziksel görünümünde belirleyici olmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de III. ve IV. jeolojik zamanlarda meydana gelen olaylardan biri değildir?

Show answer & explanation

Answer: Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşması

Answer

Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşması
Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yatakları I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) meydana gelmiştir. Türkiye arazisinin büyük çoğunluğu III. ve IV. zamanlarda oluştuğu için 'genç oluşumlu' kabul edilir; ancak taş kömürü yatakları bu genç oluşumun bir parçası değil, yaşlı kütlelerin bir kanıtıdır.

Step-by-Step Solution

1
Jeolojik zamanları ve Türkiye'deki karşılıklarını analiz et.
I. Zaman (Paleozoik), II. Zaman (Mezozoik), III. Zaman (Tersiyer) ve IV. Zaman (Kuvaterner) ayrımı yapılır.
Soruda III. ve IV. zaman dışındaki bir olay sorulmaktadır.
2
Seçeneklerdeki olayların kronolojik yerini tespit et.
Linyit, Alp orojenezi ve toptan yükselme III. Zaman; boğazların oluşumu IV. Zaman olayıdır. Taş kömürü ise I. Zaman'a aittir.
Taş kömürü yüksek karbon içerikli eski bir oluşumken, linyit daha genç ve düşük kalorili bir kömür türüdür.

Key Concept

Türkiye'nin Jeolojik Zaman Çizelgesi
Estimated Time:50s
Question 13Question →

Anadolu kara kütlesi, Miyosen sonlarından itibaren Arap Levhası'nın kuzeye doğru hareket ederek Avrasya Levhası ile çarpışması sonucu "Neotektonik Dönem" olarak adlandırılan yeni bir jeolojik sürece girmiştir. Günümüzde de aktif olarak devam eden bu süreç, Türkiye’nin yer şekillerinin temel karakterini ve bugünkü genel görünümünü belirlemiştir. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye’de Neotektonik dönemde meydana gelen jeolojik ve jeomorfolojik gelişmelerden biri değildir?

Show answer & explanation

Answer: Tetis deniz çanağında milyonlarca yıl süren tortullanma ve devasa birikim süreçlerinin yaşanması

Answer

Tetis deniz çanağındaki tortullanma ve birikim süreçleri, Anadolu'nun yükselmesinden ve günümüzdeki tektonik yapısını kazanmasından çok daha önce, II.II. Jeolojik Zaman (Mezozoik) boyunca gerçekleşmiştir.
Tetis Denizi tabanında meydana gelen tortullanma süreci, Alp-Himalaya orojenezinin hazırlık evresi olup II.II. Jeolojik Zaman'da (Mezozoik) gerçekleşmiştir. Neotektonik dönem ise bu tortulların kıvrılıp yükselmesinden sonra, Miyosen sonlarında başlayan çok daha genç bir süreçtir.

Step-by-Step Solution

1
Neotektonik dönemin başlangıcı ve kapsamı saptanır.
Bu dönemin yaklaşık 11−1211-12 milyon yıl önce (Miyosen sonu) başladığı ve Anadolu'nun bugünkü tektonik rejimini (yükselme, batıya kaçış, kırılma) temsil ettiği belirlenir.
Soruda istenen zaman diliminin jeolojik sınırlarını doğru çizmek gerekir.
2
Seçeneklerde sunulan olayların jeolojik zamanlarla eşleştirmesi yapılır.
Fay hatlarının oluşumu, epirojenik yükselme, horst-graben yapıları ve genç volkanizmanın III.III. Zaman sonu ve IV.IV. Zaman (Kuvaterner) ürünleri olduğu teyit edilir.
Neotektonik süreçlerin Türkiye üzerindeki doğrudan etkilerini ayırt etmek için gereklidir.
3
Tetis Denizi tortullanma sürecinin kronolojik konumu analiz edilir.
Tortullanmanın, levha çarpışmasından önceki "hazırlık" (jeosenklinal) evresine, yani büyük oranda II.II. Zaman'a ait olduğu sonucuna ulaşılır.
Hangi olayın dağ oluşumu ve yükselme döneminden önce gerçekleştiğini saptayarak yanlış olanı bulmak hedeflenir.

Key Concept

Neotektonik Dönem ve Jeolojik Kronoloji

Hints

1
Neotektonik dönem, Türkiye'nin 'yükselmeye ve kırılmaya' başladığı, Miyosen sonundan günümüze kadar gelen en genç süreci kapsar.
2
Tetis Denizi'nin tabanında tortulların birikmesi (tortullanma), dağlar oluşmadan çok daha önce gerçekleşen bir 'hazırlık' aşamasıdır.

