Türkiye'nin Çevre Sorunları ve Politikaları

128 questions

Türkiye'de çevre bilincinin gelişmesi, doğal varlıkların korunması ve çevresel sorunlarla mücadelede sivil toplum kuruluşları (STK) ile yerel çevre hareketleri önemli bir misyon üstlenmektedir. Bu kuruluşların faaliyetleri ve tarihsel gelişimleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

TEMA Vakfı; erozyonla mücadele, ağaçlandırma ve doğal varlıkların korunması amacıyla

1992

yılında kurulmuş bir vakıftır.

TURMEPA (Deniz Temiz Derneği); denizlerin ve kıyıların kirlenmesini önlemek ve deniz ekosistemini korumak için

1994

yılında kurulmuştur.

Bergama-Ovacık altın madeni direnişi; Türkiye'de çevre hakkının savunulmasında yerel halkın katılımı ve hukuk mücadelesi açısından bir dönüm noktası kabul edilir.

TÜRÇEK (Türkiye Çevre Koruma ve Yeşillendirme Kurumu);

1972

yılında kurulan ve Türkiye'nin en köklü çevre STK'ları arasında yer alan bir kuruluştur.

ÇEVKO Vakfı; Artvin Cerattepe'de madencilik faaliyetlerine karşı yürütülen sivil direnişi koordine etmek ve bölgedeki biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla kurulmuştur.

Show answer & explanation

Answer: ÇEVKO Vakfı; Artvin Cerattepe'de madencilik faaliyetlerine karşı yürütülen sivil direnişi koordine etmek ve bölgedeki biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla kurulmuştur.

Answer

ÇEVKO Vakfı'nın Cerattepe madencilik direnişini koordine etmek amacıyla kurulduğu ifadesi yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, ÇEVKO Vakfı'nın faaliyet alanını yanlış tanımlamaktadır. ÇEVKO, ambalaj atıklarının geri dönüşümü ve sürdürülebilir bir sistem kurulması için sanayi ve yerel yönetimlerle iş birliği yapan teknik odaklı bir vakıftır. Cerattepe direnişi ise bölgedeki madencilik faaliyetlerine karşı gelişen yerel bir sivil harekettir.

Step-by-Step Solution

Seçeneklerdeki sivil toplum kuruluşları (STK) ve görevleri karşılaştırılır.

TEMA erozyon, TURMEPA deniz temizliği, TÜRÇEK doğa koruma ve ÇEVKO geri dönüşüm odaklıdır.

STK'ların uzmanlık alanlarını ayırt etmek gerekir.

ÇEVKO Vakfı'nın kuruluş amacı incelenir.

ÇEVKO (Çevre Koruma ve Ambalaj Atıklarını Değerlendirme Vakfı), ambalaj atıklarının geri kazanımı için kurulmuştur.

Yanlış olan seçeneği saptamak için kurumun yasal ve teknik görev tanımı kontrol edilir.

Cerattepe direnişinin niteliği değerlendirilir.

Cerattepe direnişi yerel bir çevre hareketi olup, belirli bir vakfın kuruluş amacı değildir.

STK görevleri ile yerel hareketlerin farkını anlamak önemlidir.

Key Concept

Türkiye'de Çevre STK'larının Görev Dağılımı ve Tarihsel Gelişimi

Practice More

Türkiye'deki çevre davalarında Anayasa'nın

56

. maddesinin 'çevreyi koruma ödevi' bağlamında nasıl kullanıldığını inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 2Question →

2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3. maddesinde düzenlenen 'ilkeler' ile bu ilkelerin hukuksal ve mali uygulama rejimleri dikkate alındığında, 'Kirleten Öder' ilkesine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuksal açıdan hatalıdır?

Kirlenmenin önlenmesi, sınırlandırılması ve giderilmesi ile çevrenin iyileştirilmesi için yapılan her türlü harcamanın kirleten tarafından karşılanmasını öngören geniş kapsamlı bir mali sorumluluktur.

Bilimsel kesinliğin bulunmadığı ancak çevresel bir riskin öngörüldüğü durumlarda, önleyici tedbirlerin maliyetlerinin kirleten tarafından üstlenilmesi 'İhtiyat İlkesi' ile bütünleşik bir uygulama alanı bulur.

Kirleten öder ilkesi, özü itibarıyla çevresel zarara yol açan süjelerin kamu otoritesine ödediği idari para cezalarının miktarını belirleyen ve sadece kusura dayanan bir cezalandırma normudur.

Doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilir kullanımı için gerekli altyapı maliyetlerine katılımı öngören 'Kullanıcı Öder' ilkesi, kirleten öder ilkesini tamamlayıcı bir işlev görür.

Kanun'un 2. maddesindeki 'kirleten' tanımıyla bağlantılı olarak; kirliliğin topluma veya kamuya yüklenmesini önlemek amacıyla çevresel dışsallıkların maliyete yansıtılmasını (içselleştirilmesini) hedefler.

Show answer & explanation

Answer: Kirleten öder ilkesi, özü itibarıyla çevresel zarara yol açan süjelerin kamu otoritesine ödediği idari para cezalarının miktarını belirleyen ve sadece kusura dayanan bir cezalandırma normudur.

Answer

Kirleten öder ilkesinin sadece idari para cezalarından ibaret cezalandırıcı bir norm olduğunu savunan ifade hatalıdır.

Kirleten öder ilkesi, çevresel zararların tazmini için öngörülen idari para cezalarından ibaret değildir. Bu ilkenin temel amacı, kirlilikle ilgili her türlü (önleme, sınırlandırma, temizleme) maliyetin kirleten tarafından karşılanarak kirliliğin topluma maliyet olarak yüklenmesini önlemektir. Ayrıca çevre hukukunda bu ilkenin uygulanması için her zaman kusur şartı aranmaz; kirliliğe sebep olan faaliyetin varlığı sorumluluk için yeterli olabilir (kusursuz sorumluluk).

Step-by-Step Solution

2872 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki 'Kirleten Öder' ilkesinin yasal tanımı analiz edilmelidir.

İlkenin; kirliliğin önlenmesi, durdurulması, giderilmesi ve iyileştirilmesi harcamalarını kapsadığı görülür.

Yasal kapsamın sınırlarını belirlemek için temel tanımdan başlanmalıdır.

İlkenin hukuksal niteliği (ceza mı yoksa maliyet içselleştirme mi) sorgulanmalıdır.

Kirleten öder ilkesi bir cezai yaptırım değil, kirlilik maliyetinin kirleten tarafından üstlenilmesini sağlayan bir 'maliyet içselleştirme' aracıdır.

Öğrencilerin en sık düştüğü 'ceza' yanılgısını ayırt etmek gerekir.

Seçeneklerdeki diğer ilkelerle (İhtiyat, Kullanıcı Öder) olan kavramsal etkileşimler değerlendirilmelidir.

İhtiyat ve Kullanıcı Öder ilkelerine ilişkin ifadelerin Kanun'un ruhuna uygun olduğu saptanır.

Bütünsel bir hukuk analizi için ilkeler arası hiyerarşi ve ilişki kontrol edilmelidir.

Hatalı olan önerme tespit edilmelidir.

İlkeyi sadece 'kusura dayalı idari para cezası' olarak tanımlayan ifadenin yanlış olduğu sonucuna varılır.

Çevre hukukunda sorumluluğun genellikle 'kusursuz' (objektif) olduğu ve ceza ile tazminin farklı kurumlar olduğu bilgisiyle çelişki yakalanır.

Key Concept

Kirleten Öder İlkesi ve Maliyetlerin İçselleştirilmesi

Practice More

2872 sayılı Kanun'un 28. maddesindeki 'Gider Katılım Payı' ve 'Kusursuz Sorumluluk' hükümlerini inceleyerek kirleten öder ilkesinin somut yaptırımlarıyla karşılaştırınız.

