XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere ile Fransa arasında imzalanan ve Osmanlı Devleti'nin Orta Doğu topraklarını taksim etmeyi amaçlayan Sykes-Picot Antlaşması'nda; Lübnan, Suriye kıyıları ve Çukurova Fransa'ya; Bağdat ve Basra merkezli Irak coğrafyası ise İngiltere'ye bırakılmıştır. Bununla birlikte kutsal mekânların mevcudiyeti ve büyük devletlerin dini-tarihi iddiaları nedeniyle belirli bir coğrafyanın tek bir devletin tekeline bırakılmayıp, müttefik devletlerin ve diğer ilgili tarafların ortak uzlaşısıyla uluslararası bir yönetime tabi tutulması kararlaştırılmıştır.

Sykes-Picot Antlaşması'nda "uluslararası yönetim bölgesi" statüsü verilmesi öngörülen bu Osmanlı coğrafyası aşağıdakilerden hangisidir?

İtilaf Bloku devletlerinin savaş yıllarında Osmanlı Devleti'nin egemenlik sahasını taksim etmek amacıyla düzenledikleri gizli paylaşım antlaşmaları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

İtilaf Devletleri, 1915 yılı başlarında Akdeniz ve Yakın Doğu'daki stratejik dengeleri lehlerine çevirmek ve savaşı kısa sürede sonuçlandırmak amacıyla Çanakkale Boğazı'na yönelik kapsamlı bir askerî harekât başlatmışlardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi İtilaf Devletleri'nin Çanakkale Cephesi'ni açarak gerçekleştirmeyi hedeflediği amaçlardan biri değildir?

I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi üzerine Osmanlı Devleti 2 Ağustos 1914 tarihinde Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalamış, ancak ordunun hazırlıklarını tamamlayabilmesi amacıyla savaşa fiilen girmeyi geciktirerek 'silahlı tarafsızlık' ilan etmiştir. 2 Ağustos 1914'te imzalanan bu gizli ittifaktan Karadeniz Olayı'nın yaşandığı 29 Ekim 1914 tarihine kadar geçen süreçte Osmanlı Devleti hem zaman kazanmaya çalışmış hem de tek taraflı stratejik ve hukuki kararlar almıştır.

Buna göre, Osmanlı Devleti'nin 2 Ağustos - 29 Ekim 1914 tarihleri arasındaki diplomatik ve askeri faaliyetleri ile Osmanlı-Alman ittifakının niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Dr. Esat Işık öncülüğünde kurulan, bölgesel savunma yerine tüm yurdun bütünlüğünü savunan ve Türk milletinin haklılığını dünya kamuoyuna duyurmak amacıyla özellikle basın-yayın yolunu temel mücadele aracı olarak benimseyen millî cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Mütareke şartlarının yürürlüğe girmesiyle birlikte İtilaf donanmasının İstanbul önlerine demirlemesi ve Anadolu'da fiilî işgallerin başlaması üzerine Osmanlı Hükûmeti, işgallerin geçici olduğunu savunarak halkın silahlı bir çatışmaya girmesini engellemeye çalışmıştır. Bu doğrultuda işgalcilere karşı mukavemet gösterilmesini önlemek, halkı teskin etmek ve sükûneti sağlamak amacıyla hanedan mensubu şehzadelerin başkanlığında oluşturularak Anadolu ve Rumeli'ye gönderilen kurullar aşağıdakilerden hangisidir?

10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanan Sevr Antlaşması'nda yer alan; "İstanbul, Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kalmaya devam edecektir. Ancak Osmanlı Hükûmeti antlaşma hükümlerini veya azınlıkların haklarını korumaya yönelik maddeleri ihlal ederse İtilaf Devletleri bu hükmü değiştirme ve şehri Türklerin elinden alma hakkını saklı tutar." maddesi bulunmaktadır.

İtilaf Devletleri'nin antlaşma metnine bu hükmü ekleyerek doğrudan ulaşmak istedikleri temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Paris Barış Konferansı'nda İtilaf Devletleri'nin Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurulması ve bu bölgenin Amerikan mandasına verilmesi yönündeki girişimleri üzerine; ABD Başkanı Woodrow Wilson tarafından bölgedeki nüfus yapısını, güvenlik durumunu ve manda yönetiminin uygulanabilirliğini araştırmak amacıyla bölgeye gönderilen heyetin hazırladığı rapor aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı devam ederken Nisan 1917'de imzalanan Saint-Jean-de-Maurienne Antlaşması ile İzmir ve çevresi İtalya'nın payına bırakılmış; ancak bu antlaşmanın yürürlüğe girmesi İtilaf Bloku'nun diğer önemli bir üyesi olan Çarlık Rusyası'nın resmi onayına bağlanmıştır.

Rusya'da gerçekleşen Bolşevik İhtilali sonrasında yeni rejimin gizli antlaşmaları tanımayarak savaştan çekilmesi üzerine İngiltere ve Fransa, bahsi geçen antlaşmadaki 'Rusya'nın onayı' şartının yerine gelmediğini ileri sürmüşlerdir.

İngiltere ve Fransa'nın bu diplomatik ve hukuki gerekçeyi öne sürerek 1919 Paris Barış Konferansı'nda aldıkları ve Doğu Akdeniz'deki paylaşım dengelerini değiştiren karar aşağıdakilerden hangisidir?

Çanakkale Kara Muharebeleri sırasında Gelibolu Yarımadası'nın güney kesiminde yer alan Seddülbahir, Kirte ve Kerevizdere mevkilerinde İtilaf kuvvetlerinin ilerleyişini durdurmak amacıyla kurulan "Güney Grubu Komutanlığı" görevini üstlenerek bölgedeki savunma hatlarını sevk ve idare eden Osmanlı komutanı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı anayasal düzenini belirleyen Kanun-i Esasi'ye göre, devlet adına imzalanan uluslararası barış antlaşmalarının hukuki geçerlilik kazanabilmesi için parlamentonun onayından geçmesi zorunludur.