Practice More

Anadolu'nun batıya doğru hareketinin temel nedenini ve bu hareketin hangi ana fay hatları üzerinde gerçekleştiğini tekrar gözden geçirin.
Estimated Time:2m 0s
Question 14Question →

Türkiye’nin jeolojik geçmişi incelendiğinde; Alp-Himalaya kıvrım sisteminin oluşması, linyit, bor, tuz ve petrol yataklarının meydana gelmesi gibi olayların büyük bir kısmının aynı dönemde gerçekleştiği görülmektedir.

Bu olayların yaşandığı jeolojik zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: III.III. Jeolojik Zaman (Tersiyer)

Answer

Türkiye'de linyit, bor, tuz ve petrol yataklarının oluşumu ile Alp-Himalaya kıvrım kuşağının ana hatlarının belirlenmesi III.III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) gerçekleşmiştir.
Türkiye’de Alp-Himalaya kıvrım sisteminin etkili olması ve linyit, bor, tuz, petrol gibi zengin enerji/maden yataklarının oluşumu III.III. Jeolojik Zaman olan Tersiyer dönemine aittir. Bu dönem Türkiye'nin jeolojik karakterinin büyük ölçüde şekillendiği süreçtir.

Step-by-Step Solution

1
Soruda verilen jeolojik olayları ve yeraltı kaynaklarını analiz et.
Alp-Himalaya kıvrımı, linyit, bor, tuz ve petrol Türkiye'nin yakın jeolojik geçmişine aittir.
Türkiye arazisinin büyük bir kısmı genç oluşumlu olduğu için bu olaylar karakteristiktir.
2
Madenlerin ve kıvrımların oluştuğu zaman dilimini belirle.
III.III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) bu olayların merkezidir.
Tersiyer, Türkiye'nin ana yer şekillerinin ve önemli yeraltı kaynaklarının (taş kömürü hariç) oluştuğu dönemdir.

Key Concept

Türkiye'nin Jeolojik Zamanlardaki Değişimi

Hints

1
Türkiye arazisinin büyük bir kısmının 'genç oluşumlu' olduğunu hatırlayın.
2
Taş kömürü dışındaki önemli enerji kaynaklarımızın (linyit, petrol) hangi dönemde oluştuğunu düşünün.
3
Anadolu'nun bugünkü ana yer şekillerinin çoğunun Tersiyer ve Kuvaterner dönemlerinde şekillendiğini göz önünde bulundurun.

Practice More

Farklı jeolojik zamanlarda oluşan diğer önemli olayları (örneğin boğazların oluşumu veya masif araziler) listeleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 15Question →

Türkiye arazisinin büyük bir kısmı genç oluşumlu (III. ve IV. Jeolojik Zaman) olsa da, bu arazinin temellerinde I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş sert, yaşlı kütleler bulunur. "Masif" adı verilen bu kütlelere Bitlis, Kırşehir ve Mardin-Eşik masifleri örnek gösterilebilir. Bu sert kütlelerin, III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) meydana gelen Alp Orojenezi (Alp-Himalaya kıvrım hareketleri) sırasındaki davranışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Sert ve dirençli yapıları nedeniyle esnemeyip kırılarak veya blok halinde yükselip alçalarak sürece katılmışlardır.

Answer

Masifler, sert ve dirençli yapıları nedeniyle yan basınçlara karşı kıvrılma yerine kırılma veya dikey yönde yükselme-alçalma şeklinde tepki vermişlerdir.
Masif araziler, I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş ve yüksek basınç ile sıcaklık altında başkalaşıma uğrayarak sertleşmiş kütlelerdir. III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) meydana gelen Alp Orojenezi sırasında çevrelerindeki genç tortul tabakalar (esnek oldukları için) kıvrılarak Kuzey Anadolu ve Toros Dağlarını oluştururken; masifler, bu yan basınçlara sert yapıları nedeniyle kırılarak veya dikey yönde (epirojenik benzeri) yükselip alçalarak yanıt vermişlerdir.

