Examkin

I. Göktürk Devleti

54 questions

Question 1Question →

Bozkır kültüründe devletin temeli olan "il" kavramı, boyların bir araya gelmesiyle oluşan "budun" üzerine inşa edilmiştir. I.I. Göktürk Devleti'nin kurucusu Bumin Kağan'ın, Avar Kağanlığı'na karşı isyan eden 50.00050.000 kişilik Töles topluluğunu kendi idaresi altında birleştirmesi, bu sürecin en somut örneklerinden biridir.

Bu tarihi bilgiye dayanarak, I.I. Göktürk Devleti'nin kuruluş dinamikleri hakkında yapılabilecek en kapsamlı değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Siyasi meşruiyet ve askeri güç; bozkırın farklı unsurlarını ortak bir çıkar ve yönetim çatısı altında toplama kabiliyetine dayalıdır.

Answer

Siyasi meşruiyet ve askeri güç; bozkırın farklı unsurlarını ortak bir çıkar ve yönetim çatısı altında toplama kabiliyetine dayalıdır.
İslamiyet öncesi Türk devletleri birer 'Boylar Federasyonu' niteliğindedir. Bumin Kağan'ın Töles boylarını kendi safına çekmesi, devletin kuruluşunun sadece askeri bir zafer değil, aynı zamanda boylar arası bir diplomasi ve organizasyon başarısı olduğunu gösterir. Bu durum, siyasi meşruiyetin farklı toplulukları yönetebilme yetisine dayandığını en kapsamlı şekilde açıklar.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki veriyi analiz etme.
Bumin Kağan'ın, Avarlara başkaldıran 50.00050.000 kişilik Töles boyunu yanına çekerek güçlendiği görülmektedir.
Bir devletin kuruluş aşamasındaki insan kaynağının nasıl oluştuğunu anlamak için gereklidir.
2
"İl" ve "Budun" kavramları arasındaki ilişkiyi kurma.
"İl" (devlet), "budun" (boylar birliği) üzerinde yükselir. Töleslerin katılımı, budunun genişlemesini ve dolayısıyla devletin (il) kurulabilmesini sağlamıştır.
Türk devlet yapısının hiyerarşik mantığını kavramak için gereklidir.
3
Siyasi liderlik ve meşruiyet sentezi yapma.
Başarılı bir hükümdar, farklı boyları organize edebilen ve onları bir hedef doğrultusunda birleştirebilen kişidir.
Bozkır devletlerinde otoritenin sadece soydan değil, organizasyon yeteneğinden geldiğini analiz etmek için gereklidir.

Key Concept

Boylar Federasyonu ve Türk Devlet Yapısı

Hints

1
Bozkır devletlerinde 'budun' (millet/boylar birliği) olmadan 'il' (devlet) kurulamaz.
2
Bumin Kağan'ın başarısı, Avarlara karşı tek başına değil, diğer boyları organize ederek hareket etmesinde yatar.
3
Devletin kuruluşu, askeri güç ile siyasi organizasyonun (boyları birleştirmenin) birleşimidir.

Practice More

İkili teşkilat sisteminin devletin yıkılış sürecindeki etkilerini de inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 2Question →

I.I. Göktürk Devleti’nin İpek Yolu ticareti üzerinde hâkimiyet kurmak amacıyla izlediği;

I. Sasaniler ile ittifak yaparak Akhun (EftalitlerEftalitler) Devleti'nin yıkılmasını sağlaması,
II. Sasanilerin Türk ticaret kervanlarının geçişini engellemesi üzerine Bizans İmparatorluğu ile diplomatik ilişkiler kurarak Sasanilere karşı ittifak yapması

gelişmeleri dikkate alındığında, bu devletin dış politikası hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudan söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Ekonomik menfaatler doğrultusunda pragmatik ve konjonktürel ittifaklar kurulduğu

Answer

Ekonomik menfaatler doğrultusunda pragmatik ve konjonktürel ittifaklar kurulduğu
Doğru olan seçenek, devletlerin çıkarları gereği değişen şartlara uyum sağladığını ifade eder. I.I. Göktürk Devleti, İpek Yolu'na hâkim olabilmek için önce Sasanilerle birlik olup Akhunları tasfiye etmiş, ancak Sasaniler güçlenip Türk ticaretini kısıtlayınca bu kez Bizans ile (İstemi Yabgu döneminde) ittifak kurmuştur. Bu durum dış politikada 'ebedi dostluk' yerine 'ekonomik ve siyasi pragmatizmin' (faydacılık) esas alındığını kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Dış politika adımlarını analiz et
Göktürklerin İpek Yolu kontrolü için önce Sasani ile anlaşıp Akhunları yıktığı, sonra Sasani'ye karşı Bizans ile anlaştığı görüldü.
Devletlerin ittifak kurduğu tarafları neden değiştirdiğini anlamak dış politika karakterini belirler.
2
Temel motivasyonu belirle
İki hamlenin de ortak amacı İpek Yolu ticareti üzerindeki denetimi korumaktır.
Ekonomik çıkarların askeri ve diplomatik tercihler üzerindeki etkisini saptamak gerekir.
3
Kavramsal eşleştirme yap
Dost ve düşmanın çıkarlara göre değişmesi 'pragmatizm' ve 'konjonktürel ittifak' kavramlarıyla örtüşür.
Tarihsel veriyi doğru siyasi terminoloji ile tanımlamak sorunun çözümünü sağlar.

Key Concept

İpek Yolu Diplomasisi ve Pragmatizm

Hints

1
Devletin dış politikadaki ortaklarını neden değiştirdiğine odaklanın.
2
İpek Yolu'nun ekonomik önemi ile kurulan ittifaklar arasındaki ilişkiyi düşünün.
3
Önce Sasani ile Akhun'a karşı, sonra Bizans ile Sasani'ye karşı yapılan hamleler 'çıkara dayalı denge siyaseti' olarak adlandırılır.

Practice More

İstemi Yabgu'nun Bizans'a gönderdiği elçilik heyetinin Türk tarihindeki ilk Batı diplomasisi örneği olduğunu hatırlayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 3Question →

I. Göktürk Devleti döneminde Batı kanadı yöneticisi olan İstemi Yabgu, İpek Yolu'nun kontrolünü sağlamak amacıyla önce Sasanilerle iş birliği yaparak Akhun (Eftalit) Devleti'nin yıkılmasını sağlamış; daha sonra Sasanilerin İpek Yolu ticaretini engellemeye çalışması üzerine Bizans İmparatorluğu ile ittifak kurarak Sasanilere karşı mücadele etmiştir.