Estimated Time:2m 30s

Question 3Question →

Türk çevre hukukunun temel dayanağını oluşturan anayasal hükümler ile 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun genel ilkeleri birlikte değerlendirildiğinde; 'sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı' ve bu hakkın korunmasına dair getirilen 'ödev' düzenlemesinin kapsamı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çevreyi geliştirmek ve çevre kirliliğini önlemek, sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak münhasıran Devletin sorumluluk alanında tanımlanmış; vatandaşlara bu konuda herhangi bir anayasal ödev yüklenmemiştir.

1982 Anayasası, sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını 'herkes' için bir talep hakkı olarak tanırken; çevreyi geliştirme ve koruma sorumluluğunu hem Devlet hem de vatandaşlar için ortak bir anayasal yükümlülük olarak belirlemiştir.

2872 sayılı Çevre Kanunu'ndaki 'kirleten öder' ilkesi, anayasal düzeyde düzenlenen çevre ödevinin yalnızca çevre kirliliğine bizzat sebep olan gerçek ve tüzel kişilere özgü bir mali yükümlülük olduğunu teyit eder.

Vatandaşların çevreye ilişkin anayasal ödevi, yalnızca idarenin yürüttüğü çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) süreçlerine görüş bildirerek katılım sağlamakla sınırlı bir usuli sorumluluktur.

Anayasa'da düzenlenen çevre hakkı, niteliği gereği bir 'negatif statü hakkı' (kişi hakkı) olup; devletin bu hakka yönelik tek ödevi, bireylerin mülkiyet ve teşebbüs hakları kapsamındaki çevresel tasarruflarına müdahale etmemektir.

Show answer & explanation

Answer: 1982 Anayasası, sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını 'herkes' için bir talep hakkı olarak tanırken; çevreyi geliştirme ve koruma sorumluluğunu hem Devlet hem de vatandaşlar için ortak bir anayasal yükümlülük olarak belirlemiştir.

Answer

1982 Anayasası'nın 56. maddesi uyarınca çevre hakkı 'herkes'e tanınmış bir hak, çevreyi koruma ise 'Devlet ve vatandaşlar' için ortak bir ödevdir.

1982 Anayasası'nın 56. maddesi, çevre konusunu hem bir hak hem de bir ödev olarak kurgulamıştır. Maddede 'herkes' ifadesiyle hakkın kapsamı en geniş şekilde tutulurken, koruma ödevi ise kamu kudretini kullanan 'Devlet' ile birlikte 'vatandaşlar' arasında paylaştırılmıştır. Bu durum, çevre korumanın sadece idari bir faaliyet değil, kolektif bir toplumsal sorumluluk olduğunu gösterir.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın 56. maddesinin ilk fıkrasını analiz edin.

Bu fıkra 'Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir' diyerek hakkın öznesini belirler.

Hakkın kimlere tanındığını tespit etmek için gereklidir.

Anayasa'nın 56. maddesinin ikinci fıkrasını analiz edin.

Bu fıkra 'Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir' hükmünü içerir.

Koruma ve geliştirme sorumluluğunun kime yüklendiğini (Devlet ve vatandaşlar) belirlemek için gereklidir.

Anayasal hükmü Çevre Kanunu ilkeleriyle ilişkilendirin.

Anayasal ödev geneldir; 2872 sayılı Kanun'daki 'kirleten öder' veya 'katılım' gibi ilkeler bu genel ödevin uygulama araçlarıdır ancak ödevin kapsamını daraltmazlar.

Hukuki rejimin bütüncül olarak doğru yorumlanmasını sağlar.

Key Concept

Anayasal Çevre Hakkı ve Paylaşılan Ödev İlkesi

Estimated Time:2m 0s

Question 4Question →

Türkiye'de planlı dönemde çevre politikalarının gelişimi ve Beş Yıllık Kalkınma Planları (BYKP) içerisindeki yeri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu süreçteki tarihsel ve kavramsal dönüm noktalarını doğru yansıtmaktadır?

Çevre sorunlarının ekonomik kalkınmanın bir yan ürünü olarak değil, müstakil bir politika alanı olarak tanımlanması ilk kez 1. Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde gerçekleşmiştir.

3. Beş Yıllık Kalkınma Planı, çevre sorunlarını planlama hiyerarşisinde ilk kez ayrı bir bölüm olarak ele alarak, çevre koruma ile ekonomik gelişmenin birbiriyle çelişmediği anlayışını getirmiştir.

1980'li yılların serbest piyasa odaklı yaklaşımı sebebiyle 5. Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda çevre politikaları tamamen piyasa mekanizmalarına bırakılmış ve kamusal denetim stratejisi terk edilmiştir.

1987 tarihli Brundtland Raporu'nun etkisiyle 'Sürdürülebilir Kalkınma' kavramı, Türkiye'nin planlama literatürüne kronolojik olarak 4. Beş Yıllık Kalkınma Planı ile dahil edilmiştir.

6. Beş Yıllık Kalkınma Planı, TOKİ'nin kentsel konut hamlelerini çevre koruma hedeflerinin üzerinde konumlandırarak ekolojik önceliklerden uzaklaşan bir yaklaşım sergilemiştir.

Show answer & explanation

Answer: 3. Beş Yıllık Kalkınma Planı, çevre sorunlarını planlama hiyerarşisinde ilk kez ayrı bir bölüm olarak ele alarak, çevre koruma ile ekonomik gelişmenin birbiriyle çelişmediği anlayışını getirmiştir.

Answer

Çevre sorunlarının ilk kez ayrı bir bölüm olarak ele alındığı ve kalkınma ile çelişmediğinin vurgulandığı plan 3. Beş Yıllık Kalkınma Planı'dır.

Türkiye'de çevre politikaları için en kritik eşik 1973-1977 yıllarını kapsayan 3. Beş Yıllık Kalkınma Planı'dır. Bu planda çevre, sadece ekonomik büyümenin bir sonucu değil, yönetilmesi gereken müstakil bir alan olarak kabul edilmiş ve sanayileşme ile çevre korumanın bir denge içinde yürütülebileceği fikri (uzlaşmacı yaklaşım) ilk kez resmiyet kazanmıştır.

Step-by-Step Solution

Planların tarihsel kronolojisini analiz etme

1. ve 2. BYKP dönemlerinde çevrenin ikincil planda kaldığı görülür.

Çevre politikalarının ne zaman müstakil bir kimlik kazandığını saptamak gerekir.

3. BYKP'nin (1973-1977) içeriğini inceleme

Bu planda ilk kez 'Çevre Sorunları' başlığı açılmıştır.

Kurumsallaşmanın başlangıç noktasını belirlemek.

Kavramsal dönüşümleri kontrol etme

Sürdürülebilir kalkınma kavramı 6. BYKP (1990-1994) ile gelmiştir.

Diğer planların (4. ve 5. BYKP) iddialarını elemek.

Key Concept

BYKP'lerde Çevre Politikalarının Kurumsallaşma Milatları

Practice More

11. ve 12. BYKP'lerde yer alan 'Yeşil Dönüşüm' ve '2053 Net Sıfır Emisyon' hedeflerini inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 5Question →

Uluslararası çevre rejimine katılım stratejisini ekonomik kalkınma öncelikleri ve egemenlik hakları dengesinde yürüten Türkiye'nin, küresel çevre sorunlarının çözümüne yönelik taraf olduğu antlaşmaların hukuki ve tarihsel gelişimiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

İklim değişikliğiyle mücadelede 'Yeşil Kalkınma Hamlesi'ni başlatan Türkiye, Paris Antlaşması'nı

2021

yılında onaylamış ve

2053

yılı için 'net sıfır emisyon' hedefini ilan etmiştir.

1994

yılında taraf olunan Ramsar Sözleşmesi, Türkiye'nin çevre koruma amacıyla taraf olduğu ilk küresel ölçekli uluslararası sözleşme olma özelliğini taşır.

Türkiye, ozon tabakasını incelten maddelerin azaltılmasına yönelik Montreal Protokolü'ne

2009

yılında Kyoto Protokolü ile eş zamanlı olarak taraf olmuştur.

Çevresel bilgiye erişim ve yargı yollarına başvuruyu düzenleyen Aarhus Sözleşmesi ile sınır aşan çevresel etkileri düzenleyen Espoo Sözleşmesi, Türkiye'nin

2000

yılından itibaren taraf olduğu metinlerdir.