Step-by-Step Solution

1
Masiflerin jeolojik özelliklerini analiz etme
Masifler, I. Jeolojik Zaman'da oluşmuş, metamorfizma geçirerek sertleşmiş temel arazilerdir.
Bu kütlelerin esneklik kapasiteleri, sonraki dönemlerde biriken tortul tabakalardan çok daha düşüktür.
2
Orojenez (dağ oluşumu) etkisini değerlendirme
III. Jeolojik Zaman'da levha hareketleriyle gelen yan basınçlar, esnek tabakaları kıvrırken sert kütleleri kırılmaya zorlar.
Alp-Himalaya orojenezi Türkiye'yi kuzey ve güneyden sıkıştırdığında, aradaki sert masifler direnç gösterir.
3
Doğru sonucu belirleme
Sert kütleler kıvrılamadığı için kırılma yoluyla yükselip alçalarak orojenez sürecine katılmış olurlar.
Jeolojik olarak 'rijit' (sert) kütlelerin deformasyon biçimi kırılmadır.

Key Concept

Masif arazilerin jeolojik karakteri ve tektonik hareketlere tepkisi

Hints

1
Masif kelimesi, jeolojide 'sertleşmiş kütle' anlamına gelir.
2
Bir maddenin esnekliği azaldıkça, basınç karşısında kıvrılması zorlaşır ve kırılması kolaylaşır.
3
Alp Orojenezi, Türkiye'yi sıkıştıran ana kuvvettir. Bu sıkıştırma sırasında sert kütlelerin (masiflerin) nasıl davranacağını düşünün.

Practice More

Farklı masif alanların (Örn: Yıldız Dağları Masifi) harita üzerindeki yerlerini ve buraların deprem riskiyle ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 16Question →

Türkiye'nin jeolojik geçmişi incelendiğinde, farklı dönemlerde oluşmuş arazi yapıları ile bu dönemlere özgü yer altı kaynaklarının varlığı dikkat çekmektedir. Buna göre, Türkiye'de Paleozoik (Birinci Jeolojik Zaman) dönemine ait arazilerin varlığına doğrudan kanıt olarak gösterilebilecek yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Taş kömürü

Answer

Türkiye'de Paleozoik dönemine ait arazilerin en önemli kanıtı Zonguldak ve çevresinde bulunan taş kömürü yataklarıdır.
Doğru cevap olan taş kömürü, Paleozoik döneminde (yaklaşık 300 milyon yıl önce) karbonifer devrinde oluşmuş yüksek kalorili bir kömür türüdür. Türkiye'de bu döneme ait en net kanıt Zonguldak havzasındaki taş kömürü yataklarıdır.

Step-by-Step Solution

1
Jeolojik zamanlar ve Türkiye'deki temel karşılıkları analiz edilmelidir.
Paleozoik (Birinci Zaman), Türkiye'de masif arazilerin ve taş kömürünün oluştuğu en eski dönemdir.
Soruda istenen 'doğrudan kanıt' bu döneme özgü bir oluşumu bulmayı gerektirir.
2
Seçeneklerde verilen yer altı kaynaklarının oluşum dönemleri karşılaştırılmalıdır.
Taş kömürü I. Zaman; linyit, bor ve petrol ise III. Zaman oluşumudur.
Türkiye arazisinin büyük çoğunluğu III. ve IV. zamanda oluştuğu için linyit ve bor gibi kaynaklar daha yaygındır ancak I. Zaman kanıtı değildirler.

Key Concept

Jeolojik Zamanlar ve Yer Altı Kaynakları İlişkisi
Estimated Time:40s
Question 17Question →

Türkiye'nin jeolojik oluşum süreci içerisinde meydana gelen;
- Egeid karasının çökerek Ege Denizi'nin oluşması,
- İstanbul ve Çanakkale boğazlarının açılması,
- Karadeniz'in bir göl olmaktan çıkıp deniz özelliği kazanması
gibi olaylar aşağıdaki jeolojik zamanların hangisinde gerçekleşmiştir?

Show answer & explanation

Answer: IV. Jeolojik Zaman (Kuvaterner)

Answer

Türkiye'nin bugünkü kıyı hatlarının şekillenmesi, boğazların açılması ve Ege Denizi'nin oluşumu IV. Jeolojik Zaman'da (Kuvaterner) gerçekleşmiştir.
Doğru cevap olan IV. Jeolojik Zaman (Kuvaterner), Anadolu yarımadasının bugünkü kıyı çizgilerinin oluştuğu, Egeid karasının çökerek Ege Denizi'nin meydana geldiği ve İstanbul ile Çanakkale boğazlarının açılarak Karadeniz'in açık denizlere bağlandığı dönemdir.