İstemi Yabgu'nun izlediği bu diplomasi trafiği, I. Göktürk Devleti'nin dış politikası hakkında aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

Show answer & explanation

Answer: Siyasi ve ekonomik çıkarlar doğrultusunda konjonktürel ittifaklar kurulduğunu

Answer

Siyasi ve ekonomik çıkarlar doğrultusunda konjonktürel ittifaklar kurulduğu gerçeği, İstemi Yabgu'nun değişen düşmanlara karşı değişen müttefikler seçmesinden anlaşılmaktadır.
İstemi Yabgu’nun izlediği politika, devletin temel çıkarlarını (İpek Yolu kontrolü) korumak adına o anki şartlara en uygun müttefiki seçtiğini göstermektedir. Önce Sasanilerle birleşip Akhunları saf dışı bırakmış, ardından Sasaniler güçlenip tehlike oluşturunca bu kez rakibi olan Bizans ile anlaşmıştır. Bu durum, dış politikada değişmez dostluklar yerine 'konjonktürel' (şartlara bağlı) ortaklıkların tercih edildiğini kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki diplomatik adımları analiz etme
İstemi Yabgu'nun önce Sasanilerle Akhunlara karşı, sonra Bizansla Sasanilere karşı ittifak yaptığı görülmektedir.
Dış politikanın dinamik yapısını anlamak için müttefik değişimlerini takip etmek gerekir.
2
Amacı belirleme
Tüm bu hamlelerin temel amacı İpek Yolu'nun (ekonomik gelir) kontrolüdür.
Dış politikanın temel motivasyon kaynağını saptamak cevabı netleştirir.
3
Kavramsal eşleştirme yapma
Çıkarlar gereği müttefikin değişmesi 'konjonktürel ittifak' kavramıyla açıklanır.
KPSS terminolojisinde bu tür 'duruma göre değişen' politikalar konjonktürel olarak adlandırılır.

Key Concept

İstemi Yabgu ve İpek Yolu Diplomasisi

Hints

1
İstemi Yabgu'nun neden müttefik değiştirdiğine dikkat edin.
2
İpek Yolu ekonomik bir kazanç kapısıdır; ittifaklar bu kazancı korumak içindir.
3
Dostun düşman, düşmanın dost olabildiği bu dış politika tarzına 'konjonktürel diplomasi' denir.

Practice More

İstemi Yabgu döneminde Bizans'a giden ilk Türk elçisi olan Manyak'ın faaliyetlerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 4Question →

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde kağanın vasiyeti her zaman mutlak bir kural olarak kabul edilmemiştir. I.I. Göktürk Devleti'nde Tapo Kağan, kendisinden sonra yerine yeğeni Talopien'in geçmesini vasiyet etmiştir. Ancak devlet ileri gelenleri, kurultayda bu vasiyete karşı çıkmış ve hanedan sülalesinden başka bir ismi tahta çıkarmışlardır. Bu durum, I.I. Göktürk Devleti'ndeki yönetim anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisini kanıtlar niteliktedir?

Show answer & explanation

Answer: Kurultayın hükümdar seçiminde söz sahibi ve belirleyici bir yetkiye sahip olduğunu

Answer

Kurultayın hükümdar seçiminde söz sahibi ve belirleyici bir yetkiye sahip olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Verilen senaryoda hükümdarın (Tapo Kağan) kişisel vasiyetinin kurultay üyeleri tarafından geçersiz kılınması, kurultayın sadece bir danışma meclisi olmadığını, kritik anlarda (özellikle taht değişimlerinde) karar verici bir mekanizma olarak devreye girdiğini göstermektedir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki ana olayı analiz et.
Tapo Kağan'ın vasiyeti ile kurultayın kararı arasında bir çelişki olduğu görülür.
Vasiyetin neden uygulanmadığını anlamak için yetki dağılımını görmek gerekir.
2
Vasiyetin reddedilme sonucunu değerlendir.
Hükümdarın isteğine rağmen kurultayın iradesi üstün gelmiş ve vasiyet edilmeyen kişi tahta çıkmıştır.
Bu durum, son sözün kurultayda (devlet ileri gelenlerinde) olduğunu kanıtlar.

Key Concept

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde Kurultay'ın (Toy) siyasi yetkileri ve hükümdar seçimi üzerindeki etkisi.

Hints

1
Metinde kimin vasiyetinin, hangi kurum tarafından reddedildiğine odaklanın.
2
Kağanın her dediğinin olduğu bir sistemde kurultay böyle bir karara imza atabilir miydi?

Practice More

İkili teşkilat sistemi ve veraset anlayışının devletlerin kısa sürede yıkılması üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 5Question →

I.I. Göktürk Devleti'nin kuruluşu öncesinde Aşina soyuna mensup Türklerin, Altay Dağları çevresinde Avar Kağanlığı'na bağlı olarak yaşamaları ve bu devlet için 'demircilik' (metal işleme) faaliyetlerini yürütmeleri, bağımsızlık mücadelesine giden süreçte önemli bir teknik avantaj sağlamıştır. Bu bilgiye dayanarak, Türklerin o dönemdeki toplumsal ve ekonomik yapısı ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

Show answer & explanation

Answer: Madencilik ve metalurji alanında teknik bir birikime ve uzmanlığa sahip oldukları

Answer

Türklerin madencilik ve metalurji alanında teknik bir birikime ve uzmanlığa sahip oldukları
Metinde vurgulanan 'demircilik' faaliyeti, Aşina soyunun madenleri işleme konusundaki teknik uzmanlığını doğrudan ifade eder. Altay Dağları çevresindeki demir yataklarını kullanan Türkler, metalurji alanındaki bu birikimlerini hem ekonomik hem de askeri güce dönüştürerek bağımsızlık mücadelesinde kullanmışlardır.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki 'demircilik' faaliyetini analiz etmek
Aşina soyunun demircilikle uğraşması, metal işleme sanatında uzmanlaştıklarını kanıtlar.
Bir topluluğun ana uzmanlık alanı o topluluğun teknik becerilerini yansıtır.
2
Altay Dağları'nın coğrafi özelliğini değerlendirmek
Altaylar demir madeni bakımından zengindir, bu da hammaddenin kaynağını açıklar.
Maden kaynağına yakınlık, metalurji faaliyetlerinin gelişmesi için coğrafi bir avantajdır.
3
Teknik birikimin siyasi sonuca etkisini yorumlamak
Elde edilen teknik güç, silah üretimini ve dolayısıyla askeri üstünlüğü getirmiştir.
Ekonomik ve teknolojik kapasite, bağımsızlık mücadelesinin askeri temelini oluşturur.

Key Concept

Aşina Soyunun Metalurji Uzmanlığı ve Bağımsızlık Süreci

Hints

1
'Demircilik' mesleğinin hangi üretim süreci ve teknik bilgiyle ilişkili olduğunu düşünün.
2
Bir topluluğun demir işlemesi, onların teknik becerileri ve o dönemdeki coğrafi kaynaklar (Altaylar) hakkında ne söyler?

