Türk-İslam Tarihi

Artuklular döneminde Hasankeyf ve Diyarbakır'da saray mühendisi olarak görev yapan; mekanik araçların tasarımı, su saatleri ve otomatlar üzerine yaptığı çalışmaları 'Kitab-ül Hiyel' adlı eserinde toplayan, günümüz sibernetik ve robotik biliminin öncüsü kabul edilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır'da hüküm süren Memlük Devleti'nde, diğer Türk devletlerinin çoğunda görülen "ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışı yerine "en güçlü emirin (komutanın) sultan olma hakkı" ilkesi benimsenmiştir.

Memlüklerdeki bu uygulamanın aşağıdakilerden hangisine doğrudan neden olduğu söylenebilir?

Büyük Selçuklu Devleti'nin siyasi tarihinde hükümdarların elde ettiği askeri başarılar, Abbasi halifeleri tarafından çeşitli onurlandırıcı unvanlarla ödüllendirilmiştir. $1064$ yılında Bizans İmparatorluğu'nun Doğu Anadolu'daki en güçlü ve "alınamaz" olarak nitelendirilen tahkimatı olan Ani Kalesi'nin fethedilmesi üzerine, Abbasi halifesi tarafından Sultan Alp Arslan'a "Ebu'l Feth" (Fetihlerin Babası) unvanı verilmiştir.

Buna göre, Sultan Alp Arslan'ın bu başarısı ve kazandığı unvanla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

Türk-İslam devletlerinde ikta sahipleri, kendilerine tahsis edilen topraklardan topladıkları vergilerle "cebelü" adı verilen atlı askerleri yetiştirmekle yükümlüydü. Ayrıca toprağını geçerli bir mazereti olmaksızın üç yıl üst üste ekmeyen kişiden kullanım hakkı geri alınırdı.

Söz konusu bu uygulamalarla doğrudan hedeflenen amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır'da kurulan Türk-İslam devletleri olan Tolunoğulları, İhşidiler (Akşitler) ve Eyyubilerde hükümdarlığın babadan oğula geçtiği bir saltanat sistemi (hanedan anlayışı) görülürken; Memlük Devleti'nde (Devlet-i Türkiyye) bu gelenekten sapan farklı bir veraset uygulaması benimsenmiştir.

Memlüklerdeki bu farklı veraset anlayışı ve sonuçları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Talas Savaşı ($751$) sonrası süreçte, Abbasilerin iktidara gelmesiyle Emeviler dönemine ait "Mevali" anlayışının yerini "ümmetçi" bir yaklaşıma bırakması, Türk-Arap münasebetlerinde köklü bir değişim yaratmıştır. Bu değişim, Türklerin sadece dinî tercihlerini değil, İslam dünyasındaki siyasi ve askeri rollerini de yeniden tanımlamıştır.

Bu bilgiler ışığında, Talas Savaşı’nın sonuçları ve Türk-İslam tarihindeki etkileriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yapılamaz?

Mısır coğrafyasında hüküm süren Tolunoğulları, İhşidiler, Eyyubiler ve Memlükler; bölge tarihinin şekillenmesinde ve İslam dünyasının korunmasında önemli görevler üstlenmişlerdir. Bu devletlerin özellikleri ve faaliyetleriyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türk-İslam devletlerinde adalet mekanizması ve askeri teşkilat, devletin merkezi otoritesini korumak ve toplumsal düzeni sağlamak üzere birbirini tamamlayan bir yapıda kurgulanmıştır. Bu teşkilatlanma yapısı ve kurumların işleyişi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İslam dünyasını derinden sarsan Moğol (İlhanlı) ilerleyişini tarihte ilk kez 1260 yılında Ayn Calut Savaşı ile durduran ve 1277 Elbistan Savaşı ile Anadolu'daki Moğol baskısını kırmaya çalışan Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

$751$ yılında yaşanan Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'i kabul süreci kadar dünya medeniyet tarihi açısından da köklü değişimlere yol açmıştır. Savaşın ardından ortaya çıkan sonuçların niteliği ve etki alanları değerlendirildiğinde; aşağıdakilerden hangisinin siyasi ve askeri güç dengeleri üzerindeki etkisinin diğerlerine göre daha 'dolaylı' olduğu söylenebilir?

İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen "İkili Teşkilat" yapısını sürdüren ve Hakaniye Türkçesini resmi dil olarak kullanan Karahanlılar, sosyal ve ticari hayatı geliştirmek amacıyla çeşitli mimari yapılar inşa etmişlerdir. Bu dönemde kurulan ve kervansarayların ilk örnekleri kabul edilen, kervanların konaklamasının yanı sıra başlangıçta sınır güvenliğini sağlama (karakol) amacı da taşıyan yapılar aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneliler, kuruldukları bölge itibarıyla oldukça kozmopolit bir yapıya sahipti. Devletin yönetici ve askeri kadrosu çoğunlukla Türklerden oluşurken; halkın büyük bir kısmını Hintliler, Afganlar ve Farslar meydana getirmekteydi. Bu demografik yapının, Gaznelilerin 1040 Dandanakan Savaşı'ndan sonra hızla yıkılış sürecine girmesindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti’nin kurucusu Tuğrul Bey, $1055$ yılında Bağdat’a girerek Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları baskısından kurtarmış ve İslam dünyasının siyasi liderliğini üstlenmiştir. Ancak Selçuklu Devleti'nin bu yükselişi, hem içteki taht hırsları hem de Şii Fâtımîlerin kışkırtmalarıyla büyük bir sınav vermiştir. $1058$ yılında Tuğrul Bey’in Bağdat'tan ayrılmasını fırsat bilen, Fâtımî destekli Şii komutan Besasiri ile iş birliği yaparak Selçuklu tahtını ele geçirmek amacıyla isyan eden hanedan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet’in Güney Asya’da yayılmasında öncü rol oynayan ve halifeliğin koruyuculuğunu üstlenerek tarihte ilk kez 'Sultan' unvanını kullanan hükümdarın sarayında; fen ve matematik alanındaki çalışmalarıyla tanınan El-Biruni de himaye edilmiştir. Bu hükümdarın ölümü sonrası yaşanan taht kavgaları ve Selçuklular ile yapılan Dandanakan Savaşı'ndaki mağlubiyetle sarsılan Gazneliler, geniş bir coğrafyaya ve güçlü bir askeri yapıya sahip olmalarına rağmen hızla yıkılış sürecine girmişlerdir.

Gaznelilerin bu kadar görkemli bir dönemden sonra bir askeri mağlubiyetle hızla dağılmasında etkili olan temel iç faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde mimari alanda kendine özgü bir tarzın gelişmesinde hem İslamiyet öncesi gelenekler hem de yeni dini inanışlar etkili olmuştur. Bu doğrultuda ortaya çıkan, dıştan konik veya piramidal bir külahla örtülen, içten ise kubbe ile kapatılan anıt mezar yapıları aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır'da hüküm süren Türk-İslam devletleri, siyasi ve askeri yapılarıyla bölgenin tarihinde önemli bir yer tutar. Bu devletlerden bir tanesi, 'Ülke hanedanın ortak malıdır.' şeklindeki geleneksel Türk veraset sistemini uygulamamış; bunun yerine ordudaki başarılı olan her 'emir'in (üst düzey komutanın) hükümdar olabilmesine imkân tanıyan farklı bir sistem benimsemiştir. Bu durum, devletin yönetiminde askerî liyakatin öne çıkmasını sağlamış ancak çok sayıda hükümdar değişikliğine de yol açmıştır. Sözü edilen bu devlet aşağıdakilerden hangisidir?

$751$ yılında Abbasiler ve Çinliler arasında gerçekleşen Talas Savaşı'nda Karlukların Müslümanların yanında yer alması, Türk-İslam tarihinin başlangıcı kabul edilir. Bu savaştan sonra Türklerin kitleler halinde İslamiyet’i kabul etmesinde, eski Türk hayat tarzı ve inançları ile İslamiyet arasındaki benzerlikler büyük rol oynamıştır.

Buna göre, Türklerin İslamiyet’i kabulünü kolaylaştıran benzerlikler hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türk-İslam devletlerinde yönetim anlayışı, adaletin mülkün temeli olduğu prensibi üzerine inşa edilmiştir. Bu doğrultuda oluşturulan hukuk ve ordu teşkilatları, devletin hem toplumsal düzenini hem de merkezi otoritesini korumada birbirini tamamlayan unsurlar olarak yapılandırılmıştır.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde hukuk ve ordu teşkilatının özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türk-İslam devletlerinde uygulanan toprak yönetiminin en temel unsurlarından biri olan İkta Sistemi; devlet mülkiyeti altındaki toprakların vergi gelirlerinin, hizmetleri karşılığında askerlere ve devlet memurlarına tahsis edilmesi esasına dayanmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi İkta Sistemi'nin devlete sağladığı doğrudan faydalardan biri olarak gösterilemez?

Büyük Selçuklu Hükümdarı Tuğrul Bey, $1055$ yılında gerçekleştirdiği Bağdat Seferi ile Şii Büveyhoğulları'na son vererek Abbasi halifesini baskıdan kurtarmıştır. Bu gelişme üzerine halife tarafından Tuğrul Bey'e "Rükneddin" (Dinin Direği) ve "Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı" unvanları verilmiştir.

Bu tarihsel gelişmenin Türk-İslam dünyası açısından doğurduğu en önemli sonuç aşağıdakilerden hangisidir?