Bir halk sağlığı uzmanı, obezite tedavisinde kullanılan 5 farklı diyet programının (A, B, C, D ve E) kilo kaybı üzerindeki etkilerini incelemek üzere tamamen rastgele tasarıma dayalı tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulamış ve anlamlılık düzeyinde genel istatistiğini istatistiksel olarak anlamlı bulmuştur. Uzman, analiz sonrasında ortaya çıkan bir gereksinimle, sadece ikili diyet programlarını birbiriyle karşılaştırmakla kalmayıp; 'A, B ve C diyetlerinin ortak ortalaması ile D ve E diyetlerinin ortak ortalaması' arasındaki fark gibi tüm olası karmaşık doğrusal zıtlıkları (kontrastları) da test etmeye karar vermiştir.
Bu araştırmacının amacına ulaşmak için kullanması gereken en uygun çoklu karşılaştırma (post-hoc) testi ve bu testin istatistiksel özellikleriyle (hata olasılıkları açısından) ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Scheffe testi kullanılmalıdır; bu test tüm olası karmaşık doğrusal zıtlıkların incelenmesine olanak tanır ancak muhafazakâr yapısı nedeniyle yaygın diğer post-hoc testlerine kıyasla Tip II hata yapma riski daha yüksektir.Answer
- BDunnett testi kullanılmalıdır; araştırmacının belirlenen diyet kombinasyonlarını yeni bir kontrol grubu gibi ele alarak tüm çoklu karşılaştırmaları bu referans grup üzerinden yürütmesi gerekir.
- CTukey HSD testi kullanılmalıdır; grup varyanslarının heterojen olması durumunda bile karmaşık zıtlıkları test edebilen en esnek ve güvenilir yöntemdir.
- DFisher'ın LSD testi kullanılmalıdır; varyans analizinde genel testinin anlamlı çıkıp çıkmadığına bakılmaksızın tüm karmaşık zıtlıklar üzerinden doğrudan işlem yapılarak testin gücü artırılır.
- EBonferroni testi kullanılmalıdır; ancak işlem kolaylığı açısından planlanmamış bu tür çoklu karşılaştırmalarda başlangıçtaki anlamlılık düzeyi düzeltilmeden aynen uygulanmalıdır.