Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye'nin jeolojik oluşum süreci ve bu süreçte meydana gelen olaylar dikkate alındığında, aşağıda verilen olay ve dönem eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye arazisinin jeolojik evrimi ve neotektonik dönemi üzerine yapılan araştırmalar; Arap Levhası'nın kuzeye doğru hareketi sonucunda Anadolu Levhası'nın batıya doğru kaydığını (tektonik kaçış) ve bu sürecin günümüzdeki yer şekillerinin temelini oluşturduğunu göstermektedir. Bu karmaşık tektonik süreç ve sonuçları dikkate alındığında, Anadolu’nun batıya doğru hareketi ile Ege bölgesindeki tektonik rejim arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Jeolojik süreçler incelendiğinde, Anadolu yarımadasının Üçüncü Zaman'ın (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerce yontularak deniz seviyesine yakın bir yeryüzü şekli olan peneplene dönüştüğü bilinmektedir. Buna rağmen günümüzde Türkiye'nin ortalama yükseltisinin $1132$ metre gibi yüksek bir değerde olması ve akarsuların platolar üzerinde derin vadiler kazmış olması, aşağıdakilerden hangisinin yaşandığının temel göstergesidir?

Türkiye arazisi, jeolojik geçmişi boyunca farklı levha hareketlerinin ve orojenik kuşakların etkisi altında kalarak son derece karmaşık ve 'mozaik' bir yapı kazanmıştır. Bu süreçte meydana gelen olaylar ve Anadolu'nun jeodinamik gelişimi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu gelişime dair hatalı bir değerlendirmedir?

Türkiye arazisinin jeolojik gelişim süreci incelendiğinde; arazinin farklı dönemlerde dikey yönde (epirojenez) ve yatay yönde (orojenez) hareketlere maruz kaldığı, bu süreçlerin sonucunda da bugünkü morfolojik yapının şekillendiği görülmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki yer şekilleri ve bu şekillerin oluşumuna zemin hazırlayan jeolojik süreçler ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de yer şekillerinin oluşum süreci incelendiğinde; Neojen (Tersiyer sonu) döneminde dış kuvvetlerce büyük ölçüde aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir hafif dalgalı düzlük (peneplen) haline gelen Anadolu kütlesinin, Kuvaterner (IV. Zaman) başlarından itibaren toptan (epirojenik) bir yükselmeye maruz kaldığı görülmektedir. Bu dikey hareket, Türkiye'nin bugünkü yüksek ve engebeli görünümünün temel nedenidir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Anadolu kütlesinin bu 'toptan yükselme' (epirojenez) sürecine bağlı olarak ortaya çıkan jeomorfolojik özellikler arasında gösterilemez?

Türkiye'nin jeolojik gelişim süreci; okyanus tabanlarında tortullaşma, levha hareketleri ile dağ oluşumu ve toptan yükselme gibi karmaşık evrelerden oluşmaktadır. Bu süreçte arazinin sertlik derecesi ve oluştuğu dönem, tektonik hareketlere verdiği tepkiyi ve sahip olduğu yer altı kaynaklarını belirlemiştir.

Buna göre, Türkiye'nin jeolojik oluşumuyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye arazisi jeolojik süreç boyunca farklı evrelerden geçmiş, bugünkü ana hatlarını büyük oranda Tersiyer ve Kuvaterner dönemlerinde kazanmıştır. Ancak bu ana şekillenme sürecinden önce, Alp-Himalaya orojenezine hazırlık evresi olarak bilinen ve Anadolu arazisinin büyük bir kısmının derin denizlerle kaplı olduğu uzun bir birikim dönemi yaşanmıştır.

Bu dönemde Tethys (Tetis) Denizi tabanında büyük ölçüde tortullanma birikiminin gerçekleşmesi, aşağıdaki jeolojik zamanlardan hangisinde meydana gelmiştir?

Türkiye'nin jeolojik gelişim süreci incelendiğinde; Egeid karasının çökmesiyle Ege Denizi'nin oluşması, İstanbul ve Çanakkale boğazlarının açılması gibi olayların yaşandığı jeolojik zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye arazisinin jeolojik gelişimi incelendiğinde, yer kabuğunun yaşlı, sert ve dayanıklı bölümleri olan "masif" araziler önemli bir yer tutar. Yıldız Dağları (Istranca), Menteşe ve Kırşehir çevresinde geniş yer kaplayan bu yaşlı kütleler aşağıdaki jeolojik zamanların hangisinde oluşmuştur?

