İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

IV. yüzyılın sonlarında Hunların Balamir öncülüğünde batıya doğru hareketiyle tetiklenen Kavimler Göçü, Avrupa'nın sosyal, siyasi ve dini yapısında köklü değişimlere yol açmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kavimler Göçü'nün sonuçları arasında gösterilemez?

Uygur Devleti, Türk tarihinde konar-göçer yaşam tarzından yerleşik yaşama geçişin yaşandığı dönüm noktasını temsil eder. Bu köklü değişim; toplumun sosyo-ekonomik yapısından hukuk sistemine, dini inanışlardan sanat anlayışına kadar geniş bir yelpazede yenilikleri beraberinde getirmiştir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Uygurlarda görülen bu değişimlerin doğrudan bir sonucu olarak gösterilemez?

İslamiyet öncesi Türk tarihinin aydınlatılmasında büyük önem taşıyan Orta Asya kültür merkezleri ve bu merkezlerin karakteristik özellikleri üzerine yapılan aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

İskitler (Sakalar), MÖ 7. ve 2. yüzyıllar arasında Karadeniz'in kuzeyinden Orta Asya'nın içlerine kadar uzanan geniş topraklarda hüküm sürmüş; göçebe bir yaşam sürmelerine rağmen madencilik ve binicilikteki yetkinlikleriyle Avrasya tarihinin en dikkat çekici topluluklarından biri olmuşlardır. Bu topluluk, kendilerinden sonra gelen pek çok Türk devletinin kültürel ve askeri temellerini şekillendirmiştir.

Buna göre, İskitlerin (Sakalar) tarihsel kimliği ve Türk kültürüne olan etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Avrupa Hun Devleti hükümdarı Attila'nın, Bizans (Doğu Roma) ile imzaladığı Margus ve Anatolios antlaşmalarıyla mevcut vergi miktarını artırması ve Bizans'ın Hunlardan kaçanları sığınmacı olarak kabul etmemesini şart koşması, dönemin diplomatik ilişkileri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Bu diplomatik gelişmelere dayanarak Avrupa Hun Devleti'nin Bizans üzerindeki politikasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi kanıtlanabilir?

Çin esaretinde geçen yaklaşık elli yıllık bir fetret döneminin ardından, 682 yılında Kutluk Kağan liderliğinde bağımsızlıklarını kazanan Türkler, II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ni kurmuşlardır. Bu devlet, askeri başarılarının yanı sıra kültürel ve edebi anlamda da Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir.

Buna göre, II. Göktürk Devleti'nin Türk tarihine kazandırdığı ve kendisinden önceki Türk devletlerinden ayrılmasını sağlayan en temel kültürel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Bozkır kültüründe devletin temeli olan "il" kavramı, boyların bir araya gelmesiyle oluşan "budun" üzerine inşa edilmiştir. $I.$ Göktürk Devleti'nin kurucusu Bumin Kağan'ın, Avar Kağanlığı'na karşı isyan eden $50.000$ kişilik Töles topluluğunu kendi idaresi altında birleştirmesi, bu sürecin en somut örneklerinden biridir.

Bu tarihi bilgiye dayanarak, $I.$ Göktürk Devleti'nin kuruluş dinamikleri hakkında yapılabilecek en kapsamlı değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, Maniheizm dinini kabul ederek yerleşik hayata geçmeleriyle birlikte Türk kültür ve medeniyetinde köklü bir dönüşüm başlatmışlardır. Ancak bu dönüşüm sürecinde, İslamiyet öncesi Türk devlet geleneğinden gelen bazı köklü unsurları da korumaya devam etmişlerdir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Uygur Devleti'nde yerleşik yaşam ve yeni dinî inanışla birlikte ortaya çıkan farklı ve yenilikçi bir uygulama olarak değerlendirilemez?

Türklerin tarih sahnesine çıktığı ilk ana yurdu olarak kabul edilen Orta Asya (Türkistan); yüksek dağ silsileleri, denizler ve çöllerle çevrili geniş bir havza görünümündedir. Bu coğrafi sahanın sınırları dikkate alındığında, bölgenin doğu sınırını oluşturan doğal engel aşağıdakilerden hangisidir?

$I.$ Göktürk Devleti’nin İpek Yolu ticareti üzerinde hâkimiyet kurmak amacıyla izlediği;

I. Sasaniler ile ittifak yaparak Akhun ($Eftalitler$) Devleti'nin yıkılmasını sağlaması,
II. Sasanilerin Türk ticaret kervanlarının geçişini engellemesi üzerine Bizans İmparatorluğu ile diplomatik ilişkiler kurarak Sasanilere karşı ittifak yapması

gelişmeleri dikkate alındığında, bu devletin dış politikası hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudan söylenebilir?

I. Göktürk Devleti döneminde Batı kanadı yöneticisi olan İstemi Yabgu, İpek Yolu'nun kontrolünü sağlamak amacıyla önce Sasanilerle iş birliği yaparak Akhun (Eftalit) Devleti'nin yıkılmasını sağlamış; daha sonra Sasanilerin İpek Yolu ticaretini engellemeye çalışması üzerine Bizans İmparatorluğu ile ittifak kurarak Sasanilere karşı mücadele etmiştir.

