Karahanlılar

Karahanlılar, İslamiyet'i resmi din olarak benimsemelerine rağmen devlet yönetiminde Orta Asya Türk geleneği olan "ikili teşkilat" (doğu-batı) sistemini uygulamaya devam etmiş, hükümdarlar ise "İlig Han", "Arslan Han" ve "Tamgaç Han" gibi geleneksel unvanları kullanmayı sürdürmüşlerdir.

Karahanlılardaki bu yönetim pratiği, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

Karahanlılar, Orta Asya Türk geleneklerini İslami değerlerle sentezlerken sadece kurumsal yapıda değil, edebî ve siyasi meşruiyet alanında da özgün yaklaşımlar sergilemişlerdir. Özellikle Yusuf Has Hacib tarafından $1069-1070$ yıllarında kaleme alınan *Kutadgu Bilig* adlı eserde, Türklerin efsanevi hükümdarı Alp Er Tunga'nın, İranlıların *Şehname* adlı destanındaki "Efrasiyab" karakteri ile özdeşleştirildiği görülmektedir.

Bu edebî ve siyasi eşleştirmenin Karahanlı devlet felsefesi açısından temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen Orta Asya Türk kültürünü ve geleneklerini korumaya büyük önem vermişler, milli kimliklerinden ödün vermemişlerdir. Bu durum, devletin hem yönetim kademesinde hem de sosyal hayatında belirgin bir şekilde görülmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların milli kimliklerini korumaya çalıştıklarının doğrudan bir kanıtıdır?

Karahanlılar, Türk-İslam tarihinde 'sosyal devlet' anlayışının ilk sistemli örneklerini sergileyen devletlerden biridir. Bu kapsamda halkın sağlık ihtiyaçlarını karşılamak ve ücretsiz tedavi hizmeti sunmak amacıyla inşa edilen, dünyadaki ilk hastane örneklerinden biri kabul edilen kurumlara ne ad verilir?

Karahanlılar ($840$ - $1212$), Türk devlet geleneği ile İslam medeniyetini sentezleyerek 'Türk-İslam Kültürü'nün temellerini atmış; milli değerler ile İslami esasları bağdaştıran özgün bir model geliştirmişlerdir.

Bu bilgilere göre, aşağıdaki Karahanlı uygulamalarından hangisi, bu sentez çabasının doğrudan yönetim hukuku ve siyasi meşruiyet alanındaki yansıması olarak değerlendirilebilir?

Kaşgarlı Mahmud tarafından `$11$.` yüzyılda kaleme alınan ve Abbasi halifesi El-Muktedî Billâh'a sunulan "Divan-ı Lügati't-Türk", Türk kültür tarihi açısından bir hazine niteliğindedir.

Eserin içeriği ve dönemin koşulları göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu eserin yazılma amaçları arasında yer aldığı söylenemez?

Karahanlılar Devleti, Türk-İslam sentezinin temellerini atarken toplumsal refahı ve kültürel gelişimi artırmaya yönelik kurumsal yapılar geliştirmiştir. Karahanlılar döneminde görülen;

I. Dünya eğitim tarihinde bir ilk olarak kabul edilen burslu öğrencilik sisteminin uygulanması,
II. Ticaret yolları üzerinde konaklama, ticaret ve güvenlik amacıyla Ribat adı verilen yapıların inşa edilmesi,
III. Bimaristan adı verilen hastanelerin kurularak halka ücretsiz sağlık hizmeti sunulması

gibi uygulamalar, bu devletin aşağıdaki kavramlardan hangisini öncelikli olarak benimsediğinin bir göstergesidir?

Karahanlılar, İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen milli kimliklerini ve Orta Asya Türk devlet geleneğini korumaya büyük önem vermişlerdir. Bu doğrultuda, eski Türk unvanlarını kullanmaya devam etmiş ve ikili yönetim teşkilatını sürdürmüşlerdir. Ancak, bu süreçte İslam medeniyetinin getirdiği bazı yeni hükümdarlık alametlerini de siyasi yapılarına dahil etmişlerdir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların İslamiyet ile birlikte benimsedikleri yeni hükümdarlık alametleri arasında yer alır?

Karahanlılar, İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen Türk devlet geleneğinden kopmamış; orduda 'Gulam' sistemini, sosyal alanda 'Burslu Öğrencilik' ve 'Ribat' gibi kurumları hayata geçirmişlerdir. Ayrıca 'Kutadgu Bilig' ve 'Divan-ı Lügati't-Türk' gibi eserlerle Türk-İslam edebiyatının temellerini atmışlardır. Buna göre Karahanlılar ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi hatalıdır?

Karahanlılar ($840$-$1212$), Orta Asya’da Türk-İslam sentezini başlatan ilk devlet olarak ticareti canlandırmak ve sınır güvenliğini sağlamak amacıyla özgün mimari yapılar inşa etmişlerdir. Türk-İslam tarihinde kervansarayların ilk örnekleri sayılan ve başlangıçta "sınır karakolu" olarak görev yapan bu yapılara ne ad verilir?