Türkiye'nin jeolojik evrimi incelendiğinde, $III.$ Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonlarında büyük ölçüde aşınarak deniz seviyesine yakın bir yontukdüz (peneplen) hâline gelen Anadolu kara kütlesinin, $IV.$ Jeolojik Zaman'ın (Kuvaterner) başlarında epirojenik hareketlerle toptan yükseldiği görülmektedir. Bu jeolojik sürecin sonucunda günümüz Türkiye arazisinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleştiği söylenebilir?

Türkiye'nin jeolojik gelişimi sürecinde, günümüzde yüksek sıradağların bulunduğu alanların büyük bir kısmının geçmişte Tethys (Tetis) Denizi tabanında yer aldığı bilinmektedir. Toros Dağları'nın yüksek zirvelerinde denizel kabuklu fosillere rastlanması bu durumun en önemli kanıtlarından biridir. Bu denizel tortulların sıkışarak deniz yüzeyine çıkması ve Türkiye'nin ana dağ kuşaklarını oluşturması, temel olarak aşağıdaki dönem ve süreçlerin hangisiyle ilişkilidir?

Anadolu kara kütlesi, günümüzdeki jeomorfolojik görünümünü kazanana kadar milyonlarca yıl süren bir değişim ve gelişim sürecinden geçmiştir. Bu süreçte meydana gelen olaylar ve bu olayların gerçekleştiği jeolojik dönemler hakkında çeşitli bilimsel veriler bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen olay ve jeolojik zaman eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de $I.$ Jeolojik Zaman'da (Paleozoyik) meydana gelen oluşumlar arasında Zonguldak ve çevresinde yer alan kömür yatakları önemli bir yer tutmaktadır. Buna göre, bu jeolojik dönemde oluşan ve karbon oranı yüksek olan enerji kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Anadolu kara kütlesinin jeolojik geçmişi incelendiğinde, $III.$ Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin uzun süreli aşındırma faaliyetleri sonucunda deniz seviyesine yakın bir düzlük olan "peneplen" (yontukdüz) karakteri kazandığı; ancak $IV.$ Zaman (Kuvaterner) başlarında epirojenik hareketlere bağlı olarak toptan yükseldiği bilinmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Anadolu'nun maruz kaldığı bu toptan yükselme (epirojenez) sürecinin günümüz coğrafi özellikleri üzerindeki doğrudan kanıtlarından biri olarak *değerlendirilemez*?

Anadolu yarımadası, jeolojik süreç boyunca Tetis Denizi'nden yükselerek günümüzdeki halini alana kadar birçok farklı evreden geçmiştir. Türkiye'nin jeolojik geçmişi ve bu süreçlerde meydana gelen olaylarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin jeolojik geçmişi ve bugünkü yer şekillerinin ana çizgileri dikkate alındığında; Alp-Himalaya kıvrım sisteminin oluşumu ve ülkemizdeki büyük fay kuşaklarının (KAF, DAF) şekillenme süreci ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kuvaterner ($IV.$ Jeolojik Zaman) başlarında, Anadolu kara kütlesinin güneybatısında yer alan Egeid karası, neotektonik hareketlerin etkisiyle bloklar hâlinde çökmeye başlamıştır. Bu süreç, Türkiye’nin bugünkü kıyı şekillerinin ve deniz bağlantılarının oluşumunda belirleyici bir rol oynamıştır.

Buna göre, Egeid karasının çökmesi ve sonrasında yaşanan gelişmelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye arazisinin büyük bir bölümünün jeolojik süreçlerin son aşamaları olan $III.$ (Tersiyer) ve $IV.$ (Kuvaterner) zamanlarda şekillenmiş olması, ülkemizin "genç oluşumlu" bir arazi yapısına sahip olmasına neden olmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin genç oluşumlu bir arazi yapısına sahip olmasının temel göstergelerinden biridir?

Bir yörede yapılan jeolojik saha araştırmalarında; yüksek sıradağları oluşturan kıvrımlı tabakaların içerisinde denizel fosillere rastlanmış, aynı zamanda bu tabakaların arasında zengin linyit damarlarının bulunduğu tespit edilmiştir. Buna göre, bu yörenin jeolojik gelişimiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?