Practice More

Göktürklerin bu teknik başarısının Ergenekon Destanı'ndaki 'dağı eriterek çıkma' motifi ile olan sembolik bağını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 6Question →

I.I. Göktürk Devleti'nin batı kanadını yöneten İstemi Yabgu'nun, İpek Yolu ticareti üzerinde hâkimiyet kurabilmek adına önce Sasanilerle anlaşarak Akhunları ortadan kaldırması, ardından Sasanilere karşı Bizans İmparatorluğu ile ittifak kurması aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

Show answer & explanation

Answer: Orta Asya siyasetinde çıkara dayalı bir denge politikasının izlenmesiyle

Answer

İstemi Yabgu'nun farklı devletlerle kurduğu stratejik ortaklıklar, Orta Asya siyasetinde çıkara dayalı bir denge politikasının izlendiğini göstermektedir.
İstemi Yabgu'nun Akhunları yıkmak için Sasanilerle, daha sonra ise güçlenen Sasanilere karşı Bizans ile ittifak kurması, devletin çıkarlarını korumak adına büyük güçler arasındaki rekabeti kullanan profesyonel bir denge politikası izlediğinin açık bir kanıtıdır. Bu hamleler özellikle İpek Yolu ticaret yolunun denetimini sağlamak amacıyla yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
İstemi Yabgu'nun diplomatik hamlelerini analiz etmek.
Önce Sasanilerle Akhunlara karşı, sonra Bizans ile Sasanilere karşı ittifak kurulduğu görülür.
Değişen müttefikler, dış politikada esnek bir strateji izlendiğini gösterir.
2
Hamlelerin temel amacını belirlemek.
Temel hedefin İpek Yolu ticaretini kontrol altına almak olduğu tespit edilir.
Ekonomik kazanç, siyasi ittifakların yönünü belirleyen ana unsurdur.
3
Sonucu tarihsel kavramla eşleştirmek.
Bu durumun 'denge politikası' kavramıyla örtüştüğü saptanır.
Denge politikası, büyük güçler arasındaki rekabetten yararlanarak devletin varlığını ve çıkarlarını koruma yöntemidir.

Key Concept

İstemi Yabgu Dönemi Diplomasisi ve İpek Yolu Mücadelesi

Practice More

İstemi Yabgu'nun Bizans'a gönderdiği elçilik heyetinin (Maniakh) ve Bizans elçisi Zemarkhos'un Göktürk sarayını ziyaretinin sonuçlarını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 7Question →

I.I. Göktürk Devleti'nin kurucusu Bumin Kağan, devletin merkezini Ötüken olarak belirlemiş; kardeşi İstemi Yabgu'yu ise 'yabgu' unvanıyla batı kanadının yönetimiyle görevlendirmiştir. Mukan Kağan döneminde devlet en parlak devrini yaşarken, batıda İstemi Yabgu İpek Yolu'nun kontrolünü sağlamak amacıyla Sasaniler ve Bizans ile diplomatik ilişkiler yürütmüştür.

Buna göre I.I. Göktürk Devleti'nin yönetim ve dış politika anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: İkili teşkilat yapısı sayesinde geniş bir coğrafyada etkin bir diplomasi yürütüldüğü

Answer

İkili teşkilat yapısı sayesinde geniş bir coğrafyada etkin bir diplomasi yürütüldüğü seçeneği doğrudur.
İkili teşkilat yapısı, devletin batı kanadının (yabgu yönetimindeki bölge) kendi iç işlerinde serbest fakat dış işlerinde merkeze bağlı olarak geniş bir alanda diplomatik manevralar yapmasına olanak tanımıştır. İstemi Yabgu'nun batıdaki güçlerle kurduğu ittifaklar, bu idari bölünmenin sağladığı esnekliğin bir sonucudur.

Step-by-Step Solution

1
Yönetim yapısını analiz etme
Bumin Kağan ve İstemi Yabgu arasındaki görev paylaşımı, Türklerdeki geleneksel 'İkili Teşkilat' yapısını gösterir.
Devletin yönetimini kolaylaştırmak ve geniş toprakları kontrol altında tutmak için doğu ve batı ayrımı yapılmıştır.
2
Dış politika faaliyetlerini değerlendirme
İstemi Yabgu'nun Sasaniler ve Bizans ile kurduğu temaslar, devletin batı kanadının aktif bir dış politika izlediğini kanıtlar.
İpek Yolu üzerindeki ticari hakimiyet ve siyasi çıkarlar doğrultusunda bölgesel güçlerle ittifaklar kurulmuştur.
3
Sonuca ulaşma
Yönetimdeki bölünmenin (İkili Teşkilat) askeri ve diplomatik başarıları beraberinde getirdiği görülür.
Metinde bahsedilen diplomasi ve yönetim paylaşımı doğrudan ikili teşkilatın işleyişi ile ilgilidir.

Key Concept

İkili Teşkilat ve Türk Diplomasisi

Practice More

İstemi Yabgu'nun Bizans ile kurduğu bu ilk diplomatik temasların kronolojik sırasını ve gönderilen elçilerin (Maniakh) önemini çalışabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 8Question →

I.I. Göktürk Devleti'nde İstemi Yabgu döneminde Sasanilerle ittifak kurularak Akhun Devleti'nin ortadan kaldırılması ve ardından Sasanilere karşı Bizans (Doğu Roma) ile diplomatik temasların başlatılması, Türk dış politikasının önemli dönüm noktalarından biridir. Bizans kaynaklarına göre, 568568 yılında İstemi Yabgu tarafından gönderilen Maniakh başkanlığındaki heyet İstanbul'a ulaşmış; buna karşılık Bizans İmparatoru II.II. Justinos da Zemarkhos'u elçi olarak Göktürk sarayına göndermiştir.

Bu bilgiler ve dönemin siyasi koşulları dikkate alındığında, I.I. Göktürk Devleti'nin dış politikası hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Bizans ile kurulan bu ilk resmi temasın, Anadolu'nun kalıcı bir Türk yurdu haline getirilmesi amacıyla başlatılan sistemli bir fetih harekâtının parçası olduğu

Answer

Bizans ile kurulan elçilik ilişkilerinin Anadolu'nun fethi veya kalıcı yurt edinilmesi amacıyla yapıldığı söylenemez; bu ilişkiler İpek Yolu ticareti ve Sasani baskısını kırma amaçlı stratejik ortaklıklardır.
Doğru seçenek olan 'Bizans ile kurulan bu temasın Anadolu'nun fethi amacı taşıdığı' ifadesi yanlıştır. Çünkü 568568 yılında gerçekleşen Maniakh heyetinin İstanbul ziyareti, tamamen İpek Yolu ticaretinde Sasanilerin koyduğu engelleri aşmak ve Sasanilere karşı askeri-siyasi bir cephe oluşturmak içindir. Anadolu'nun sistemli bir şekilde fethedilmesi ve yurt edinilmesi, yaklaşık 500500 yıl sonra Selçuklular döneminde gündeme gelecektir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki diplomatik trafiği analiz etme
İstemi Yabgu'nun Sasanilere karşı Bizans ile ilk resmi diplomatik teması başlattığı görülür.
Dış politikanın yönünü ve muhataplarını belirlemek için gereklidir.
2
Maniakh heyetinin ve Bizans elçiliğinin amacını belirleme
Amacın İpek Yolu ticaretinde Sasanilerin aracı rolünü kırmak ve siyasi bir ittifak kurmak olduğu saptanır.
İttifakın temel motivasyonunu anlamak için kritiktir.
3
Zaman ve mekan karşılaştırması yapma
6.6. yüzyıldaki bu temasların Anadolu'nun fethi (Malazgirt sonrası süreç) ile ilgisi olmadığı sonucuna varılır.
Farklı dönemlere ait tarihi olayların (Göktürk dönemi vs. Selçuklu dönemi) birbirine karıştırılmasını önlemek için gereklidir.