Step-by-Step Solution

1
Soru kökünde verilen olayların (boğazların açılması, Ege Denizi'nin oluşumu) hangi evreye ait olduğunu belirlemek.
Bu olaylar Anadolu'nun jeolojik gelişiminin en son safhasını temsil eder.
Kıyı çizgilerinin değişimi ve buzulların erimesiyle deniz seviyesinin yükselmesi son jeolojik zamanın özellikleridir.
2
Belirlenen bu son safhayı kronolojik jeolojik zaman tablosuyla eşleştirmek.
Bu olaylar IV. Jeolojik Zaman (Kuvaterner) ile eşleşir.
Kuvaterner, epirojenik hareketlerin ve günümüz yer şekillerinin son halini aldığı dönemdir.

Key Concept

Türkiye'nin Jeolojik Zamanlardaki Gelişimi (Kuvaterner Olayları)
Estimated Time:45s
Question 18Question →

Türkiye arazisinin büyük bir bölümünün ana hatlarının oluştuğu; linyit, bor, petrol ve tuz yataklarının meydana geldiği jeolojik zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: III. Jeolojik Zaman (Tersiyer)

Answer

Türkiye'de linyit, bor, petrol ve tuz yataklarının oluşumu III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) gerçekleşmiştir.
Türkiye'de linyit, bor, petrol ve tuz yataklarının yaygın olarak bulunması, ülkemizin büyük bir bölümünün III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) oluştuğunun ve şekillendiğinin en önemli kanıtıdır. Bu dönemdeki tektonik hareketler ve göl ortamları bu kaynakların birikmesine olanak sağlamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Madenlerin oluşum dönemlerini hatırla.
Linyit, bor, tuz ve petrol gibi enerji kaynakları ve madenlerin büyük çoğunluğu Türkiye'de 3. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) oluşmuştur.
Türkiye genç oluşumlu bir ülke olduğu için maden yataklarının büyük bir kısmı bu yakın jeolojik zamana aittir.
2
Seçeneklerdeki zamanları madenlerle eşleştir.
I. Zaman taş kömürü ile, III. Zaman ise linyit ve bor ile eşleşir.
Jeolojik zamanların karakteristik yeraltı kaynakları birbirinden farklıdır.

Key Concept

Türkiye'nin Jeolojik Zamanlara Göre Oluşumu
Estimated Time:45s
Question 19Question →

Türkiye’nin jeolojik evrimi süresince meydana gelen olaylar ve bu olayların günümüz topografyasına yansımaları değerlendirildiğinde; Anadolu’nun büyük bir kısmının III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir az engebeli düzlük (peneplen) halindeyken, kısa bir jeolojik sürede ortalama 11321132 metre yüksekliğe sahip dağlık bir kütleye dönüşmesi aşağıdakilerden hangisi ile en kapsamlı şekilde açıklanabilir?

Show answer & explanation

Answer: III. Jeolojik Zaman’ın sonlarından itibaren levha hareketlerinin sıkıştırmasıyla Anadolu kütlesinin epirojenik olarak toptan yükselmesi

Answer

Anadolu kara kütlesinin yüksek bir plato görünümü kazanması, peneplenleşmiş arazinin III. Zaman sonu ve IV. Zaman başında epirojenik olarak toptan yükselmesi ile açıklanır.
Anadolu kütlesinin büyük bir bölümü III. Zaman'da aşınarak alçalmış (peneplen), ancak III. Zaman'ın sonu ve IV. Zaman'ın başında levha hareketlerinin etkisiyle dikey yönde (epirojenik) bir bütün olarak yükselmiştir. Bu durum, bugün deniz seviyesine yakın olması gereken düzlüklerin binlerce metre yükseklikteki platolara dönüşmesini ve Türkiye'nin ortalama yükseltisinin dünya ortalamasının çok üzerine çıkmasını sağlamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Arazinin III. Zaman (Tersiyer) ortalarındaki durumunu analiz et.
Anadolu bu dönemde dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesinde düzleşmiş (peneplenleşmiş) durumdaydı.
Yükseltinin bugünkü kadar fazla olmadığını anlamak için başlangıç durumunu bilmek gerekir.
2
Levha hareketlerinin etkisini değerlendir.
Güneyden Arap ve Afrika levhalarının kuzeye ilerlemesi Anadolu'yu Avrasya levhası arasında sıkıştırmıştır.
Dikey yönlü yükselmeyi tetikleyen ana kuvvet levha tektoniğidir.
3
Epirojenik yükselme sürecini tanımla.
Bu sıkışma sonucunda Anadolu kütlesi kırılmadan veya kıvrılmadan, bir blok halinde (epirojenik olarak) yükselmiştir.
Peneplen yüzeylerinin (platoların) binlerce metre yükseklikte bulunmasının tek mantıklı açıklaması budur.
4
Günümüz topografyasına etkisini belirle.
Yükselen kütle üzerinde akarsular yataklarını derinleştirmiş, platolar oluşmuş ve ortalama yükselti 11321132 metreye ulaşmıştır.
Sürecin sonucunda Türkiye'nin bugünkü yüksek ve engebeli yapısı ortaya çıkmıştır.