Kyoto Protokolü'ne

2004

yılında taraf olan Türkiye, protokolün ilk yükümlülük döneminde (

2008

2012

) emisyon azaltım taahhüdünde bulunan Ek-B ülkeleri arasında yer almıştır.

Show answer & explanation

Answer: İklim değişikliğiyle mücadelede 'Yeşil Kalkınma Hamlesi'ni başlatan Türkiye, Paris Antlaşması'nı $2021$ yılında onaylamış ve $2053$ yılı için 'net sıfır emisyon' hedefini ilan etmiştir.

Answer

İklim değişikliğiyle mücadelede 'Yeşil Kalkınma Hamlesi'ni başlatan Türkiye'nin Paris Antlaşması'nı

2021

yılında onaylayarak

2053

net sıfır hedefini belirlediği ifade doğrudur.

Doğru olan ifadede belirtildiği üzere Türkiye, iklim değişikliği ile mücadelede yeni bir aşama olan Yeşil Kalkınma Hamlesi çerçevesinde Paris Antlaşması'nı

2021

yılında yasalaştırmış ve uzun vadeli

2053

net sıfır hedefini bu süreçle entegre etmiştir.

Step-by-Step Solution

İklim değişikliği rejimindeki güncel gelişmeleri değerlendir.

Türkiye, Paris Antlaşması'nı Ekim

2021

'de onaylamış ve

2053

net sıfır emisyon hedefini stratejik bir hedef olarak kabul etmiştir.

Güncel kamu yönetimi ve çevre politikaları bilgisi doğruluğu teyit eder.

Diğer önemli sözleşmelerin kronolojisini kontrol et.

Montreal (

1991

), Ramsar (

1994

), Bern (

1984

) ve Kyoto (

2009

) yılları ile seçenekleri karşılaştır.

Tarihsel yanlışlıkları eleyerek doğru seçeneğe ulaşmayı sağlar.

Taraf olunmayan sözleşmeleri belirle.

Aarhus ve Espoo Sözleşmelerine Türkiye'nin taraf olmadığı bilgisiyle ilgili seçenek elenir.

Sözleşmelerin taraf olma statüsü KPSS'de sıkça sorulan bir ayırt edici bilgidir.

Key Concept

Türkiye'nin Uluslararası Çevre Hukuku Kronolojisi ve İklim Politikası

Question 6Question →

Türkiye'de çevre yönetiminin anayasal dayanakları, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve mevcut idari teşkilat yapısı dikkate alındığında, kamu kurumlarının yetki ve sorumlulukları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1982 Anayasası'nın 56. maddesinde yer alan çevreyi geliştirme ve çevre kirliliğini önleme ödevi, kamu yararı gereği münhasıran devletin sorumluluğunda olan bir yükümlülüktür.

Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte kentsel çevre politikalarını yürütmek ve barınma sorununu çözmek amacıyla kurulan ilk anayasal kurumdur.

Çevre Hukuku'nun temel ilkelerinden biri olan 'kirleten öder' ilkesi, kirlilik oluştuktan sonra faillerin ödeyeceği idari para cezalarının miktarını belirleyen bir cezalandırma yöntemidir.

2021 yılında yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın adı 'Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı' olarak değiştirilmiş ve Bakanlıkla ilgili bir kuruluş olarak İklim Değişikliği Başkanlığı kurulmuştur.

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci sonunda verilen 'ÇED Olumlu' kararı, planlanan faaliyetin çevre üzerinde hiçbir olumsuz etki yaratmayacağının devlet tarafından onaylanması anlamına gelir.

Show answer & explanation

Answer: 2021 yılında yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın adı 'Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı' olarak değiştirilmiş ve Bakanlıkla ilgili bir kuruluş olarak İklim Değişikliği Başkanlığı kurulmuştur.

Answer

2021 yılındaki idari düzenleme ile Bakanlık isminin 'Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı' olarak güncellenmesi ve İklim Değişikliği Başkanlığı'nın kurulması kurumsal yapıya ilişkin doğru bilgidir.

Doğru ifade, 2021 yılında gerçekleştirilen idari değişikliği yansıtmaktadır. 85 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın adı 'Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı' olarak değiştirilmiş, iklim değişikliği ile ilgili politikaları yürütmek üzere ise İklim Değişikliği Başkanlığı kurulmuştur. Bu, Türkiye'nin çevre yönetimindeki en güncel kurumsal dönüşümüdür.

Step-by-Step Solution

Türkiye'deki güncel çevre yönetimi teşkilat yapısını analiz et.

2021 yılında yapılan idari reformla Bakanlık isminin değiştiği ve İklim Değişikliği Başkanlığı'nın eklendiği saptandı.

Güncel mevzuat ve kurum isimleri KPSS sınavı için kritik öneme sahiptir.

Anayasal ve yasal ilkeleri (Madde 56 ve Kirleten Öder ilkesi) değerlendir.

Anayasa'nın 56. maddesinin vatandaşlara da ödev yüklediği ve kirleten öder ilkesinin sadece cezadan ibaret olmadığı anlaşıldı.

Seçeneklerdeki kavramsal yanılgıları elemek için yasal metinlerin içeriği doğrulanmalıdır.

Kurumların (TOKİ, ÇED süreçleri) tarihsel ve teknik özelliklerini kontrol et.

TOKİ'nin 1984 kuruluşu olduğu ve ÇED kararının mutlak bir 'zararsızlık' belgesi olmadığı teyit edildi.

Yanlış seçeneklerin neden hatalı olduğunu bilimsel ve hukuki gerekçelerle ortaya koymak gerekir.

Key Concept

Türkiye'de Çevre Yönetiminin Güncel Kurumsal ve Yasal Yapısı

Estimated Time:1m 30s

Question 7Question →

2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri çerçevesinde yürütülen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinde; projenin kapsamının belirlenmesi, raporun sunulması ve kararların hukuki geçerliliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bakanlıkça 'Özel Format' verilen bir proje için hazırlanan ÇED Raporu'nun on iki ay içinde sunulması esas olup; proje sahibinin talebi ve Bakanlığın uygun görüşüyle bu süre bir defaya mahsus olmak üzere altı ay uzatılabilir.

'ÇED Olumlu' kararı verilen bir projenin yatırıma başlama süresi beş yıldır; bu süre zarfında mücbir bir sebep olmaksızın yatırıma başlanmaması halinde karar kendiliğinden hükümsüz kalır.

ÇED süreci sonunda verilen 'ÇED Olumlu' kararı, projenin uygulanması için gereken imar planı, yapı ruhsatı ve diğer idari izinlerin tamamının yerine geçen nihai bir izin belgesidir.

Seçme-Eleme Kriterlerine tabi (Ek-2) projeler hakkında 'ÇED Gerekli Değildir' kararı verme yetkisi, 2872 sayılı Kanun uyarınca sadece Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı tarafından bizzat kullanılır.

İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK), halkın katılımı toplantısında dile getirilen itirazlar doğrultusunda projeyi teknik inceleme aşamasına geçmeden doğrudan reddetme yetkisine sahiptir.

Show answer & explanation

Answer: Bakanlıkça 'Özel Format' verilen bir proje için hazırlanan ÇED Raporu'nun on iki ay içinde sunulması esas olup; proje sahibinin talebi ve Bakanlığın uygun görüşüyle bu süre bir defaya mahsus olmak üzere altı ay uzatılabilir.

Answer

ÇED sürecinde Bakanlıkça verilen Özel Format uyarınca raporun sunulması için belirlenen on iki aylık süre, proje sahibinin başvurusu üzerine bir defaya mahsus altı ay uzatılabilir.

Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 10. maddesi uyarınca, projenin kapsamı belirlendikten sonra (Özel Format verilmesi) raporun sunulması için 12 aylık bir süre tanınır ve bu süre talep halinde bir kez olmak üzere 6 ay uzatılabilir. Bu, sürecin hukuki işleyiş takvimine tam uyum sağlar.

Step-by-Step Solution

ÇED Yönetmeliği'ndeki rapor sunma sürelerinin incelenmesi

Özel Format tarihinden itibaren 12 ay içinde rapor sunulmalıdır.