Key Concept

İpek Yolu Diplomasisi ve Bizans-Göktürk İttifakı

Hints

1
Metindeki elçilik trafiğinin yapıldığı tarihe (568568) dikkat edin.
2
Türklerin Anadolu'yu fethetme süreci hangi dönemde başlamıştır? Göktürkler bu dönemde mi yaşamıştır?
3
İstemi Yabgu'nun amacı İpek Yolu'nu kontrol etmekti. Anadolu'nun fethi ise Malazgirt Savaşı sonrası bir hedeftir.

Practice More

İstemi Yabgu'nun Bizans ile yaptığı bu ittifakın Sasaniler üzerindeki uzun vadeli etkilerini ve bu durumun Türk-İslam tarihine giden yoldaki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 9Question →

I.I. Göktürk Devleti'nin Batı kanadı yöneticisi İstemi Yabgu'nun, İpek Yolu ticaretini kontrol altına almak ve Sasanilerin bu yol üzerindeki tekelini kırmak amacıyla 568568 yılında Bizans İmparatorluğu'na (Doğu Roma) elçi heyeti göndermesi Türk dış politikası açısından bir dönüm noktasıdır. İstanbul'a giden Maniakh başkanlığındaki bu heyet, tarihte Orta Asya'dan Bizans'a gönderilen ilk resmi elçilik heyeti olup iki güç arasında Sasanilere karşı bir ittifakın doğmasını sağlamıştır.

Buna göre, I.I. Göktürk Devleti'nin bu politikaları ve dönemin genel özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?

Show answer & explanation

Answer: Bu diplomatik temasların bir sonucu olarak Türklerin yerleşik hayata geçtiği ve Maniheizm inancını resmi din olarak kabul ettiği

Answer

Türklerin bu dönemde Maniheizm inancını benimseyerek yerleşik hayata geçtiği ve Bizans mimarisini örnek aldığı yargısı yanlıştır.
Maniheizm inancının resmen kabul edilmesi ve bu doğrultuda yerleşik hayata geçilmesi Türk tarihinde I.I. Göktürk Devleti döneminde değil, Uygur Devleti döneminde (Bögü Kağan zamanında) gerçekleşmiştir. Göktürkler, Maniheizm ve Budizm gibi inançlara bazı yöneticiler (örneğin Tapo Kağan) düzeyinde ilgi duymuş olsalar da bu durum halkın yaşam biçimini değiştirmemiş ve resmi bir devlet politikası haline gelmemiştir.

Step-by-Step Solution

1
İstemi Yabgu'nun dış politika stratejisini analiz etmek
İpek Yolu ticaretini kontrol etmek için önce Sasanilerle Akhunlara karşı, sonra Bizans ile Sasanilere karşı pragmatik ittifaklar kurulmuştur.
Dış politikanın temel motivasyonunun ekonomik olduğunu saptamak için.
2
Devlet yönetim yapısının diplomasiye etkisini değerlendirmek
İstemi Yabgu'nun 'Yabgu' ünvanıyla Batı kanadında bu ittifakları kurması, ikili teşkilatın sağladığı özerkliği gösterir.
İdari yapının siyasi manevra kabiliyetine etkisini anlamak için.
3
Kültürel ve dini özellikleri karşılaştırmak
I.I. Göktürk Devleti'nde milli kimlik ve Gök Tanrı inancı esastır; Maniheizm ve yerleşik hayat Uygurlar dönemine ait özelliklerdir.
Seçenekler arasındaki tarihsel yanlışlığı (anakronizm) tespit etmek için.

Key Concept

İkili Teşkilat ve İpek Yolu Diplomasisi

Alternative Method

Soruda verilen 'yapılamaz' köküne odaklanarak, seçeneklerdeki özellikleri Türk tarihindeki devletlerle (Hun, Göktürk, Uygur) eşleştirip, Göktürk dönemine ait olmayan (Uygur özelliği olan) seçeneği bularak hızlıca sonuca ulaşabilirsiniz.
Estimated Time:1m 40s
Question 10Question →

Avar (Juan-Juan) Devleti’ne karşı başlattığı bağımsızlık mücadelesini kazanarak 552552 yılında Ötüken merkezli olarak kurulan ve tarihte Türk adını siyasi bir kimlik olarak ilk kez kullanan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: I.I. Göktürk Devleti

Answer

I. Göktürk Devleti
I. Göktürk Devleti, 552552 yılında Bumin Kağan önderliğinde Avar (Juan-Juan) hâkimiyetine son verilerek kurulmuştur. En önemli ayırt edici özelliği, Türk adını tarihte ilk kez bir devletin resmi adı olarak kullanmasıdır. Bu devlet ayrıca 'İkili Teşkilat' sistemini uygulayarak doğuyu Bumin Kağan, batıyı ise İstemi Yabgu yönetimiyle idare etmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Kurucu kağanın tespit edilmesi
Soruda belirtilen 552552 yılı ve bağımsızlık mücadelesi bizi Bumin Kağan'a götürür.
Bumin Kağan, Avarlar'ın bir boyu olan Tölesler'in isyanını bastırmış ancak istediği prenses verilmeyince Avarlar'a isyan ederek bağımsızlığını kazanmıştır.
2
Devletin isimlendirme özelliğinin kontrol edilmesi
Tarihte 'Türk' adını siyasi bir ad olarak kullanan ilk topluluk saptanır.
Bu durum Türk milliyetçiliğinin ve ulus bilincinin ilk somut örneği olarak kabul edilir.