İstemi Yabgu'nun izlediği bu diplomasi trafiği, I. Göktürk Devleti'nin dış politikası hakkında aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

Mete Han döneminde Orta Asya’daki Türk boylarının ilk kez tek bir siyasi çatı altında toplanmasıyla kurulan Asya Hun Devleti, idari bakımdan "Boylar Federasyonu" şeklinde bir yapılanmaya sahipti. Bu sistemde boy beyleri kendi boylarını ilgilendiren iç meselelerde serbest hareket ederken, savaş ve barış gibi genel devlet politikalarında kağana bağlı kalmışlardır. Buna göre, Hunlarda görülen bu idari yapının Türk devletlerinin siyasi ömrü üzerindeki en temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde kağanın vasiyeti her zaman mutlak bir kural olarak kabul edilmemiştir. $I.$ Göktürk Devleti'nde Tapo Kağan, kendisinden sonra yerine yeğeni Talopien'in geçmesini vasiyet etmiştir. Ancak devlet ileri gelenleri, kurultayda bu vasiyete karşı çıkmış ve hanedan sülalesinden başka bir ismi tahta çıkarmışlardır. Bu durum, $I.$ Göktürk Devleti'ndeki yönetim anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisini kanıtlar niteliktedir?

Firdevsi'nin ünlü eseri "Şehname"de "Afrasiyab" adıyla anılan Alp Er Tunga ve Pers kralını mağlup etmesiyle tanınan Tomris Hatun gibi sembol isimlere sahip olan İskitler (Sakalar), bozkır kültürünün en eski temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Sanat eserlerinde altını ve gümüşü büyük bir ustalıkla işleyen bu topluluk, tarihte "Bozkırın Kuyumcuları" unvanıyla anılmıştır.

Bu bilgiler ışığında, İskitlerin sanat anlayışına yön veren ve eserlerinde genellikle geyik, at, pars gibi hayvanları birbirleriyle mücadele ederken veya hareket halindeyken betimledikleri sanat tarzı aşağıdakilerden hangisidir?

Bozkır kültürünün en eski temsilcilerinden olan İskitler (Sakalar), maden işlemeciliğindeki ustalıkları ve sanat eserlerinde kullandıkları 'Hayvan Üslubu' ile tanınmışlardır. Siyasi tarihlerinde ise özellikle Ahameniş (Pers) İmparatorluğu ile yaptıkları mücadeleler geniş yer tutmaktadır. Pers Kralı $II. Kyros$'u ($Büyük Kiros$) yenilgiye uğratan ve Türk tarihinin bilinen ilk kadın hükümdarı olarak kabul edilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hun Devleti, IV. yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa siyasetinde belirleyici bir rol oynamış; hem diplomatik hem de askeri başarılarıyla dönemin süper güçleri olan Doğu ve Batı Roma İmparatorlukları üzerinde baskı kurmuştur. Bu devletin faaliyetleri ve Avrupa tarihindeki etkileri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi Avrupa Hun Devleti’ne ait bir özellik değildir?

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek Türk tarihinde yerleşik hayata geçen ilk topluluk olmuşlardır. Bu süreçte hayvansal gıdaların yasaklanmasıyla tarımsal üretim artmış, stupa ve saray gibi kalıcı mimari eserler inşa edilmiş ve göçebe yaşamın getirdiği askeri ve sosyal geleneklerin yerini yeni kültürel değerler almıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik yaşama geçmesiyle birlikte Türk kültür hayatında görülen yeni gelişmelerden biridir?

Türk devlet geleneğinde Uygurlarla birlikte başlayan yerleşik yaşam süreci, mülkiyet ve ticaret anlayışını temelden değiştirmiştir. Bu dönemde Maniheizm inancının da etkisiyle tarımsal üretimin artması, kişiler arasındaki hukuki ve ticari ihtilafların çözümünde yeni yöntemlerin geliştirilmesini zorunlu kılmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurlardaki yerleşik yaşam tarzının hukuk alanındaki en belirgin yansımasıdır?

Asya Hun Devleti'nin zayıfladığı dönemde hükümdar Hohanyeh, Çin egemenliğine girerek halkın ekonomik sıkıntılarını gidermeyi ve devleti korumayı savunmuştur. Ancak kardeşi Çiçi, bu teklifi "Bağımsızlığı feda ederek yaşamayı ecdadımıza karşı bir saygısızlık ve gülünç bir durum" olarak tanımlayarak şiddetle reddetmiştir.

Buna göre Çiçi'nin bu tutumu, Türk devlet geleneğindeki aşağıdaki değerlerden hangisinin her türlü maddi menfaatin üzerinde tutulduğunu göstermektedir?

İslamiyet öncesi Türk tarihine ışık tutan Orta Asya kültür merkezleri; coğrafi sınırları, teknolojik gelişmişlik düzeyleri ve antropolojik kökenleri bakımından farklılıklar sergilemektedir. Bu bağlamda, Afanesyevo kültürünün mirasını devralarak daha geniş bir coğrafyaya yayılan ve Türklerin atalarına ait olduğu kabul edilen 'Andronovo kültürü' ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?