XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

I. Dünya Savaşı sürecinde yayımlanan barış programında galip devletlerin mağlup devletlerden toprak ilhak etmesi ve savaş tazminatı talep etmesi açık bir dille sınırlandırılmıştır. Ancak İngiltere ve Fransa öncülüğündeki İtilaf Bloku, Paris'te gerçekleştirilen barış görüşmelerinde bu kısıtlamaları aşmak adına geleneksel sömürgecilik ve tazminat uygulamalarını yeni uluslararası terimlerle formüle etmişlerdir.

Bu doğrultuda İtilaf güçlerinin sömürgecilik ve savaş tazminatı yerine uluslararası diplomasi literatürüne kazandırdığı kavram çifti aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Sevr Barış Antlaşması'nda yer alan;
- Osmanlı yargı teşkilatını denetlemek ve yapılandırmak amacıyla İtilaf Devletleri temsilcilerinden oluşan bir 'Adli Islahat Komisyonu' kurulması,
- Kapitülasyonların adli ayrıcalıklarının genişletilerek tüm müttefik devletlerin tebaasına tanınması,
- Osmanlı topraklarında yabancıların taraf olduğu davalarda yabancı yargıçların yetkilendirilmesi
hükümleri, Osmanlı Devleti'nin aşağıdaki egemenlik alanlarından hangisine doğrudan bir müdahale niteliği taşımaktadır?

Mütareke metninin 24. maddesinde geçen 'Vilâyât-ı Sitte' (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Sivas) tabiri, İtilaf Devletleri tarafından hazırlanan resmî İngilizce ve Fransızca metinlere 'Altı Ermeni Vilayeti' (Six Armenian Provinces) şeklinde dâhil edilmiştir.

İtilaf Devletleri'nin 7. maddenin genel işgal yetkisiyle yetinmeyip Doğu Anadolu vilayetlerini 24. madde ile ayrı ve özel bir hüküm altında düzenlemelerinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Çanakkale Cephesi'nde kazandığı askeri başarı, hem küresel güç dengelerini derinden sarsmış hem de savaşa henüz katılmamış veya tutumu belirsiz olan devletlerin diplomatik tercihlerini doğrudan etkilemiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Çanakkale Zaferi'nin uluslararası siyasi ve askeri sonuçları arasında gösterilemez?

Sevr Barış Antlaşması'nın Doğu Anadolu ve Orta Doğu coğrafyasına ilişkin maddelerinde;

I. Osmanlı Devleti'nin Ermenistan'ı bağımsız bir devlet olarak tanıyacağı ve iki devlet arasındaki sınır tespitinin ABD Başkanı'nın hakemliğine (tahkimine) bırakılacağı,
II. Fırat Nehri'nin doğusunda yer alan Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelere özerklik verileceği ve bölge halkının bir yıl içinde bağımsızlık amacıyla Milletler Cemiyeti'ne başvurabileceği,
III. Suriye ve Lübnan'da Fransa, Irak ve Filistin'de ise İngiltere mandasının kurulmasının Osmanlı Devleti tarafından onaylanacağı

hükme bağlanmıştır.

Bu maddeler birlikte değerlendirildiğinde, Sevr Antlaşması ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

18 Ocak 1919'da toplanan Paris Barış Konferansı'nda İtilaf Devletleri; Almanya ile Versay, Avusturya ile Saint-Germain, Bulgaristan ile Neuilly ve Macaristan ile Trianon barış antlaşmalarının taslaklarını hazırlamış ve bu devletlerle barış imzalamıştır. Buna karşın, aynı konferansta Osmanlı Devleti ile imzalanacak kesin barış antlaşmasının metni karara bağlanamamıştır.

Paris Barış Konferansı'nda Osmanlı Devleti ile yapılacak barış antlaşmasının ertelenmesinin ve diğer İttifak devletlerinden daha sonraya bırakılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ilk maddesinde yer alan "Çanakkale ve Karadeniz Boğazları'ndaki istihkâmlar İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek, Boğazlar tüm devletlerin gemilerine açık tutulacaktır." hükmü gereğince İtilaf donanması İstanbul önlerine gelmiştir.

Bu hükmün uygulanmasıyla Osmanlı Devleti açısından ortaya çıkan doğrudan stratejik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

ABD Başkanı Woodrow Wilson'un I. Dünya Savaşı sürerken yayımladığı 14 İlke'nin Osmanlı Devleti'ni doğrudan ilgilendiren 12. maddesinde; Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerde kesin egemenlik hakkı tanınacağı, Osmanlı egemenliği altındaki diğer milletlere kendi kendini yönetme ve güvenlik hakkı verileceği, Boğazların ise uluslararası güvenceler altında bütün devletlerin ticaret gemilerine açık tutulacağı belirtilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Wilson İlkeleri'nin Osmanlı Devleti ve toplumu üzerindeki doğrudan etkilerini yansıtan doğru bir değerlendirme değildir?

I. Dünya Savaşı sonrasında İtilaf Devletleri, savaşı kaybeden Almanya ile Versay, Avusturya ile Saint-Germain, Bulgaristan ile Neuilly ve Macaristan ile Trianon antlaşmalarını 1919 yılı ve 1920'nin başlarında imzalamışlardır. Buna karşılık Osmanlı Devleti ile yapılacak barış antlaşması (Sevr) ancak 10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanabilmiştir.

Buna göre, Osmanlı Devleti ile imzalanacak barış antlaşmasının diğer İttifak devletlerine göre daha geç bir tarihe kalmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Çanakkale Muharebeleri (1915) sırasında Boğaz'ın denizden geçilmesini engellemek ve Gelibolu Yarımadası'ndaki savunma hatlarını ayakta tutabilmek amacıyla Osmanlı ordusu ve donanması tarafından hem taktiksel hem de lojistik düzeyde çok yönlü tedbirler uygulanmıştır.