Key Concept

I. Göktürk Devleti'nin Kuruluşu ve İsim Özelliği

Practice More

Göktürk Devleti'nin 'İkili Teşkilat' yapısını ve İstemi Yabgu'nun Bizans ile kurduğu ilk diplomatik ilişkileri inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 11Question →

I. Göktürk Devleti, Orta Asya'da hâkimiyet kurduğu geniş coğrafyada ticaret kervan yollarının sürekliliğine ve devlet bürokrasisinin işleyişine büyük önem vermiştir. Bu doğrultuda Türk kağanları, bölgenin ticaretini kontrol eden ve gelişmiş bir yazı sistemine sahip olan bir toplulukla yakın diplomatik ve kültürel iş birliği içerisine girmiştir. Devletin bu dönemine ait olan ve Moğolistan'da bulunan Bugut Yazıtı'nın da bu topluluğun dili ve alfabesiyle kaleme alınmış olması, kurulan bu ilişkinin derinliğini göstermektedir.

Bu parçada sözü edilen ve I. Göktürk Devleti'nin idari ve ticari yapısında etkili olan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Soğdlar

Answer

I. Göktürk Devleti'nin idari ve ticari yapısında etkili olan, Bugut Yazıtı'nın dilini ve alfabesini sağlayan topluluk Soğdlardır.
I. Göktürk Devleti döneminde Soğdlar, Orta Asya ticaretini ellerinde tutmaları ve gelişmiş bir yazı sistemine sahip olmaları nedeniyle Türk kağanları tarafından idari ve ticari işlerde görevlendirilmişlerdir. Türk tarihinin bu dönemine ait en eski yazılı belgelerden biri olan Bugut Yazıtı da bu etkileşimin bir sonucu olarak Soğd alfabesiyle kaleme alınmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Soru kökündeki ipuçlarını (ticaret kervanları, bürokrasi, Bugut Yazıtı) analiz etmek.
I. Göktürk Devleti döneminde ticaretin ve yazışmaların hangi topluluk üzerinden yürütüldüğünün tespiti.
Bugut Yazıtı, I. Göktürk Devleti'nin bilinen en eski yazıtı olup Soğd dili ve alfabesiyle yazılmıştır.
2
Seçeneklerdeki toplulukların I. Göktürk Devleti ile ilişkisini değerlendirmek.
Sasaniler, Bizans ve Akhunlar ile siyasi ilişkiler kurulurken, Soğdların kültürel ve ekonomik nüfuzunun daha baskın olduğu görülür.
Soğdlar, Orta Asya'da ticaret yollarının üzerinde yaşayan ve diplomatik becerileriyle kağanların saraylarında danışmanlık yapan bir tüccar topluluğudur.

Key Concept

Göktürk-Soğd İlişkileri ve Kültürel Etkileşim

Hints

1
Bu topluluk, Orta Asya'da ticaretin efendileri olarak bilinen ve İran kökenli bir gruptur.
2
Göktürklerin batı kanadı yöneticisi İstemi Yabgu'nun Bizans'a gönderdiği heyetlerde bu topluluğa mensup Maniakh adlı bir tüccar bulunmaktaydı.
3
I. Göktürk dönemine ait Bugut Yazıtı, bu topluluğun dili ve alfabesiyle yazılmıştır.

Practice More

İstemi Yabgu dönemindeki diplomasi trafiğini ve İpek Yolu ittifaklarını inceleyiniz.
Estimated Time:50s
Question 12Question →

I.I. Göktürk Devleti'nde İstemi Yabgu, Batı kanadının yöneticisi olarak Bizans ve Sasaniler ile doğrudan diplomatik temaslar kurmuş, savaş ve barış kararları almıştır. Bu durum İstemi Yabgu'nun geniş bir özerkliğe sahip olduğunu gösterse de, devletin federal yapısı gereği Doğu'daki büyük kağana olan bağlılığı her zaman ön planda tutulmuştur.

Bu bilgiler doğrultusunda, İstemi Yabgu'nun aşağıda belirtilen tutumlarından hangisi, onun merkeze (O¨tu¨kenÖtüken) olan hukuki bağlılığının ve devletin bölünmezliğinin kesin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir?

Show answer & explanation

Answer: Siyasi ve askeri gücüne rağmen "Kağan" unvanını kullanmaktan kaçınarak, geleneksel veraset hukukuna uygun olan "Yabgu" unvanını muhafaza etmesi

Answer

İstemi Yabgu'nun, devletin asıl egemenlik sembolü olan 'Kağan' unvanı yerine merkeze bağlılığı temsil eden 'Yabgu' unvanını kullanmaya devam etmesi, merkeze olan hukuki bağlılığını gösterir.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'İkili Teşkilat' sistemine göre, devletin asıl hükümdarı 'Kağan' unvanıyla Doğu'da (kutsal merkez Ötüken) oturur. Batı kanadını yöneten hanedan üyesi ise ona bağlı olarak 'Yabgu' unvanını taşır. İstemi Yabgu'nun Bizans ve Sasaniler ile kurduğu geniş çaplı diplomatik ağa ve sahip olduğu büyük askeri güce rağmen 'Kağan' unvanını almayıp 'Yabgu' unvanını sürdürmesi, Ötüken'deki büyük kağanın üstünlüğünü ve devletin siyasi birliğini tanıdığının en somut hukuki kanıtıdır.

Step-by-Step Solution

1
I.I. Göktürk Devleti'ndeki 'İkili Teşkilat' yapısını analiz etmek.
Devletin Doğu (merkez) ve Batı (özerk) olarak ikiye ayrıldığı, asıl otoritenin Doğu'daki büyük kağanda olduğu belirlenir.
Türk devletlerinde federatif yapı, hanedan üyeleri arasında yönetimin paylaşılmasını sağlar.
2
Unvanların hiyerarşik anlamlarını değerlendirmek.
'Kağan' veya 'Han' unvanının mutlak egemenliği, 'Yabgu' unvanının ise merkeze bağlı özerk yönetimi ifade ettiği sonucuna varılır.
Siyasi terminoloji, devlet içindeki meşruiyetin ve hiyerarşinin en temel göstergesidir.
3
İstemi Yabgu'nun diplomatik gücü ile unvan tercihi arasındaki ilişkiyi kurmak.
Dış dünyada bir imparator gibi hareket etmesine rağmen 'Yabgu' unvanında kalması, devletin bölünmezliğini ve merkezi otoriteyi tanıdığını kanıtlar.
Kendi adına kağanlık ilan etmemesi, geleneksel veraset hukukuna ve devlet birliğine sadakatini gösterir.

Key Concept

İkili Teşkilat ve Yabgu unvanının hukuki statüsü

Hints

1
İkili teşkilat yapısında Doğu ve Batı yöneticilerinin taşıdığı unvanların hiyerarşik farkını düşünün.
2
İstemi Yabgu'nun dış politikadaki geniş yetkileri 'özerklik' iken, kullandığı unvan 'hukuki statüsünü' belirler.