Türk-İslam devletlerinde kurumsal yapının gelişim sürecinde Karahanlılar öncü bir rol oynamıştır. Bu devlet, ticari hayatı canlandırmak amacıyla sınır boylarına 'ribat' adı verilen kervansaraylar inşa etmiş; eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak için ise dünya tarihinde ilk kez 'burslu öğrencilik' sistemini hayata geçirmiştir. Ayrıca Semerkant ve Buhara gibi şehirleri önemli birer kültür merkezi hâline getirerek 'Bimaristan' adı verilen hastaneleri halkın hizmetine sunmuşlardır.

Bu bilgiler doğrultusunda, sosyal devlet anlayışının ilk örneklerini sergileyen ve Türk-İslam medeniyetine bu kurumları kazandıran devlet aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i resmi din olarak kabul etmelerine rağmen Orta Asya'daki Türk geleneklerinden kopmamış, Türkçeyi (Hakaniye lehçesi) resmi dil ilan etmiş ve yazışmalarında Uygur alfabesini kullanmaya devam etmişlerdir. Bu tutum, Karahanlıların İslam medeniyetine girerken milli benliklerini koruma konusundaki kararlılıklarını göstermektedir.

Buna göre; Türk dilinin zenginliğini ortaya koyarak Arapça ile boy ölçüşebilecek düzeyde olduğunu kanıtlamayı amaçlayan ve bu milli kimlik politikasını edebi sahada en güçlü şekilde temsil eden eser aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılarda, hükümdar ailesinin İslamiyet'i benimsemesiyle bu yeni din devletin resmi kimliği haline gelmiştir. Müslüman olduktan sonra "Abdülkerim" adını alan ve İslamiyet'i yaymak için yaptığı mücadeleler nedeniyle "El-Mücahit", "El-Gazi" unvanlarıyla tanınan Karahanlı hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen "Arslan", "Buğra" ve "Kadir" gibi Türkçe unvanları kullanmaya devam etmiş; Yusuf Has Hacib ve Kaşgarlı Mahmud gibi alimlerin Türk kültürüne hizmet eden eserler vermesini teşvik etmişlerdir.

Aşağıdakilerden hangisi, Karahanlılar’ın Türk-İslam sentezini oluştururken milli benliklerini ve dillerini diğer Türk-İslam devletlerine (Gazneliler, Selçuklular vb.) göre daha güçlü korumalarının temel nedenidir?

Karahanlılar, Orta Asya’da Türk-İslam kültürünün ilk özgün örneklerini ortaya koyarken; bir yandan 'Kutadgu Bilig' ve 'Divan-ı Lügati't-Türk' gibi eserlerle Türkçenin edebi gücünü korumuş, diğer yandan sınır boylarında 'Ribatlar' inşa edip eğitimde 'burslu öğrencilik' sistemini başlatmışlardır. Ayrıca orduda 'Gulam' sisteminin temellerini atarak kurumsal bir dönüşüm gerçekleştirmişlerdir.

Buna göre Karahanlılar ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?

Karahanlılar döneminde, Orta Asya Türk yazı dilinin (Hakaniye lehçesi) özelliklerini yansıtan ve Türk-İslam kültürünün ahlaki temellerini 'hakikatlerin eşiği' metaforuyla açıklayan; Edip Ahmet Yükneki tarafından kaleme alınarak bir Türk beyine sunulan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslam medeniyetinin kurumsal yapısını Orta Asya Türk devlet geleneği ile sentezleyerek sosyal devlet anlayışının önemli örneklerini vermişlerdir. Bu kapsamda halkın sağlığını korumak amacıyla, içinde eczanesi de bulunan ve hastaların ücretsiz tedavi edilebildiği kurumlar inşa etmişlerdir. Aşağıdakilerden hangisi Karahanlılar tarafından kurulan ve Türk-İslam dünyasındaki ilk hastane örneklerini teşkil eden bu yapılara verilen isimdir?

Karahanlılar, İslamiyet öncesi Türk devletlerindeki ordunun 'boy' güçlerinden oluştuğu yapıyı terk ederek, doğrudan hükümdarın emrinde olan profesyonel 'Gulam' sistemini hayata geçirmişlerdir. Ancak Karahanlılar, daha sonraki Türk-İslam devletlerinden farklı olarak bu sistemde çoğunlukla Türk asıllı çocukları ve gençleri tercih etmişlerdir. Karahanlıların ordu teşkilatındaki bu kurumsal değişiklikle ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul ettikten sonra da ikili devlet teşkilatını uygulamaya devam etmiş, resmi dillerini Türkçe olarak belirlemiş ve hükümdarları için "İlig Han", "Arslan Han" gibi unvanları kullanmayı sürdürmüşlerdir. Ayrıca Kaşgarlı Mahmud, Abbasi halifesine sunduğu eserinde Türkçenin Arapça ile boy ölçüşebilecek zenginlikte bir dil olduğunu savunmuştur.

Karahanlıların bu uygulamaları, aşağıdakilerden hangisinin en güçlü kanıtıdır?

Karahanlılar döneminde Maveraünnehir bölgesinde inşa edilen 'Ribatlar' başlangıçta sınır güvenliğini sağlayan askeri karakollar iken, zamanla ticaret yolları üzerinde kervansaraylara dönüşmüştür. Aynı dönemde kurulan 'Bimarhaneler' ise halka ücretsiz sağlık hizmeti sunan ve tıp eğitimi veren merkezler olarak faaliyet göstermiştir. Bu kurumların Karahanlılar toplumundaki işlevleri ve zaman içindeki değişimi dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?