Bu anayasal kural dikkate alındığında, Sevr Antlaşması'nın hukuken geçersiz ve 'ölü doğmuş' bir metin olarak kabul edilmesinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

28 Haziran 1914'te Saraybosna Suikastı ile başlayan krizin ardından büyük güçlerin karşılıklı ittifak antlaşmalarını işletmesi, I. Dünya Savaşı'nın kısa sürede yayılmasına ve Osmanlı Devleti'nin de bu sürece dâhil olmasına yol açmıştır.

Bu süreçte devletlerin savaşa giriş gerekçeleri ve yaşanan diplomatik gelişmelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından işgal altındaki İstanbul'da faaliyet gösteren bazı vatansever aydın ve subaylar, Millî Mücadele'ye destek olmak amacıyla gizli istihbarat ve lojistik grupları kurmuşlardır.

Bu doğrultuda kurulan; İtilaf Devletleri'nin denetimindeki depolardan Anadolu'ya gizlice silah ve cephane kaçırılmasını organize eden, aydın ve komutanların gizli yollarla Ankara'ya geçişini sağlayan, haberleşmede 'Nuh' ve 'Cengiz' gibi şifreli kod adları kullanan ve Millî Mücadele'nin ilk gizli teşkilatı kabul edilen cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasının ardından Harbiye Nezareti tarafından ordu birliklerine gönderilen talimatlarda; birliklerin hızla terhis edilmesi, silah ve cephanenin İtilaf Devletleri'ne teslim edilmesi ve mütareke şartlarına titizlikle uyulması istenmiştir. Buna karşın Yıldırım Orduları Grup Komutanı Mustafa Kemal Paşa, İstanbul Hükûmeti'ne gönderdiği telgraflarda antlaşma maddelerinin muğlaklığına dikkat çekerek silahların teslim edilmemesi ve birliklerin elden geldiğince dağıtılmaması gerektiğini savunmuştur.

Mustafa Kemal Paşa'nın bu tutumuyla doğrudan aşağıdakilerden hangisini amaçladığı savunulabilir?

I. Dünya Savaşı sürecinde İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti topraklarını taksim etmek amacıyla kendi aralarında yürüttükleri gizli diplomasi trafiği ve imzaladıkları paylaşım antlaşmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Sevr Antlaşması'nın toprak paylaşımı ve nüfuz alanlarına ilişkin hükümleri doğrultusunda;
- Batı Anadolu (İzmir ve çevresi) ile Doğu Trakya'nın Yunanistan'a,
- Antalya, Konya, Muğla ve Aydın çevresinin İtalya'ya,
- Adana, Urfa, Antep, Maraş, Suriye ile Sivas'a kadar uzanan bölgenin Fransa'ya,
- Irak, Filistin ve Musul çevresinin ise İngiltere'ye
bırakılması kararlaştırılmıştır.

Bu paylaşım planı değerlendirildiğinde, İtilaf Devletleri'nin Osmanlı coğrafyasına yönelik politikalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

ABD Başkanı Woodrow Wilson'un Ocak 1918'de ilan ettiği ilkeler; savaş sonrası kurulacak uluslararası düzenin kurallarını belirlemeyi ve devletler arasındaki çatışmaları kalıcı barışla sonlandırmayı amaçlamıştır. Bu ilkelerde vadedilen hükümler, savaşı sürdürmekte olan İttifak bloku üzerinde de derin etkiler yaratmıştır.

Buna göre, Wilson İlkeleri'nin yayımlanması ve ardından toplanan Paris Barış Konferansı sürecine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Uluslararası hukuk teamüllerine göre ateşkes antlaşmaları; muhasım taraflar arasındaki sıcak çatışmayı geçici olarak sonlandıran, barış antlaşması imzalanana kadar mevcut askerî hatları muhafaza eden ve nihai statüyü barış görüşmelerine bırakan belgelerdir. Ancak Limni Adası'nda bağıtlanan mütareke metni ve sonrasında gelişen olaylar incelendiğinde, İtilaf Devletleri'nin uygulamalarının bu teamüllerle bağdaşmadığı görülmüştür.

Bu bağlamda İtilaf Devletleri'nin söz konusu mütarekeyle hedeflediği esas durum aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı sürecinde Gelibolu Yarımadası'nın savunulmasında 5. Ordu Komutanı Mareşal Liman von Sanders, kıyılarda yalnızca zayıf gözetleme müfrezeleri bırakıp ana kuvvetleri geride bekleterek çıkarma yapan düşmanı yarımada içinde karşılama stratejisini uygulamıştır. Buna karşılık 19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, bu stratejinin sakıncalarını vurgulayarak düşmanın karaya ayak bastığı kıyı şeridinde derhal karşılanıp denize dökülmesi gerektiğini savunmuştur.

Mustafa Kemal'in Liman von Sanders'in savunma planına karşı çıkarak kıyıda aktif savunma doktrinini benimsemesinde aşağıdakilerden hangisi en belirleyici gerekçedir?

Sevr Barış Antlaşması'nın askeri hükümlerine göre; Osmanlı Devleti'nde zorunlu askerlik kaldırılacak, askerlik yalnızca gönüllülük esasına dayalı olacak, ağır silahlardan ve hava kuvvetlerinden yoksun toplam 50.700 kişilik bir güvenlik gücü (jandarma ve muhafız birliği) bulundurulabilecektir.

Buna göre İtilaf Devletleri'nin askeri alanda getirdiği bu kısıtlamalarla doğrudan ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?