Practice More

İstemi Yabgu'nun Bizans ile kurduğu ittifakın Orta Asya siyasi tarihindeki dengeleri nasıl değiştirdiğini ve Sasaniler üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 13Question →

Bumin Kağan tarafından Avar hâkimiyetine son verilerek kurulan I.I. Göktürk Devleti, Mukan Kağan döneminde en parlak devrini yaşamıştır. Bu süreçte devletin batı kanadı İstemi Yabgu tarafından yönetilmiş, İpek Yolu kontrolünü sağlamak amacıyla Sasaniler ve Bizans ile stratejik diplomatik temaslar yürütülmüştür.

Buna göre I.I. Göktürk Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Türk devlet geleneğindeki ikili yönetim anlayışı ilk kez bu dönemde ortaya çıkmıştır.

Answer

Türk devlet geleneğindeki ikili yönetim anlayışının ilk kez bu dönemde ortaya çıktığı bilgisi yanlıştır; çünkü bu sistem Mete Han (Asya Hun) döneminden beri uygulanmaktadır.
İkili yönetim anlayışı (İkili Teşkilat), Türk tarihinde ilk kez Asya Hun Devleti'nde Mete Han döneminde uygulanmaya başlanmıştır. I.I. Göktürk Devleti bu geleneği devam ettirmiştir ancak sistemin mucidi veya ilk uygulayıcısı değildir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki yönetim yapısını analiz etme
İstemi Yabgu'nun batıyı, kağanın doğuyu yönetmesi 'ikili teşkilat' sistemini doğrular.
İkili teşkilatın Göktürklerdeki mevcudiyetini saptamak için.
2
Dış politika ve siyasi gelişmeleri değerlendirme
İpek Yolu diplomasisi ve Mukan Kağan'ın birliği sağlaması metindeki verilerle örtüşür.
Siyasi birlik ve dış politika seçeneklerini doğrulamak için.
3
Tarihsel kronoloji ve köken kontrolü yapma
İkili teşkilatın kökeninin Asya Hun Devleti'ne (MeteMete HanHan) dayandığı hatırlanır.
Sistemin ilk kez ne zaman ortaya çıktığını belirleyerek yanlış olan ifadeyi bulmak için.

Key Concept

İkili Teşkilat ve Türk Devlet Geleneği

Practice More

İkili teşkilatın devletin zayıfladığı dönemlerdeki olumsuz etkilerini ve taht kavgalarıyla ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 0s
Question 14Question →

I.I. Göktürk Devleti'nin batı kanadı yöneticisi İstemi Yabgu, İpek Yolu'nun kontrolünü ele geçirmek ve bölgedeki ticari tekeli kırmak amacıyla Sasaniler ile diplomatik ve askeri bir iş birliği yapmıştır. Bu stratejik ortaklık sonucunda, iki devletin baskısı altında kalan bir Türk devleti zayıflayarak yıkılış sürecine girmiş ve toprakları müttefikler arasında paylaşılmıştır.

Buna göre, I.I. Göktürk Devleti ile Sasanilerin ortak harekatı sonucunda siyasi varlığı sona eren Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Ak Hunlar (Eftalitler)

Answer

İstemi Yabgu döneminde Sasani İmparatorluğu ile kurulan ittifak sonucunda Ak Hunlar (Eftalitler) devleti ortadan kaldırılmıştır.
Ak Hunlar (Eftalitler), Afganistan ve Horasan bölgesinde hüküm süren ve İpek Yolu'nu denetleyen bir devletti. I.I. Göktürk Devleti'nin batı kanadı kağanı İstemi Yabgu, bu gücü kırmak için Sasani şahı Enüşirvan ile ittifak kurarak Ak Hun Devleti'ni ortadan kaldırmıştır. Bu olay Türk tarihinde ekonomi odaklı ilk büyük diplomatik hamlelerden biri kabul edilir.

Step-by-Step Solution

1
Dış politikanın amacını belirle.
İstemi Yabgu'nun temel amacı İpek Yolu ticaretini kontrol altına almaktır.
Ekonomik güç, Orta Asya'da siyasi üstünlüğün anahtarıdır.
2
Stratejik ittifakı analiz et.
Göktürkler, batıdaki komşuları Ak Hunları zayıflatmak için Sasanilerle (İran) anlaşmıştır.
İki ateş arasında kalan Ak Hunların direnci kırılmıştır.
3
Siyasi sonucu tespit et.
Ak Hun Devleti yıkılmış, Ceyhun Nehri sınır kabul edilerek topraklar paylaşılmıştır.
Bu olay Göktürklerin batı yönündeki en büyük engelini kaldırmıştır.

Key Concept

Göktürk Dış Politikası ve İpek Yolu Hakimiyeti

Hints

1
İstemi Yabgu'nun 'düşmanımın düşmanı dostumdur' mantığıyla hareket ettiğini düşünün.
2
Bu devlet, bugünkü Afganistan ve çevresinde kurulu olan ve İpek Yolu geçişinde Göktürklere engel teşkil eden topluluktur.
3
Sasani-Göktürk ittifakı ile yıkılan bu devletten sonra Göktürkler, Sasanilere karşı Bizans ile yeni bir ittifak kurmuşlardır.

Practice More

I.I. Göktürk Devleti'nin Ak Hunlardan sonra Bizans ile yaptığı ittifakın nedenlerini araştırın.
Estimated Time:50s
Question 15Question →

I. Göktürk Devleti'nde Mukan Kağan'ın ölümünden sonra tahta geçen Taspar (Tapo) Kağan dönemiyle birlikte başlayan iç huzursuzluklar, 582 yılında devletin Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmasıyla sonuçlanmıştır. Bu parçalanma sürecinde Sui Hanedanlığı'nın (Çin) uyguladığı diplomasi, Batı kanadı yöneticisi Tardu'yu merkezi otoriteye başkaldırmaya teşvik etmiştir. Çinli elçi Çang-sun Şeng'in (Chang-sun Sheng), Tardu'nun siyasi hırslarını tetiklemek ve onu Doğu Kağanı İşbara'ya karşı müstakil bir güç haline getirmek için kullandığı temel diplomatik araç aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tardu'ya, yalnızca büyük kağanlar tarafından taşınabilen 'kurt başlı tuğ' göndererek onu bağımsız bir hükümdar gibi selamlaması

Answer

Çin'in Tardu'ya bağımsız bir hükümdar nişanesi olan 'kurt başlı tuğ' göndermesi
I. Göktürk Devleti'nin parçalanmasında Çin'in en etkili hamlesi, Batı kanadı yöneticisi Tardu'ya bağımsız bir kağan olduğunu simgeleyen 'kurt başlı tuğ' göndermektir. Bu eylem, Tardu'nun Doğu kanadındaki büyük kağan İşbara'ya olan hukuki ve siyasi bağlılığını sona erdirmiş, ikili teşkilatı iki bağımsız devlete dönüştürmüştür.