Key Concept

Epirojenik Toptan Yükselme ve Peneplenleşme

Hints

1
Türkiye'nin yüksek platoları (örneğin Erzurum-Kars veya İç Anadolu platoları) eskiden deniz seviyesine yakın düzlüklerdi.
2
Kıvrılma (dağ oluşumu) ve dikey yükselme (kara oluşumu) arasındaki farka odaklanın.
3
Anadolu'nun 'genç bir ülke' olarak tanımlanmasının nedeni, en büyük şekillendirici hareketlerin (toptan yükselme) çok yakın bir jeolojik zamanda (Pliyosen-Kuvaterner) gerçekleşmiş olmasıdır.

Practice More

Türkiye'deki yüksek platoların dağılımı ile epirojenik yükselme arasındaki ilişkiyi harita üzerinde inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 20Question →

Anadolu yarımadasının büyük bir kısmının deniz seviyesinden oldukça yüksekte bulunmasına karşın, bu yüksek alanların yüzeyinde akarsular tarafından derin vadilerle yarılmış geniş düzlüklerin (platoların) yaygın olması coğrafi bir tezat oluşturmaktadır. Bu durum, Türkiye arazisinin Tersiyer sonunda dış kuvvetler tarafından aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir 'yontukdüz' (peneplen) haline gelmesiyle açıklanmaktadır.

Buna göre, yontukdüz haline gelmiş Anadolu arazisinin günümüzdeki yüksek ve engebeli görünümünü kazanmasında etkili olan temel jeolojik gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Anadolu kütlesinin Kuvaterner'de epirojenik hareketlerle toptan yükselmesi

Answer

Anadolu yarımadasının Kuvaterner'de epirojenik hareketlerle toptan yükselmesi
Türkiye arazisi, III. Zaman'ın sonuna kadar dış kuvvetler tarafından aşındırılarak deniz seviyesinde bir düzlük (peneplen) haline gelmiştir. IV. Zaman'da (Kuvaterner) ise levha hareketlerinin etkisiyle bu düzleşmiş kütle toptan yükselmiştir. Bu dikey yükselme (epirojenez) sonucunda eski düzlükler yüksek platolar haline gelmiş, akarsular ise yükselen arazide yataklarını derine kazarak vadi derinliğini artırmıştır. Bu nedenle Anadolu'nun bugünkü yüksek ve platoluk yapısı epirojenik toptan yükselmenin sonucudur.

Step-by-Step Solution

1
Arazinin geçmişteki durumunu analiz etme
Tersiyer (Üçüncü Zaman) sonunda Anadolu'nun dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesinde düzleştiği (peneplen) belirlenir.
Platoların varlığı, arazinin bir dönem düzleştiğinin kanıtıdır.
2
Mevcut yüksekliğin nedenini sorgulama
Deniz seviyesindeki bu düzlüğün bugün 1000 metrenin1000\text{ metrenin} üzerinde olmasının ancak dikey bir yükselme ile mümkün olduğu saptanır.
Kıta kütlesinin dikey yönde geniş alanlı yükselmesine epirojenez denir.
3
Zaman ve süreç eşleştirmesi yapma
Bu toptan yükselme hareketinin Kuvaterner (Dördüncü Zaman) başında gerçekleştiği sonucuna varılır.
Türkiye'nin neotektonik dönemdeki en karakteristik özelliği epirojenik yükselmedir.

Key Concept

Epirojenez (Toptan Yükselme)

Practice More

Epirojenezin kanıtı olarak kıyı taraçaları (sekiler) ve yüksek platoların dağılımını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Page 1 / 5Next
Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür | Examkin