Sürecin idari bir takvime bağlanarak sürüncemede kalmasını engellemek.

Ek süre imkanının değerlendirilmesi

Bakanlık uygun görürse bir defaya mahsus 6 ay ek süre tanıyabilir.

Yatırımcının hazırlık sürecindeki teknik veya idari gecikmelerine makul bir tolerans tanımak.

Diğer seçeneklerdeki süre ve yetki unsurlarının elenmesi

ÇED Olumlu kararı 7 yıl geçerlidir; yetki devri Valiliklerdedir; ÇED kararı diğer izinlerin (imar, ruhsat vb.) yerine geçmez.

Mevzuattaki güncel süre ve yetki sınırlarının doğru ayırt edilmesi gerekir.

Key Concept

ÇED Yönetmeliği Prosedürel Süreler ve Yetki Paylaşımı

Practice More

ÇED Yönetmeliği'ndeki Ek-1 ve Ek-2 listeleri arasındaki farkları ve bu listelerin hangi kriterlere göre (kapasite, yer seçimi vb.) belirlendiğini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 8Question →

$2872$ sayılı Çevre Kanunu ve yürürlükteki Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği hükümleri uyarınca; ÇED Genel Formatı'na tabi olan ve "Ek- $1$ " listesinde yer alan projeler hakkında nihai "ÇED Olumlu" veya "ÇED Olumsuz" kararını vermeye yetkili merci aşağıdakilerden hangisidir?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

İlgili projenin uygulanacağı yerin Valiliği

İlgili Belediye Başkanlığı

İl Genel Meclisi

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kurulan bir komisyon

Show answer & explanation

Answer: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Answer

Ek-

1

listesindeki projeler için nihai karar mercisi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıdır.

Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre, çevresel etkileri daha yüksek olduğu öngörülen ve Ek-

1

listesinde yer alan projelerin ÇED raporlarını inceleme ve nihai kararı (Olumlu/Olumsuz) verme yetkisi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na aittir.

Step-by-Step Solution

Proje listesinin türünü belirleyin.

Proje Ek-

1

(ÇED Genel Formatı'na tabi) listesindedir.

Yönetmelik, projeleri çevresel etkilerine göre iki listeye ayırır.

Yetki hiyerarşisini kontrol edin.

Ek-

1

projeleri için yetki merkezi idarededir.

Stratejik ve büyük ölçekli projelerin değerlendirilmesi Bakanlık düzeyinde yapılır.

Key Concept

ÇED Yetki Dağılımı

Practice More

Ek-

2

projeleri için verilen 'ÇED Gerekli Değildir' kararının hangi merci tarafından verildiğini tekrar edin.

Estimated Time:45s

Question 9Question →

Türkiye’de çevresel kirliliğin yönetilmesinde ve kamu politikalarının oluşturulmasında 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3. maddesi temel bir dayanak teşkil etmektedir. Bu maddede düzenlenen ve çevresel zararın maliyetlerinin içselleştirilmesini hedefleyen sisteme dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Çevresel kirliliğin giderilmesi için yapılan kamu harcamalarının, sürdürülebilir kalkınmanın bir gereği olarak vergi mükelleflerince (toplumca) karşılanması esastır.

Kirleten öder ilkesi, kirlilik gerçekleştikten sonra uygulanan idari para cezalarıyla sınırlı bir yaptırım rejimidir.

Kirleten; kirlenmenin önlenmesi, durdurulması, giderilmesi ve kirliliğin etkilerinin azaltılmasına yönelik her türlü harcamayı karşılamakla yükümlüdür.

Çevre Kanunu, kamu kurum ve kuruluşlarını kirliliğin önlenmesine yönelik mali yükümlülüklerden ve kirleten öder ilkesinden muaf tutmuştur.

Kirleten öder ilkesi, sadece kasten veya ağır kusurla kirliliğe neden olan faillerin mali sorumluluk altına girmesini öngören bir sistemdir.

Show answer & explanation

Answer: Kirleten; kirlenmenin önlenmesi, durdurulması, giderilmesi ve kirliliğin etkilerinin azaltılmasına yönelik her türlü harcamayı karşılamakla yükümlüdür.

Answer

Kirleten; kirlenmenin önlenmesi, durdurulması, giderilmesi ve kirliliğin etkilerinin azaltılmasına yönelik her türlü harcamayı karşılamakla yükümlüdür.

Doğru ifade, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 3/g maddesindeki tanımı tam olarak yansıtmaktadır. Kirleten öder ilkesi, çevresel maliyetlerin kirliliğe neden olan kişi veya kurum tarafından üstlenilmesini; bu kapsamda kirliliğin henüz oluşmadan önlenmesi, oluştuğunda durdurulması ve oluştuktan sonra giderilmesi için yapılan tüm harcamaların kirleten sorumluluğunda olmasını ifade eder.

Step-by-Step Solution

Hukuki dayanağın tespiti

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 3. maddesi (İlkeler) ve özellikle (g) bendi incelenir.

Soruda sorulan ilkenin yasal çerçevesini ve kapsamını belirlemek için temel mevzuata bakılmalıdır.

Kirleten öder ilkesinin mahiyetinin analizi

İlkenin sadece bir 'ceza' değil, 'maliyet içselleştirme' (externalities) aracı olduğu anlaşılır.

Kirleten öder ilkesi, çevresel kirliliğin maliyetinin kirleten tarafından üstlenilerek ürün/hizmet fiyatına yansıtılmasını ve kamuya yük olmamasını hedefler.

Kapsamın değerlendirilmesi

Sorumluluğun sadece kirlilik sonrası gidermeyi değil, kirlilik öncesi önleme ve sınırlandırma harcamalarını da kapsadığı görülür.

Kanun metni açıkça 'önleme, durdurma, giderme ve etkilerin azaltılması' gibi tüm aşamaları kirletenin yükümlülüğüne dahil etmiştir.

Key Concept

Kirleten Öder İlkesi ve Maliyet İçselleştirme

Estimated Time:2m 0s

Question 10Question →

Türkiye'de yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi ( $ÇED$ ) Yönetmeliği hükümleri uyarınca; Bakanlık tarafından bir proje hakkında verilen 'ÇED Olumlu' kararı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Söz konusu projenin gerçekleştirilmesinin çevre açısından hiçbir risk taşımadığını ve doğaya kesinlikle zarar vermeyeceğini garanti eden bir belgedir.

Kararın verildiği tarihten itibaren mücbir bir sebep olmaksızın

5

yıl içerisinde yatırıma başlanmaması durumunda karar geçersiz sayılır.

Projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin, hazırlanan raporda taahhüt edilen önlemlerle kabul edilebilir düzeylere indirildiğini ve projenin uygulanmasında sakınca olmadığını ifade eder.

Bu karar alındıktan sonra proje sahibi, işletme dönemindeki çevresel izleme ve denetim yükümlülüklerinden tamamen muaf tutulur.

İlgili projenin sadece mülki idare amirlikleri (Valilik) tarafından incelenip nihai karara bağlandığını gösteren bir uygunluk yazısıdır.

Show answer & explanation

Answer: Projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin, hazırlanan raporda taahhüt edilen önlemlerle kabul edilebilir düzeylere indirildiğini ve projenin uygulanmasında sakınca olmadığını ifade eder.

Answer

ÇED Olumlu kararı, projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin alınan önlemlerle kabul edilebilir düzeylerde olduğunu ve gerçekleştirilmesinde sakınca görülmediğini ifade eder.

Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca 'ÇED Olumlu' kararı; projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin, hazırlanan ÇED Raporu'nda belirtilen ve taahhüt edilen önlemler neticesinde kabul edilebilir düzeylerde olduğunun ve projenin gerçekleştirilmesinde çevre açısından bir sakınca görülmediğinin tescil edilmesidir. Bu karar, projenin 'etkisiz' olduğunu değil, etkilerin 'yönetilebilir' olduğunu belgeler.

Step-by-Step Solution

Kavram Analizi

ÇED Olumlu kararının hukuki ve teknik mahiyeti incelenir.