Bu kapsamda Çanakkale Cephesi'ndeki harekâtın icrası, savunma stratejisi ve deniz muharebeleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Paris Barış Konferansı'na Osmanlı Devleti adına katılan Sadrazam Damat Ferit Paşa, İtilaf Devletleri Yüksek Konseyi'ne sunduğu muhtırada; Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesinden İttihat ve Terakki Fırkası'nı sorumlu tutmuş, Türk milletinin ve saltanat makamının bu kararda suçu olmadığını belirterek devletin savaş öncesi sınırlarının Wilson İlkeleri doğrultusunda korunmasını talep etmiştir.

Buna göre, Damat Ferit Paşa Hükümeti'nin izlediği bu diplomatik tutumla aşağıdakilerden hangisini amaçladığı savunulamaz?

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 30 Ekim 1918’de imzalanmasının hemen ardından İtilaf Devletleri, mütareke hükümlerini öne sürerek Osmanlı topraklarını fiilen işgale başlamıştır. İstanbul Hükümeti’nin işgaller karşısında benimsediği teslimiyetçi ve sükûnet yanlısı tutum, Türk milletinin kendi meşru müdafaa hakkını kullanarak teşkilatlanmasına zemin hazırlamıştır.

Buna göre, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası başlayan işgal süreci ve halkın bu işgallere yönelik ilk tepkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Amerika Birleşik Devletleri tarafından I. Dünya Savaşı'nın son döneminde kamuoyuna duyurulan Wilson İlkeleri; imparatorluk sınırları içerisinde yaşayan topluluklara, çoğunlukta bulundukları coğrafyalarda kendi kaderlerini tayin etme hakkı (self-determinasyon) tanınmasını öngörmüştür.

Bu ilkenin Osmanlı topraklarındaki yansımaları değerlendirildiğinde;

I. Gayrimüslim unsurların egemenlik kurmak istedikleri bölgelerde demografik üstünlük sağlamak amacıyla Türk ahaliyi göçe zorlaması,
II. Türk halkının çoğunlukta olduğu vatan topraklarını savunmak ve haksız işgallere karşı direnmek üzere Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerini teşkilatlandırması,
III. İtilaf Devletleri'nin toprak ilhakı yasağını aşabilmek amacıyla Paris Barış Konferansı'nda manda ve himaye rejimini formüle etmesi

durumlarından hangileri doğrudan 'nüfus çoğunluğuna dayalı egemenlik hakkı' prensibinin bir sonucudur?

Sevr Barış Antlaşması'nın mali hükümlerine göre; Osmanlı Devleti'nin bütçesi, vergi oranları, para basımı ve dış borçlanma yetkileri İngiltere, Fransa ve İtalya temsilcilerinden oluşan bir 'Maliye Komisyonu'nun denetimine bırakılmış, ayrıca kapitülasyonların tüm İtilaf Devletleri'ni kapsayacak şekilde genişletilerek yeniden yürürlüğe konulması kararlaştırılmıştır.

Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde, Osmanlı Devleti ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

10 Ağustos 1920 tarihinde Osmanlı Hükûmeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Barış Antlaşması'nda Boğazlar bölgesi; savaşta ve barışta bütün devletlerin ticaret ve savaş gemilerine açık tutulacak ve yönetimi geniş yetkilere sahip uluslararası bir komisyona bırakılacaktır.

Sevr Antlaşması'nda öngörülen bu "Boğazlar Komisyonu"nun teşkilat yapısı ve hukuki yetkileri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

I. Dünya Savaşı'nın yarattığı tahribatın ardından uluslararası alanda barış ve güvenliği korumak, çıkabilecek anlaşmazlıkları diplomasi yoluyla çözüme kavuşturmak amacıyla bir örgüt kurulması fikri ilk kez Wilson İlkeleri'nde yer almıştır. İtilaf Devletleri, bu doğrultuda Paris Barış Konferansı'nda söz konusu örgütün kurulmasını karara bağlamıştır.

Bahsedilen bu uluslararası örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı'nı Osmanlı Devleti açısından sonlandıran ve 10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanan Sevr Barış Antlaşması'nın getirdiği hükümler ve antlaşmanın onaylanma süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İngiltere, Doğu Akdeniz ve Boğazlar çevresinde güçlü bir İtalya yerine kendi politikalarına bağımlı kılacağı zayıf bir Yunanistan'ı tercih etmiştir. Bu doğrultuda Paris Barış Konferansı'nda sahte nüfus istatistikleri ve güvenlik raporları öne sürülerek daha önce St. Jean de Maurienne Antlaşması ile İtalyanlara vadedilen İzmir ve çevresinin Yunanistan'a bırakılması kararlaştırılmıştır.

Bu kararın İtilaf Devletleri açısından doğrudan ortaya çıkardığı en önemli sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı'nın sona erme sürecinde ABD Başkanı Woodrow Wilson tarafından ilan edilen ilkeler; savaş sonrası kurulacak düzende toprak ilhakının ve savaş tazminatının yasaklanmasını, gizli diplomasiye son verilmesini ve ulusların çoğunlukta oldukları bölgelerde kendi kaderlerini tayin hakkını (self-determinasyon) öngörmüştür. Buna karşın 1919 Paris Barış Konferansı'nda İtilaf Devletleri, bu ilkeleri kendi emperyalist politikalarına uyarlamak amacıyla çeşitli diplomatik ve hukuki mekanizmalar geliştirmiştir.

Buna göre, Paris Barış Konferansı'nda alınan kararlar ve uygulanan politikalar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Wilson İlkeleri'nin bu konferanstaki yansımaları ve sonuçları arasında gösterilemez?