Step-by-Step Solution

1
582 bölünmesinin siyasi arka planını analiz etme
Mukan Kağan sonrası veraset kavgaları ve Çin'in 'parçala-yönet' siyaseti
Devletin neden zayıfladığını anlamak için taht kavgaları ve dış müdahale ilişkisini kurmak gerekir.
2
Çin diplomasisinin Batı kanadı (Tardu) üzerindeki etkisini belirleme
Çinli elçi Çang-sun Şeng'in Tardu'yu İşbara Kağan'a karşı kışkırtması
Çin'in ikili teşkilatın hassas dengelerini nasıl bozduğunu saptamak gerekir.
3
Bağımsızlık sembollerinin Türk devlet geleneğindeki yerini değerlendirme
Kurt başlı tuğun gönderilmesinin Tardu'yu 'hukuken bağımsız kağan' statüsüne sokması
Tuğ, sancak ve unvan gibi unsurlar Türklerde egemenlik alametidir; bunların kağan dışındaki birine verilmesi isyanın hukuki zeminini oluşturur.

Key Concept

İkili Teşkilatın Parçalanması ve Çin Diplomasisi

Hints

1
Türklerde kurt başlı sancaklar sadece en üst düzey hükümdarın (kağan) otoritesini temsil eder.
2
Çinli elçi Çang-sun Şeng, ikili teşkilattaki hiyerarşiyi bozmak için Tardu'yu İşbara ile protokolde eşit hale getirmiştir.
3
Batı kanadı yöneticisi Tardu'ya gönderilen 'tuğ', ona 'sen de müstakil bir kağansın' mesajını vermiştir.

Practice More

Göktürklerde ikili teşkilatın (sağ-sol / doğu-batı) çalışma prensipleri ve federatif yapının merkezi otoriteyle olan ilişkisini inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 16Question →

I.I. Göktürk Devleti hükümdarı Taspar (Tatpar) Kağan, Çinli Budist rahiplerin etkisiyle bu inancı benimsemiş, başkentte tapınaklar inşa ettirmiş ve halkına da bu öğretiyi aşılamak istemiştir. Ancak devletin karar organı olan Kurultay (Toy), Kağan'ın bu girişimini sert bir şekilde reddederek Budizm'in resmi din haline gelmesine ve yayılmasına engel olmuştur.

Buna göre Kurultay'ın, hükümdarın bu isteğine karşı çıkmasındaki temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Budizm'in Türklerin savaşçı ve devingen hayat tarzına aykırı düşerek milli karakterlerini bozacağı düşüncesi

Answer

Budizm'in Türklerin savaşçı ve devingen hayat tarzına aykırı düşerek milli karakterlerini bozacağı düşüncesi doğru cevaptır.
Doğru seçenek olan milli karakterin bozulması endişesi, bozkır hayatının gerektirdiği askeri disiplin ve göçebe dinamizmi ile Budizm'in yerleşik hayatı, tapınak kültürünü ve şiddet karşıtlığını (ahimsa) vazetmesi arasındaki derin uçurumdan kaynaklanır. Devlet ileri gelenleri, bu dinin Türkleri Çinlileştireceğine ve dirençlerini kıracağına inanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Taspar Kağan'ın girişimi incelenir.
Hükümdarın kişisel olarak Budizm'i benimsemesi ve devlet dini yapma çabası görülür.
Konunun dini ve kültürel bir değişim talebi olduğu saptanır.
2
Budizm ile Bozkır Kültürü kıyaslanır.
Budizm'in et yemeyi yasaklaması ve pasifizmi (barışçıllığı) övmesi, Türklerin hayvancılığa dayalı göçebe hayatı ve savaşçı kimliğiyle çelişir.
Toplumsal yapının dini öğretiyle uyumsuzluğu tespit edilir.
3
Kurultay'ın fonksiyonu analiz edilir.
Kurultay, hükümdarın kararlarını milli çıkarlar ve töre doğrultusunda denetleyebilen bir organ olarak vetosunu kullanmıştır.
Siyasi yetkinin sınırsız olmadığı ve kimlik koruma refleksi doğrulanır.

Key Concept

Bozkır Kültürü ve Milli Benliğin Korunması

Hints

1
Budizm'in temel öğretileri olan pasifizm (barışçıllık) ve et yememe gibi yasakları düşünün.
2
Türklerin 'Ordu-Millet' anlayışıyla Budist rahiplerin hayat tarzını kıyaslayın.
3
Kurultay üyelerinin, 'Halkımız bu dine geçerse savaşamaz hale gelir ve Çin'in içinde eririz' şeklindeki argümanını hatırlayın.

Practice More

Bilge Kağan'ın benzer şekilde şehirlere sur çekme ve Budizm'i yayma isteğinin Tonyukuk tarafından neden reddedildiğini inceleyiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 17Question →

I.I. Göktürk Devleti'nin dış politikasında; 557557 yılında Sasanilerle ittifak kurularak Akhun Devleti’nin sonlandırılması ve ardından 568568 yılında Bizans (Doğu Roma) ile diplomatik temaslar başlatılarak Sasanilere karşı bir blok oluşturulması önemli stratejik hamlelerdir.

Bu bilgiler ve dönemin genel özellikleri dikkate alındığında, I.I. Göktürk Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Show answer & explanation

Answer: Sasanilere karşı yürütülen askeri mücadeleler sonucunda bu devletin tamamen yıkıldığına ve İslamiyet'in Türkistan'a yayılmasının sağlandığına

Answer

Sasanilerin tamamen yıkılması ve İslamiyet'in yayılması ifadesi yanlıştır; çünkü bu olaylar İslam ordularının faaliyetleri sonucunda gerçekleşmiştir.
Sasanilerin tamamen ortadan kaldırılması ve İslamiyet'in bu yolla Türkistan'a girişinin kolaylaşması ifadesi tarihsel bir yanılgıdır. Sasaniler, I.I. Göktürk ve Bizans ittifakı sonucunda zayıflamış olsalar da, devletin nihai olarak yıkılması VII.VII. yüzyılda İslam ordularının İran'ı fethi ile gerçekleşmiştir. Ayrıca İslamiyet'in Türkistan bölgesinde etkili olmaya başlaması daha sonraki bir süreçtir (751751 Talas Savaşı ve sonrası).

Step-by-Step Solution

1
I. Göktürk Devleti'nin dış politika stratejisini analiz etme
Devletin batı siyasetini yöneten İstemi Yabgu'nun İpek Yolu'nu kontrol etmek için 'düşmanımın düşmanı dostumdur' mantığıyla hareket ettiği görülür.
Dış politikanın temel motivasyonunun ekonomik (İpek Yolu) olduğunu belirlemek.
2
İttifakların sonuçlarını değerlendirme
Akhunlar yıkılmış, Sasaniler ise zayıflatılmıştır. Bizans ile kurulan temas (Maniakh heyeti), Türk-Bizans ilişkilerinin başlangıcıdır.
İttifakların hangi devletleri etkilediğini netleştirmek.
3
Sasani Devleti'nin sonu ve İslamiyet bağlantısını inceleme
Sasaniler Göktürk-Bizans baskısıyla sarsılmış ancak siyasi varlıkları 642642 Nihavend Savaşı ile Müslümanlar tarafından sonlandırılmıştır.
Tarihsel kronolojideki devlet ve olay karmaşasını çözmek.