ÇED sürecinin temel amacı zararı sıfırlamak değil, zararı öngörülebilir ve kontrol edilebilir sınırlarda tutarak sürdürülebilir kalkınmayı sağlamaktır.

Yönetmelik Hükümleriyle Karşılaştırma

ÇED Yönetmeliği'ndeki tanımlar ve süre sınırları (

7

yıl) değerlendirilir.

Yanlış seçeneklerdeki süre ve yetki hatalarını ayıklamak için yasal mevzuat bilgisi (ÇED Yönetmeliği Madde 14) gereklidir.

Key Concept

ÇED Olumlu Kararının Tanımı ve Mahiyeti

Practice More

ÇED Gerekli Değildir kararı ile ÇED Olumlu kararı arasındaki yetki, süre ve geçerlilik farklarını bir tablo üzerinde incelemek konuyu pekiştirecektir.

Estimated Time:1m 30s

Question 11Question →

Türkiye’nin planlı kalkınma sürecinde çevre politikaları, uluslararası gelişmelerle etkileşim halinde teknik bir kirlilik kontrolü anlayışından bütüncül bir çevre yönetimine doğru evrilmiştir. Bu gelişim sürecinde, 1987 tarihli Brundtland Raporu'nun (Ortak Geleceğimiz) etkisiyle "sürdürülebilir kalkınma" kavramına ve yaklaşımına ilk kez yer veren Beş Yıllık Kalkınma Planı aşağıdakilerden hangisidir?

Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı

Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı

Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı

Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı

Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı

Show answer & explanation

Answer: Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı

Answer

Türkiye'de sürdürülebilir kalkınma ilkesine ilk kez yer veren plan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı'dır.

Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı (1990-1994), 1987'de yayımlanan Brundtland Raporu'ndaki 'gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden bugünkü ihtiyaçları karşılama' vizyonunu, yani sürdürülebilir kalkınma ilkesini Türk kamu yönetimi ve planlama diline kazandıran ilk resmi belgedir.

Step-by-Step Solution

Kavramın tarihsel kökenini belirle

"Sürdürülebilir Kalkınma" kavramı dünya gündemine 1987 Brundtland Raporu ile girmiştir.

Türkiye'deki kalkınma planları uluslararası literatürdeki bu tip büyük değişimleri bir sonraki plan dönemine yansıtır.

Plan dönemlerini karşılaştır

1987 sonrası hazırlanan ilk Beş Yıllık Kalkınma Planı, 1990-1994 dönemini kapsayan Altıncı Plandır.

Beşinci Plan (1985-1989) rapor yayımlanmadan önce veya eş zamanlı hazırlandığı için bu kavramı içermez.

Key Concept

Planlı Kalkınma Döneminde Çevre Politikası Dönüm Noktaları

Question 12Question →

Türk çevre hukukunun anayasal çerçevesini belirleyen "sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı" kapsamında, çevrenin korunmasına yönelik sorumlulukların dağılımı ve hakların niteliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Çevreyi geliştirmek ve kirlenmesini önlemek, 1982 Anayasası uyarınca münhasıran devletin yerine getirmesi gereken bir kamu hizmeti olarak tanımlanmıştır.

Anayasa'da düzenlenen çevre hakkı, niteliği gereği devletin bu alana müdahale etmemesini gerektiren 'negatif statü' (koruyucu) haklar kategorisinde yer alır.

1982 Anayasası'nın 56. maddesine göre çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek hem devletin hem de vatandaşların ödevidir.

2872 sayılı Çevre Kanunu'ndaki 'kirleten öder' ilkesi, çevreye verilen zararların giderilmesine yönelik tüm maliyetlerin kamu bütçesinden karşılanmasını öngörür.

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci sonunda verilen 'ÇED Olumlu' kararı, ilgili faaliyetin çevreye hiçbir zarar vermeyeceğinin anayasal ve hukuki teminatıdır.

Show answer & explanation

Answer: 1982 Anayasası'nın 56. maddesine göre çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek hem devletin hem de vatandaşların ödevidir.

Answer

Anayasa'nın 56. maddesi uyarınca çevreyi koruma ve geliştirme sorumluluğunun hem devlet hem de vatandaşlar tarafından paylaşıldığını belirten ifade doğrudur.

1982 Anayasası'nın 56. maddesinde çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek görevi, tek bir tarafa değil, hem devlete hem de vatandaşlara bir 'ödev' olarak yüklenmiştir. Bu durum, çevre korumanın kolektif bir sorumluluk olduğunu gösterir.

Step-by-Step Solution

1982 Anayasası'nın 56. maddesinin metni incelenir.

Maddede "sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı" bir hak olarak tanınırken, çevreyi koruma görevi bir "ödev" olarak tanımlanmıştır.

Anayasal dayanağın doğru tespit edilmesi için madde metnindeki öznelerin belirlenmesi gerekir.

Ödevin muhatapları (sorumlular) ayırt edilir.

Sorumluluğun "Devletin ve vatandaşların" ortak ödevi olduğu görülür.

KPSS sorularında sorumluluğun paylaşımlı olup olmadığı sıklıkla test edilen bir ayrım noktasıdır.

Çevre Kanunu ve idari süreçlerle (ÇED, kirleten öder) ilişkisi kurulur.

Anayasal ödevin, alt kanunlarla (2872 sayılı Kanun) mali ve idari mekanizmalara dönüştüğü teyit edilir.

Seçeneklerdeki diğer kavramların (ÇED, kirleten öder) yanlış yorumlanıp yorumlanmadığı bu şekilde denetlenir.

Key Concept

Anayasal Çevre Ödevi ve Sorumluluk Paylaşımı

Estimated Time:1m 0s

Question 13Question →

1982 Anayasası'nın 56. maddesinde düzenlenen "çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir" hükmü ile 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun temel ilkeleri birlikte değerlendirildiğinde; çevreye ilişkin hak ve ödevlerin hukuki karakteri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Anayasa'nın 56. maddesi çevreyi koruma ödevini devlete ve vatandaşa birlikte yükleyerek, bireyi çevre karşısında sadece pasif bir hak sahibi değil, aynı zamanda aktif bir koruma ve geliştirme öznesi haline getirmiştir.

Vatandaşlara yüklenen ödev sadece mevcut çevreyi 'kirletmeme' şeklinde negatif bir yükümlülük olup, çevreyi 'geliştirme' görevi münhasıran kamu gücünü kullanan devlete aittir.

Çevre hakkı Anayasa'nın 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' bölümünde düzenlendiği için, devletin bu hakka yönelik sorumluluğu sadece mali imkanlarının elverdiği ölçüde ve pasif bir gözetimle sınırlıdır.

Çevre Kanunu'ndaki 'kirleten öder' ilkesi, anayasal ödevin kapsamını daraltarak kirliliğe neden olanların sadece ekonomik bedeli ödeyerek anayasal koruma yükümlülüğünden muaf tutulmasını sağlar.

Anayasa'daki çevreye ilişkin düzenleme sadece Türk vatandaşlarını kapsayan 'siyasi' nitelikli bir hak olup, yabancıların bu kapsamda devlete karşı herhangi bir talep hakkı bulunmamaktadır.

Show answer & explanation

Answer: Anayasa'nın 56. maddesi çevreyi koruma ödevini devlete ve vatandaşa birlikte yükleyerek, bireyi çevre karşısında sadece pasif bir hak sahibi değil, aynı zamanda aktif bir koruma ve geliştirme öznesi haline getirmiştir.

Answer

Anayasa'nın 56. maddesi çevreyi koruma ödevini hem devlete hem de vatandaşa yükleyerek bireyi aktif bir koruma öznesi haline getirmiştir.

Doğru seçenek, 1982 Anayasası'nın 56. maddesindeki 'Devletin ve vatandaşların ödevi' ifadesine dayanarak çevre koruma faaliyetinin kolektif bir sorumluluk olduğunu vurgular. Bu düzenleme bireyi sadece hakkı ihlal edildiğinde yargıya başvuran pasif bir kişi değil, çevrenin korunması sürecine bizzat katılması gereken aktif bir aktör olarak tanımlar.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın 56. maddesinin lafzi yorumu yapılmalıdır.

