Türk-İslam Tarihi

Selçukluların Horasan bölgesinde hâkimiyet kurma çabaları sırasında Gazneliler ile giriştikleri mücadelelerin son aşamasını oluşturan ve $1040$ yılında kazanılan zaferle devletin resmen kurulmasını sağlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Kendilerini Büyük Selçuklu Devleti'nin mirasçısı olarak gören ve Orta Asya'da güçlü bir siyasi teşekkül oluşturan bu devlet, Moğollara karşı bir 'tampon bölge' vazifesi görmüştür. Ancak Anadolu Selçuklu Devleti ile $1230$ yılında yaptıkları Yassı Çemen Savaşı'nı kaybetmeleri üzerine yıkılış sürecine girmişler ve bu durum Anadolu'nun Moğol istilasına açık hale gelmesine neden olmuştur.

Buna göre, özellikleri belirtilen Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde (Karahanlılar, Gazneliler, Selçuklular) devlet yönetimi; eski Türk töresi, İslam dininin getirdiği kurallar ve fethedilen bölgelerin (özellikle İran) yönetim geleneklerinin birleşimiyle sentezlenmiş bir yapı arz eder. Bu sentez sürecinde birçok eski Türkçe unvan yerini Farsça veya Arapça kökenli yeni unvanlara ve kurumlara bırakmıştır.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde mali işlerden sorumlu olan "Divan-ı İstifa" makamının başında bulunan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Cengiz Han'ın ölümünden sonra torunu Batı Han tarafından Karadeniz'in kuzeyi ve Doğu Avrupa topraklarında kurulan; Berke Han döneminde İslamiyet'i resmen kabul ederek İslamiyet'i benimseyen ilk Moğol-Türk devleti olma özelliğini taşıyan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

$751$ yılında gerçekleşen Talas Savaşı, Türk-İslam tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Bu savaşın ardından Türkler ve Müslüman Araplar arasındaki uzun süreli çatışmalar sona ermiş; bu durum hem Orta Asya'nın siyasi geleceğini hem de dünya kültür tarihini derinden etkilemiştir.

Bu değişimler ve savaşın sonuçları göz önüne alındığında, Talas Savaşı'nın aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili olduğu savunulamaz?

$15$. yüzyılda Doğu Anadolu, Azerbaycan ve İran coğrafyasında hüküm süren Akkoyunlu Devleti, hem siyasi rakipleri olan Karakoyunlu ve Osmanlı devletlerine karşı üstünlük kurmak hem de kendi otoritesini pekiştirmek amacıyla "Oğuzculuk" (Oğuz geleneğine bağlılık) politikasını sistematik bir şekilde uygulamıştır. Aşağıdakilerden hangisi, Akkoyunlu Devleti'nin bu kimlik inşası ve meşruiyet arayışı doğrultusunda gerçekleştirdiği en somut kültürel faaliyettir?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul eden ilk büyük Türk-İslam devleti olmalarına rağmen, ulusal kimliklerini ve Orta Asya'dan getirdikleri devlet yönetimi geleneklerini büyük ölçüde korumuşlardır. Bu durum, onları daha sonra kurulan ve Fars kültüründen daha fazla etkilenen diğer Türk-İslam devletlerinden ayıran en belirgin özelliklerden biri haline gelmiştir.

Buna göre, Karahanlılardaki aşağıdaki uygulamalardan hangisi, İslamiyet'in kabulünden sonra da Orta Asya Türk devlet geleneğinin devam ettirildiğine doğrudan bir kanıt olarak gösterilebilir?

$VIII.$ yüzyılın ortalarına kadar Emevilerin izlediği politikalar nedeniyle Müslüman Araplar ile Türkler arasında şiddetli çatışmalar yaşanırken, $751$ yılındaki Talas Savaşı'nda Türk boylarının Çin'e karşı Müslüman ordusunun yanında yer aldığı görülmektedir. Türk-Arap münasebetlerinde bu köklü değişimin yaşanmasında ve Türklerin İslamiyet'e yaklaşmasında etkili olan temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Timur'un Doğu seferi sırasında topraklarını kaybeden hükümdarların Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid'e sığınması, 1402 Ankara Savaşı'nın en önemli siyasi nedenlerinden biri kabul edilmektedir.

Buna göre, Timur'un baskısından kaçarak Osmanlı Devleti'ne sığınan ve savaşın çıkmasına ortam hazırlayan hükümdarlardan biri olan Kara Yusuf, aşağıdaki Türk devletlerinden hangisinin lideridir?

Mısır ve çevresinde hüküm süren Memlükler ($1250$-$1517$), Türk veraset sisteminin temelini oluşturan "ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışını reddederek, ordu içerisindeki güçlü emirlerin (komutanların) sultan olabildiği "Emirlik Sistemi"ni uygulamışlardır. Bu sistemde sultanlık, babadan oğula geçen kutsal bir hak değil; askeri güç ve liyakatle elde edilen siyasi bir makam olarak görülmüştür.