Key Concept

Göktürk Denge Siyaseti ve İpek Yolu Hakimiyeti
Estimated Time:1m 30s
Question 18Question →

Mukan Kağan döneminde Orta Asya'da çok geniş bir alana hükmeden I.I. Göktürk Devleti'nde; doğu kanadı bizzat kağan tarafından idare edilirken, batı bölgesinin yönetiminden sorumlu olan İstemi Yabgu iç işlerinde serbest bir tutum sergilemiş ancak dış ilişkilerde merkezin onayıyla hareket etmiştir. Bu idari yapılanma, devletin geniş sınırlar içerisinde dengeyi korumasını ve yönetim kolaylığı sağlamasını amaçlamıştır.

Sözü edilen bu idari düzenleme doğrultusunda, I.I. Göktürk Devleti hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Show answer & explanation

Answer: Federatif bir yönetim sisteminin benimsendiğine

Answer

İkili teşkilat yapısı ve batı kanadının özerkliği, devletin federatif bir yönetim anlayışına sahip olduğunu göstermektedir.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde görülen ikili teşkilatlanma modelinde; ülkenin batı kanadını yöneten kişinin (Yabgu) iç işlerinde serbest hareket edip dış ilişkilerde doğudaki kağana bağlı kalması, günümüzdeki federatif devlet yapısına benzer bir özellik taşır. Federatif yapılar, merkeze bağlı özerk bölgelerin birleşimiyle oluşur.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki yönetim modelini analiz et.
Doğu kanadında kağanın, batı kanadında ise yabgunun görev yaptığı bir 'İkili Teşkilat' yapısı görülmektedir.
Türk devletlerinde ülkenin daha kolay yönetilmesi için bu geleneksel yapı uygulanmıştır.
2
Batı kanadının yetkilerini değerlendir.
İstemi Yabgu'nun iç işlerinde serbest (özerk), dış işlerinde merkeze bağlı olduğu saptanmıştır.
Özerk yönetim birimlerinin merkezi bir otoriteye bağlı kalması, siyaset biliminde federatif yapının temel özelliğidir.
3
Ulaşılabilecek genel yargıyı belirle.
Bu idari düzenleme federatif devlet anlayışını temsil eder.
Göktürkler, bu modelle geniş sınırları kontrol altında tutmaya çalışmıştır.

Key Concept

İkili Teşkilat ve Federatif Yapı

Practice More

Mukan Kağan'ın ardından devletin neden ikiye bölündüğünü ve ikili teşkilatın bu bölünmedeki rolünü inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 19Question →

I.I. Göktürk Devleti'nin dış politikasında İpek Yolu ticaretini denetim altına alma çabası önemli bir yer tutmuştur. İstemi Yabgu'nun yürüttüğü bu stratejik siyasetin ilk aşamasında, Sasanilerle askeri ve siyasi ittifak kurularak Orta Asya'da hüküm süren bir güç hedef alınmıştır. Bu askeri iş birliği sonucunda 567567 yılında siyasi varlığına son verilen devlet aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Akunlar (Eftalitler)

Answer

Akunlar (Eftalitler)
İstemi Yabgu, İpek Yolu'na hakim olabilmek için 'düşmanımın düşmanı dostumdur' mantığıyla hareket etmiştir. İlk aşamada Akunları yıkmak için Sasanilerle, ikinci aşamada ise aşırı güçlenen Sasanileri zayıflatmak için Bizans ile ittifak kurmuştur. Akunların (Eftalitlerin) yıkılması, Göktürklerin Orta Asya'daki otoritesini pekiştirmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Dış politika stratejisinin analiz edilmesi
İstemi Yabgu'nun temel amacı İpek Yolu ticaret güzergahını Göktürklerin kontrolüne almaktır.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde ekonomik güç, siyasi hakimiyetin temelidir.
2
İttifak zincirinin kurulması
Göktürkler, bölgedeki rakiplerinden Akunlara karşı Sasanilerle iş birliği yapmıştır.
Akunlar, hem Göktürklerin hem de Sasanilerin çıkarları önünde bir engel teşkil ediyordu.
3
Sonucun belirlenmesi
Bu ittifak sonucunda Akun Devleti yıkılmış ve toprakları Göktürkler ile Sasaniler arasında paylaşılmıştır.
Bu olay, Türk tarihinde bir başka devlete karşı yapılan ilk büyük uluslararası ittifaklardan biridir.

Key Concept

Göktürk-Sasani-Bizans Diplomasisi
Estimated Time:50s
Question 20Question →

Mukan Kağan döneminde Orta Asya'da siyasi birliği sağlayarak en parlak dönemine ulaşan I.I. Göktürk Devleti'nde, temelleri Bumin Kağan ve kardeşi İstemi Yabgu tarafından atılan "ikili teşkilat" sistemi uygulanmıştır. Bu yönetim organizasyonu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Taht kavgalarını kesin olarak önleyerek merkezi otoritenin sarsılmasını engellemiştir.

Answer

İkili teşkilat sistemi, taht kavgalarını önlememiş; aksine merkezi otorite zayıfladığında bölünmeyi hızlandıran bir etki yaratmıştır.
İkili teşkilat sistemi, Türk devletlerinin geniş sınırlarını yönetmek için geliştirilmiş pratik bir çözüm olsa da, Türk veraset anlayışındaki 'ülke hanedanın ortak malıdır' kuralıyla birleştiğinde merkezi otoriteyi sarsmıştır. Tarihsel süreçte bu sistem, taht kavgalarını önlemek bir yana, her iki kanadın çatışmasına ve devletin doğu-batı şeklinde ikiye bölünerek zayıflamasına neden olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
İkili teşkilatın tanımı
Devletin doğu ve batı olarak iki idari bölgeye ayrılmasıdır.
Yönetim modelinin temel yapısını anlamak için gereklidir.
2
Uygulama amacının analizi
Geniş toprakları yönetmek ve hanedan üyelerine görev vermektir.
Sistemin neden tercih edildiğini (idari ve töresel gerekçeler) saptamak için.
3
Sistemin risklerinin değerlendirilmesi
Çift başlılık yaratarak merkezi otoriteyi zayıflatması ve bölünmeye yol açması.
Sistemin taht kavgalarını önlediği iddiasının tarihsel gerçeklerle uyuşmadığını kanıtlamak için.

Key Concept

İkili Teşkilat ve Merkezi Otorite İlişkisi
Estimated Time:55s
Page 1 / 3Next