Maddede çevreyi geliştirme ve koruma görevinin 'Devletin ve vatandaşların ödevi' olduğu açıkça belirtilmiştir.

Ödevin öznelerini belirlemek, sorumluluk alanının kapsamını anlamak için temel adımdır.

Hak ve ödev arasındaki diyalektik ilişki analiz edilmelidir.

Çevre hakkı, sahibine sadece devletten talepte bulunma hakkı vermez, aynı zamanda bu hakkın korunması için aktif çaba gösterme ödevi yükler.

Bireyin çevre hukukundaki konumunun 'pasif hak sahibi' olmaktan çıkıp 'aktif özne'ye dönüşmesinin gerekçesi bu paylaşılan ödevdir.

Key Concept

Anayasal Çevre Hakkı ve Paylaşılan Ödev İlişkisi

Estimated Time:2m 0s

Question 14Question →

2021 yılında gerçekleştirilen idari değişiklikler ve 2872 sayılı Çevre Kanunu çerçevesinde, Türkiye'de çevre ve şehircilik yönetiminin kurumsal yapısına ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesinde kurulan İklim Değişikliği Başkanlığı; iklim değişikliğiyle mücadele, uyum politikalarının belirlenmesi ve uluslararası müzakerelerin koordinasyonundan sorumludur.

Türkiye Çevre Ajansı, sıfır atık yönetimi kapsamında depozito iade sistemini kurmak, işletmek ve çevrenin korunmasına yönelik operasyonel faaliyetlerde bulunmak amacıyla kurulmuş, idari ve mali özerkliğe sahip bir kuruluştur.

Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), Türkiye'nin şehircilik ve konut sunumu politikalarındaki merkezi rolünü Cumhuriyet'in ilk yıllarında kazanmış olup 1924 yılında çıkarılan özel bir kanunla kurulan bir merkez teşkilatı birimidir.

Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü; yatırım projelerinin çevre üzerindeki etkilerini izlemek, ÇED süreçlerini yürütmek ve çevre izin/lisanslarını düzenlemekle görevli merkez birimidir.

Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, yerel düzeyde evsel katı atıkların toplanması, bertaraf tesislerinin kurulması ve çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik hizmetlerin sunulmasından sorumlu olan yerel yönetim birimleridir.

Show answer & explanation

Answer: Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), Türkiye'nin şehircilik ve konut sunumu politikalarındaki merkezi rolünü Cumhuriyet'in ilk yıllarında kazanmış olup 1924 yılında çıkarılan özel bir kanunla kurulan bir merkez teşkilatı birimidir.

Answer

Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulduğuna dair ifade yanlıştır; kurum 1984 yılında tesis edilmiştir.

Verilen bilgiler arasında yanlış olan seçenek, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) kuruluş tarihini 1920'lere dayandıran ifadedir. TOKİ, Türkiye'de konut politikasının modern anlamda kurumsallaşması ve finansman modellerinin geliştirilmesi amacıyla 1984 yılında 2985 sayılı Kanun ile kurulmuştur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında bu alandaki hizmetler Emlak ve Eytam Bankası veya yerel yönetimler aracılığıyla yürütülmüştür. Diğer seçeneklerde yer alan İklim Değişikliği Başkanlığı (2021), Türkiye Çevre Ajansı (2020) ve belediyelerin atık yönetimi sorumluluklarına ilişkin bilgiler güncel yasal mevzuatla tam uyumludur.

Step-by-Step Solution

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın güncel teşkilat yapısı ve 2021 yılındaki isim değişikliği incelenir.

Bakanlığın 'iklim değişikliği' vurgusuyla yeniden yapılandırıldığı ve İklim Değişikliği Başkanlığı'nın eklendiği doğrulanır.

Güncel idari yapının tespiti için gereklidir.

Bakanlığa bağlı ve ilgili kuruluşların (TOKİ, TÜÇA, İlbank, Tapu Kadastro vb.) kuruluş tarihlerini ve hukuki statülerini değerlendirilir.

TOKİ'nin 1984 yılında (Ozal dönemi) konut sorununa çözüm amacıyla kurulduğu, TÜÇA'nın ise 2020 yılında kurulduğu saptanır.

Seçeneklerdeki kronolojik ve idari statü iddialarını doğrulamak için gereklidir.

Merkezi idare birimleri ile yerel yönetimlerin (belediyeler) çevre yönetimi konusundaki yetki paylaşımı kontrol edilir.

ÇED ve stratejik denetimlerin merkezde, evsel atık ve kentsel altyapı hizmetlerinin ise yerel yönetimlerde olduğu görülür.

Kurumsal görev dağılımının doğruluğunu teyit etmek için gereklidir.

Key Concept

Türkiye'de Çevre ve Şehircilik Yönetiminin Kurumsal Yapısı, Birimlerin Görev Dağılımı ve Tarihsel Gelişimi

Practice More

Bakanlığın teşkilat yapısında yer alan 'ilgili' (TOKİ, İlbank, TÜÇA) ve 'bağlı' (Tapu Kadastro, Meteoroloji) kuruluş ayrımını tekrar gözden geçirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 15Question →

Türkiye'de ambalaj atıklarının geri kazanımı için sürdürülebilir bir sistem kurmak, geri dönüşüm bilincini yaygınlaştırmak ve bu konuda sanayi, yerel yönetimler ile tüketiciler arasında iş birliğini sağlamak amacıyla 1991 yılında kurulan sivil toplum kuruluşu aşağıdakilerden hangisidir?

ÇEVKO (Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı)

TEMA (Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı)

TURMEPA (Deniz Temiz Derneği)

TÜRÇEV (Türkiye Çevre Eğitim Vakfı)

ÇEKÜL (Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı)

Show answer & explanation

Answer: ÇEVKO (Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı)

Answer

Türkiye'de ambalaj atıklarının geri dönüşümü ve yönetimi konusunda uzmanlaşan kuruluş ÇEVKO'dur.

Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı (ÇEVKO), soruda açıkça belirtilen ambalaj atıklarının geri kazanımı, atık yönetimi ve bu konuda sanayi-kamu iş birliği alanında faaliyet göstermek üzere 1991 yılında 14 sanayi kuruluşunun öncülüğünde kurulmuştur. Bu misyon, vakfın kuruluş senedinde ve temel yetkilendirilme belgelerinde ana eksen olarak yer almaktadır.

Step-by-Step Solution

Soruda belirtilen 'ambalaj atıklarının geri kazanımı' ve 'sanayi iş birliği' anahtar kavramlarını analiz edin.

Bu kavramlar bizi ambalaj yönetimi üzerine uzmanlaşmış bir kuruluşa yönlendirir.

Her STK'nın kendine özgü bir uzmanlık alanı (niş alanı) bulunmaktadır.

Seçeneklerdeki kuruluşların temel misyonlarını karşılaştırın.

TEMA erozyon, TURMEPA deniz, TÜRÇEV eğitim/mavi bayrak, ÇEKÜL ise kültürel miras üzerine odaklanır.

Yanlış seçenekleri elemenin en güvenli yolu kuruluşların isimlerindeki açılımları ve temel amaçlarını hatırlamaktır.

ÇEVKO'nun (Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı) ismini ve amacını doğrulayın.

Vakfın adında geçen 'Ambalaj Atıkları' ifadesi sorudaki tanımla tam olarak örtüşür.

Vakıf, sanayi kuruluşlarının girişimiyle kurularak bu alandaki toplumsal ve idari süreci koordine eder.

Key Concept

Türkiye'deki başlıca çevre STK'larının görev ve yetki alanlarının ayırt edilmesi.

Practice More

Türkiye'deki diğer önemli hareketler olan Bergama (Altın Madeni) ve Cerattepe direnişlerinin, çevre hukukundaki katılım hakkı üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 16Question →

Türkiye'nin planlı kalkınma serüveni içerisinde, çevre sorunlarının ilk kez müstakil (ayrı) bir bölüm başlığı altında ele alındığı ve çevre politikalarının kurumsallaşma sürecinin temelinin atıldığı kalkınma planı aşağıdakilerden hangisidir?