Memlüklerde uygulanan bu özgün yönetim modelinin, devletin siyasi yapısı üzerindeki etkisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Gazneli Mahmut, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları'nın baskısından kurtarmış ve bu hizmetine karşılık olarak halife tarafından kendisine "Sultan" unvanı verilmiştir. Bu gelişme ile Türk hükümdarları İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlenmişlerdir.

Buna göre, Türk tarihinde bu unvanı kullanan ilk hükümdar olan Gazneli Mahmut'un elde ettiği bu otorite aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlamaktadır?

Büyük Selçuklu Devleti'nde ikta sisteminin işleyişi sırasında, ikta sahibi olan askeri veya sivil görevlilerin halktan kanun dışı vergi toplaması, tarımsal üretimi aksatması veya görevlerini ihmal etmesi gibi durumlar devlet tarafından sıkı bir denetim altında tutulmuştur.

Bu tür ihlallerin idari ve mali denetimi (teftişi) ile haksızlığa uğrayan halkın şikayetlerini ilettiği ve görevlilerin yargılandığı yüksek yargı mercii aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Türk-İslam devlet geleneğinde 'adalet' kavramı, sadece mahkemelerin işleyişiyle sınırlı kalmamış; devletin bekası, siyasi otoritenin denetimi ve kamu düzeninin korunmasıyla bütünleşik bir yapı arz etmiştir. Bu yapının zirvesinde yer alan Divan-ı Mezalim, sultanın başkanlığında toplanarak şer'î ve örfî hukukun yetersiz kaldığı veya yüksek siyasi iradenin müdahalesini gerektiren alanlarda nihai karar merci olmuştur.

Buna göre, Divan-ı Mezalim'in geniş yetki sahası ve toplumsal düzen üzerindeki 'üst denetim' fonksiyonu dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu kurumun yürüttüğü görevlerden biri olarak gösterilemez?

Büyük Selçuklu Devleti’nde Sultan Melikşah döneminde yaşayan; Isfahan ve Rey’de gözlemevleri kurarak güneş yılı esaslı "Celâli Takvimi"ni hazırlayan heyetin başkanlığını yürüten bilim insanıdır. Matematik tarihinde ise üçüncü dereceden ($x^3$) denklemlerin sınıflandırılması ve geometrik yöntemlerle çözümü üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan, modern cebirin gelişimine katkı sağlayan bu Türk-İslam bilgini aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam medeniyetinde felsefe, mantık ve matematik alanlarındaki çalışmalarıyla tanınan; Aristoteles'in fikirlerini şerh ederek İslam dünyasına tanıttığı ve mantık ilminin kurallarını sistemleştirdiği için "Muallim-i Sani" (İkinci Öğretmen) unvanıyla anılan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde "Divan-ı Mezalim", sadece bir mahkeme olmanın ötesinde, devletin temel sarsılmazlık ilkesi olan adaletin en somut uygulamasıydı. Bu divanda; kadıların kararlarına yapılan itirazlar incelenir, devlet memurlarının halka yönelik haksız uygulamaları şikâyet üzerine karara bağlanır ve vakıfların işleyişi bizzat hükümdar gözetiminde denetlenirdi. Bu kurumun yetki ve işlevleri dikkate alındığında, Divan-ı Mezalim’in Türk-İslam devlet geleneğindeki asıl konumu aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar döneminde başlangıçta sınır güvenliğini sağlamak, İslamiyet'i yaymak ve askeri lojistik merkezi olarak kullanılmak üzere "sınır karakolu" mahiyetinde inşa edilen; ancak zamanla devletin sınırlarının genişlemesiyle iç bölgelerde kalarak ticari bir işlev kazanan ve kervansaray mimarisinin temelini oluşturan yapılar aşağıdakilerden hangisidir?

Çin'in Batı Türkistan'daki hakimiyet çabaları ile Müslüman Arapların bölgeye yönelik stratejik hamlelerinin çatışması, Türk boylarının da dahil olduğu büyük bir kırılma noktasına yol açmıştır. $751$ yılındaki bu karşılaşma, sadece Türklerin dini tercihlerini değil, aynı zamanda insanlığın teknik birikimini de etkilemiştir.

Bu bilgiler ışığında, Talas Savaşı’nın aşağıdaki sonuçlarından hangisi, dünya kültür tarihi açısından bilginin taşınabilirliğini ve kalıcılığını kolaylaştıran en temel unsurdur?

Türk-İslam devletlerinde bilimsel ve kültürel hayatın gelişimiyle birlikte, medreseler ve bu kurumlarda yetişen bilim insanları dünya medeniyetine büyük katkılar sağlamıştır. Bu bilim insanları ve çalışmaları hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluş sürecinde, $1040$ yılında Gaznelilere karşı kazanılan büyük zaferin ardından toplanan kurultayda; Tuğrul Bey 'Sultan' ilan edilmiş, ülke toprakları ise Tuğrul Bey, Çağrı Bey ve amcaları Musa Yabgu arasında yönetim bölgelerine ayrılmıştır.

Bu uygulama, Büyük Selçuklu Devleti'nin aşağıdakilerden hangisini benimsediğinin bir göstergesidir?