1. Beş Yıllık Kalkınma Planı

2. Beş Yıllık Kalkınma Planı

3. Beş Yıllık Kalkınma Planı

5. Beş Yıllık Kalkınma Planı

6. Beş Yıllık Kalkınma Planı

Show answer & explanation

Answer: 3. Beş Yıllık Kalkınma Planı

Answer

Çevre sorunlarının ilk kez müstakil bir bölüm altında ele alındığı plan 3. Beş Yıllık Kalkınma Planı'dır.

Türkiye'de çevre politikalarının gelişimi incelendiğinde,

1972

Stockholm Konferansı sonrasında hazırlanan

3

. Beş Yıllık Kalkınma Planı (

1973-1977

) bir milat kabul edilir. Bu plan, çevre sorunlarını kalkınma hedefleri içinde ilk kez ayrı bir bölüm başlığı altında toplayarak bütüncül bir bakış açısı getirmiştir.

Step-by-Step Solution

Planlı dönemdeki çevre politikası kilometre taşlarını hatırla.

Çevre konusunun ilk kez bağımsız bir alan olarak tanımlanması Stockholm Konferansı (

1972

) sonrasına denk gelir.

Küresel çevre hareketleri Türkiye'nin planlama stratejilerini doğrudan etkilemiştir.

Planların yıllarını ve temel içeriklerini karşılaştır.

1973-1977

yıllarını kapsayan

3

. Beş Yıllık Kalkınma Planı, 'Çevre Sorunları' başlığını ilk kez kullanan plandır.

Bu plan ile çevre yönetimi, ekonomik kalkınma ile birlikte düşünülmeye başlanmış ve kurumsal altyapının temelleri atılmıştır.

Key Concept

3. Beş Yıllık Kalkınma Planı ve Çevre Politikalarının Başlangıcı

Estimated Time:45s

Question 17Question →

Türkiye, küresel çevre yönetişimi çerçevesinde çevre sorunlarıyla mücadele etmek amacıyla pek çok uluslararası sözleşmeye taraf olmuştur. Ancak bazı sözleşmeler, taşıdıkları hükümlerin ulusal çıkarlar veya egemenlik hakları üzerindeki olası etkileri nedeniyle Türkiye tarafından onaylanmamış ya da onay süreci uzun yıllara yayılmıştır.

Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası çevre sözleşmeleri ve bu süreçlerin hukuki/politik arka planı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi bilgi açısından yanlıştır?

Kyoto Protokolü'ne 2009 yılında taraf olan Türkiye, protokolün ilk yükümlülük döneminde emisyon azaltım taahhüdü altına giren ülkelerin bulunduğu EK-B listesinde yer almamıştır.

Paris Anlaşması, 2015 yılında imzalanmış olmasına rağmen, Türkiye'nin 'gelişmiş ülke' statüsünden kaynaklanan finansman yükümlülüklerine itirazı nedeniyle ancak 2021 yılında TBMM tarafından onaylanmıştır.

Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınımı ve bertarafının kontrol altına alınmasını amaçlamakta olup Türkiye bu sözleşmeye 1994 yılında taraf olmuştur.

Espoo Sözleşmesi (Sınır Aşan Bağlamda Çevresel Etki Değerlendirmesi Sözleşmesi), sınır aşan sular üzerindeki projelerin denetimini kolaylaştırmak amacıyla Türkiye tarafından 2011 yılında onaylanarak iç hukuka dahil edilmiştir.

Ramsar Sözleşmesi, özellikle su kuşları yaşama ortamı olarak uluslararası öneme sahip sulak alanların korunmasını hedefler ve Türkiye 1994 yılından beri bu sözleşmenin taraflarından biridir.

Show answer & explanation

Answer: Espoo Sözleşmesi (Sınır Aşan Bağlamda Çevresel Etki Değerlendirmesi Sözleşmesi), sınır aşan sular üzerindeki projelerin denetimini kolaylaştırmak amacıyla Türkiye tarafından 2011 yılında onaylanarak iç hukuka dahil edilmiştir.

Answer

Sınır Aşan Bağlamda Çevresel Etki Değerlendirmesi Sözleşmesi olarak bilinen Espoo Sözleşmesi, Türkiye'nin taraf olmadığı uluslararası çevre sözleşmelerinden biridir.

Doğru yanıt olan seçenek, Espoo Sözleşmesi'nin Türkiye tarafından onaylandığını iddia ettiği için yanlıştır. Türkiye, sınır aşan sular üzerindeki projelerin (barajlar vb.) çevresel etki değerlendirme süreçlerinin uluslararası denetime açılmasını, egemenlik haklarına ve kalkınma önceliklerine aykırı bulduğu için bu sözleşmeye taraf olmamıştır.

Step-by-Step Solution

Türkiye'nin iklim değişikliği rejimindeki yerini analiz etme

Kyoto (2009) ve Paris (2021) onay yılları doğrudur. Kyoto'da EK-B dışı statüsü, Paris'te ise 2021 onayı belirleyicidir.

Türkiye'nin iklim politikası kronolojisini doğrulamak için.

Atık ve sulak alan sözleşmelerini kontrol etme

Basel ve Ramsar sözleşmelerine 1994 yılında taraf olunduğu bilgisi tarihsel olarak doğrudur.

Çevre mevzuatının uluslararası temellerini doğrulamak için.

Espoo Sözleşmesi'nin statüsünü değerlendirme

Türkiye, sınır aşan sular konusundaki hassasiyetleri (GAP Projesi gibi) nedeniyle Espoo Sözleşmesi'ne taraf olmamıştır.

Türkiye'nin taraf olmadığı kritik sözleşmeleri (Aarhus, Espoo vb.) tespit etmek için.

Key Concept

Türkiye'nin Uluslararası Çevre Rejimlerine Katılım Stratejisi ve İstisnalar

Question 18Question →

Türkiye'de çevre hakkının anayasal temelleri ve 1982 Anayasası'nın 56. maddesindeki düzenleme dikkate alındığında, bu hakkın hukuki niteliği ve kapsamına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?

Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek; madde metninde açıkça hem devletin hem de vatandaşların ortak ödevi olarak tanımlanmıştır.

Çevre hakkı, Anayasa'nın 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' bölümünde düzenlendiği için devletin bu alanda sadece müdahale etmeme değil, aynı zamanda çevreyi iyileştirme yönünde pozitif edim yükümlülüğü bulunur.

Devlet, çevre sağlığını koruma görevini yerine getirirken kamu ve özel kesimdeki sağlık ve dinlenme kuruluşlarını planlama ve denetleme yetkisine sahiptir.

Çevre hakkı, 1982 Anayasası'nda 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' (Negatif Statü Hakları) kategorisinde düzenlendiği için, bu hakka yönelik korumanın temel amacı idarenin bireysel özgürlük alanına müdahalesini engellemekle sınırlıdır.

2872 sayılı Çevre Kanunu, Anayasa'nın 56. maddesindeki genel çerçeveyi somutlaştırarak 'kirleten öder' ve 'katılım' gibi temel ilkeleri çevre yönetimine dahil eden temel yasal dayanaktır.

Show answer & explanation

Answer: Çevre hakkı, 1982 Anayasası'nda 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' (Negatif Statü Hakları) kategorisinde düzenlendiği için, bu hakka yönelik korumanın temel amacı idarenin bireysel özgürlük alanına müdahalesini engellemekle sınırlıdır.

Answer

Çevre hakkının 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' (negatif statü hakları) arasında yer aldığını ve devletin rolünün sadece müdahale etmemekle sınırlı olduğunu savunan ifade hatalıdır.

Çevre hakkı, 1982 Anayasası'nda 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' (negatif statü hakları) arasında değil, 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' (pozitif statü hakları) arasında yer almaktadır. Negatif statü haklarında devletin görevi bireyin alanına müdahale etmemekken, çevre hakkı gibi sosyal haklarda devletin çevreyi geliştirme, kirliliği önleme ve sağlık hizmetlerini planlama gibi aktif edimlerde bulunma zorunluluğu vardır.

Step-by-Step Solution

Anayasal sınıflandırmanın kontrol edilmesi

Çevre hakkı, 1982 Anayasası'nın 56. maddesinde 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' (III. Bölüm) başlığı altında düzenlenmiştir.

Bir hakkın anayasadaki yeri, devletin o hakka karşı sorumluluğunun niteliğini (pozitif veya negatif statü) belirler.

Hakkın hukuki niteliğinin analiz edilmesi

Sosyal haklar 'istem hakları'dır; yani bireyin devletten aktif bir hizmet veya koruma talep etmesine olanak tanır.

Negatif statü hakları (kişi hakları) devletin müdahale etmemesini gerektirirken, sosyal haklar devletin planlama, denetim ve iyileştirme yapmasını gerektirir.

Ödev öznelerinin doğrulanması

Anayasa'nın 56. maddesi çevreyi koruma görevini hem 'Devlet' hem de 'Vatandaşlar' için bir ödev olarak tanımlamıştır.

Bu paylaşım, çevrenin sadece bir hak değil, aynı zamanda ortak bir sorumluluk alanı olduğunu gösterir.

Key Concept

Çevre Hakkının Sosyal Hak Niteliği ve Anayasal Ödev Paylaşımı

Practice More

Çevre hakkının sosyal bir hak olmasının idari yargıdaki 'iptal davası açma ehliyeti' (menfaat ilişkisi) üzerindeki genişletici etkisini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 19Question →

Türkiye'deki Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği hükümleri uyarınca, ÇED Genel Formatı'na tabi (Ek-1 listesi) projelerin idari süreç yönetimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kapsam belirleme ve özel format verme aşaması, Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı Toplantısı gerçekleştirilmeden önce tamamlanarak projenin çevresel inceleme çerçevesi Bakanlıkça kesinleştirilir.

'ÇED Olumlu' kararı, projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeyde olduğunu ifade eder; projenin çevreye hiç zarar vermeyeceği anlamına gelmez.

Seçme-Eleme Kriterlerine tabi (Ek-2 listesi) olan bir proje için Bakanlıkça yetki devri yapılması durumunda 'ÇED Gerekli Değildir' kararı verme yetkisi valiliklere aittir.

İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK), projenin kapsamını belirlerken ve hazırlanan raporu incelerken ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileri ile başvuru sahibinden oluşur.

'ÇED Olumlu' veya 'ÇED Gerekli Değildir' kararı verilen bir proje için kararın ilan edilmesini takip eden yasal süre içinde mücbir sebep olmaksızın yatırıma başlanmaması durumunda karar geçersiz sayılır.

Show answer & explanation

Answer: Kapsam belirleme ve özel format verme aşaması, Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı Toplantısı gerçekleştirilmeden önce tamamlanarak projenin çevresel inceleme çerçevesi Bakanlıkça kesinleştirilir.

Answer

Kapsam belirleme ve özel format verme aşamasının halkın katılımı toplantısından önce tamamlandığını iddia eden seçenek yanlıştır.

ÇED Yönetmeliği uyarınca, Ek-1 listesindeki projelerde 'Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı Toplantısı', 'Kapsam Belirleme ve Özel Format Verme' aşamasından önce gerçekleştirilir. Bu toplantıda halktan gelen şikayet, öneri ve talepler Bakanlık ve İDK tarafından değerlendirilerek, projenin hazırlayacağı ÇED Raporu'nun içeriğini belirleyen 'Özel Format'a dahil edilir. Dolayısıyla kapsam belirleme süreci halkın katılımından bağımsız değildir.

Step-by-Step Solution

ÇED Ek-1 süreci aşamalarını sırala.

Başvuru -> Halkın Katılımı Toplantısı -> Kapsam Belirleme (İDK) -> Rapor Hazırlama -> İnceleme -> Karar.

Yasal prosedürün kronolojik sırasını belirlemek yanlış uygulamayı tespit etmeyi sağlar.

Halkın katılımı ve kapsam belirleme arasındaki ilişkiyi analiz et.

Halkın görüşleri, raporun hangi konulara odaklanması gerektiğini belirleyen 'Özel Format'ın oluşturulmasında temel girdidir.

Katılımcı yönetim anlayışı gereği halkın görüşü, teknik kapsam belirlenmeden önce alınmalıdır.

Seçenekleri bu sırayla karşılaştır.

Kapsam belirlemenin halkın katılımından önce bittiğini söyleyen ifadenin yönetmeliğe aykırı olduğu görülür.

Yanlış olan idari prosedürü belirleyerek soruyu çöz.

Key Concept

ÇED Süreci Aşamaları ve Katılımcılık

Estimated Time:1m 30s

Question 20Question →

Türkiye'de 1990'lı yıllardan itibaren ivme kazanan Bergama ve Cerattepe gibi yerel direnç hareketleri, sivil toplumun çevre politikalarına katılımı açısından "yeni toplumsal hareket" özellikleri taşımaktadır. Bu hareketlerin, 1970'li yıllardaki geleneksel çevre koruma yaklaşımlarından ayrılan en belirgin yönü aşağıdakilerden hangisidir?

Çevre sorununu salt uzmanlık gerektiren teknik bir koruma faaliyetinden çıkararak, demokratik katılım ve yaşam hakkı savunusu temelinde toplumsallaştırması.

Çevresel riskleri sadece yerel düzeyde tutup, uluslararası sivil toplum kuruluşları ve yargı organlarıyla iş birliğini tamamen reddetmesi.

Çevre koruma görevini sadece Anayasa'nın devlete yüklediği bir ödev olarak görüp, bireysel veya örgütsel katılımı ikincil plana itmesi.

Çevre bilincini sadece TEMA'nın erozyonla mücadele veya ÇEVKO'nun ambalaj atığı geri dönüşümü gibi kurumsal ve teknik çalışma alanlarıyla sınırlı tutması.

1980 sonrası neoliberal ekonomik büyüme hedefleriyle tam bir uyum içinde kalarak, çevresel maliyetlerin piyasa mekanizmalarıyla çözülmesini savunması.

Show answer & explanation

Answer: Çevre sorununu salt uzmanlık gerektiren teknik bir koruma faaliyetinden çıkararak, demokratik katılım ve yaşam hakkı savunusu temelinde toplumsallaştırması.

Answer

Çevre sorununu salt uzmanlık gerektiren teknik bir koruma faaliyetinden çıkararak, demokratik katılım ve yaşam hakkı savunusu temelinde toplumsallaştırması

Doğru yanıt olan yaklaşım, Türkiye'de çevre hareketlerinin evrimindeki en kritik kırılmayı temsil eder. Geleneksel çevrecilik uzmanlar ve devlet bürokrasisi tarafından yürütülen teknik bir koruma faaliyetiyken; Bergama, Cerattepe gibi hareketler meseleyi doğrudan bir 'yaşam hakkı' ve 'vatandaşlık davası' haline getirerek demokratik katılım kanallarını zorlamıştır.

Step-by-Step Solution

Tarihsel Dönem Analizi

1970'li yıllarda Türkiye'deki çevre bilinci daha çok TÜRÇEK gibi kurumlar aracılığıyla "doğayı koruma" odaklı ve elit bir tabaka tarafından yürütülüyordu.

Hareketin gelişimini anlamak için başlangıç noktasını belirlemek gerekir.

1990'lardaki Dönüşümü İnceleme

Bergama Direnişi ile birlikte çevre sorunu, halkın doğrudan katıldığı, hukuksal süreçleri (Anayasa m. 56) kullanan ve yaşam hakkını savunan bir kitle hareketine dönüştü.

Yeni toplumsal hareketlerin en büyük farkı yerel katılım ve hak temelli yaklaşımdır.

Seçeneklerin Elenmesi

Neoliberalizmle uyum (E), sadece devletin görevi sayma (C) veya sadece teknik alanda kalma (D) gibi şıklar hareketin özgün doğasına aykırıdır.

Yanlış varsayımları eleyerek temel farka ulaşılır.

Key Concept

Hak Temelli Çevre Hareketleri ve Demokratik Katılım

Estimated Time:2m 0s

Page 1 / 7Next

Türkiye'nin Çevre Sorunları ve Politikaları

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept