Gelir Dağılımı ve Maliye Politikası

Bir ülkede, artan kamu harcamalarının finansmanı için yüksek reel faizli iç borçlanma yoluna gidilmiş ve ilerleyen süreçte bu borçların anapara ve faiz ödemelerinden oluşan borç servisini karşılamak amacıyla, tüketim üzerinden alınan dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki ağırlığı belirgin şekilde artırılmıştır.

Bu maliye politikası uygulamasının sosyoekonomik yapıda yaratacağı en muhtemel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Artan oranlı gelir vergisi rejiminin uygulandığı bir ekonomide, ilgili mali yılda çift haneli enflasyon yaşanmıştır. Ancak yasa koyucu, gelir vergisi tarifesindeki gelir dilimlerini sadece hedeflenen (fakat gerçekleşenin çok altında kalan) enflasyon oranında güncellemiştir. Aynı dönemde, kamuda ve özel sektörde çalışan maaşlı kesimin (sabit gelirliler) ücretlerine ise gerçekleşen enflasyonun gerisinde bir oranda zam yapılmıştır.

Bu makroekonomik görünüm altında, maaşlı kesimin maruz kaldığı duruma ve bunun maliye politikası üzerindeki etkilerine ilişkin aşağıdaki analizlerden hangisi teorik olarak en doğru ifadedir?

Maliye politikası kararları alınırken, vergi yapısının sosyoekonomik sonuçları göz önünde bulundurulmalıdır. Özellikle, bütçe açıklarını kapatmak refleksine sahip olan hükümetlerin, gelir üzerinden alınan vergiler yerine işlem ve harcamalardan tahsil edilen vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki ağırlığını sürekli artırması sık karşılaşılan bir durumdur.

Söz konusu vergi politikası tercihinin, toplumdaki vergi yükü dağılımı ve adaleti üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi maliye teorisi açısından doğrudur?

Bir ekonomide kişisel gelir dağılımını analiz etmek için kullanılan Lorenz eğrisi grafiğinde, $45^{\circ}$'lik mutlak eşitlik doğrusu ile Lorenz eğrisi arasında kalan alan "$A$", Lorenz eğrisinin altında kalan alan ise "$B$" olarak tanımlanmaktadır ($A+B=0,5$). Hükümet, uyguladığı yeni maliye politikası paketi kapsamında; artan oranlı gelir vergisi tarifesindeki tepe marjinal vergi oranlarını düşürmüş ve eş zamanlı olarak temel gereksinim maddeleri üzerindeki maktu dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payını artırmıştır.

Buna göre, uygulanan maliye politikası paketinin Lorenz eğrisi, tanımlı alanlar ve Gini katsayısı üzerindeki net geometrik ve matematiksel etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Artan oranlı gelir vergisi rejiminin uygulandığı ve vergi dilimlerinin fiyatlar genel düzeyindeki değişmelere karşı endekslenmediği bir ekonomide, enflasyonist sürecin sabit gelirliler (ücretliler) üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Sürekli ve yüksek enflasyonun yaşandığı, kamu iç borçlanma ihalelerinde 'finansal baskılama' (negatif reel faiz) politikalarının uygulandığı ve artan oranlı gelir vergisi tarifesinin genel fiyat düzeyine endekslenmediği bir makroekonomik yapı varsayılmaktadır.

Bu ekonomide, devletin finansman politikaları ile vergi sisteminin enflasyon karşısındaki tepkisi bir arada değerlendirildiğinde, gelir ve servet dağılımı dinamiklerine ilişkin aşağıdaki analizlerden hangisi teorik olarak en tutarlıdır?

Kamu harcamalarının ekonomik etkileri incelenirken, harcamaların sadece toplam hacmi değil, ekonomik sınıflandırma içindeki kompozisyonu da büyük önem taşır. Yakın dönemde bütçe gerçekleşmeleri analiz edilen bir ekonomide, konsolide bütçe içinde 'transfer harcamalarının' oransal payının belirgin biçimde yükseldiği gözlemlenmiştir. Ancak aynı döneme ait gelir dağılımı ölçümleri, toplumdaki en yoksul %20'lik kesimin toplam gelirden aldığı payın daraldığını ve Gini katsayısının 0.38'den 0.45'e yükseldiğini ortaya koymuştur.

Vergi politikalarının ve diğer makroekonomik koşulların sabit (ceteris paribus) olduğu varsayımı altında, genel olarak gelir dağılımını düzeltici bir araç olarak bilinen transfer harcamalarındaki bu artışın, aksine dağılımı bozucu (regresif) bir etki yaratması aşağıdaki durumlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

Bir makroekonomik analiz raporunda, X ülkesinde son dönemde yürürlüğe konulan mali düzenlemeler neticesinde, kişisel gelir dağılımını gösteren Lorenz eğrisi ile $45^{\circ}$'lik mutlak eşitlik doğrusu arasında kalan alanın (A alanı) belirgin bir şekilde genişlediği belirtilmiştir.

Gini katsayısının hesaplanma yöntemi ($Gini = \frac{A}{A+B}$) göz önüne alındığında, bu ülkedeki katsayı değişimi ve bu değişime yol açmış olabilecek maliye politikası uygulaması hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir ülkede yürürlüğe giren 'Kamu Gelirlerinin Yeniden Yapılandırılması Kanunu' ile üç farklı alanda eşzamanlı yasal değişiklik yapılmıştır:

I. Gıda ve barınma gibi temel zorunlu ihtiyaçlar üzerinden tahsil edilen maktu (spesifik) vergilerin tutarı iki katına çıkarılmıştır.
II. Servet transferlerinden alınan vergilerde, artan oranlı dilimler kaldırılarak tüm mükellefler için standart bir düz (tek) oran tarifesi benimsenmiştir.
III. Tüketici fiyat endeksinin (TÜFE) yıllık $\%60$ oranında arttığı bir mali dönemde, gelir vergisi tarifesinde yer alan gelir dilimi tutarları güncellenmemiş ve nominal olarak sabit bırakılmıştır.

Bu üç boyutlu mali reformun, ülkenin gelir dağılımı ve vergilendirme ilkeleri üzerindeki kümülatif etkisi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi maliye teorisi açısından doğrudur?

Bir ekonomide gelir dağılımını gösteren Lorenz eğrisi analizinde, mutlak eşitlik (köşegen) çizgisi ile Lorenz eğrisi arasında kalan alan $A$, Lorenz eğrisinin altında kalan alan ise $B$ olarak adlandırılmaktadır. Başlangıçta bu ekonomide $A$ alanının $0,15$ birimkare olduğu hesaplanmıştır.

Hükümet, vergi sisteminde yapısal bir reforma giderek dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki yüksek payını azaltmış, bunun yerine üst gelir gruplarına yönelik artan oranlı gelir vergisi tarifesini daha da dikleştirmiştir. Ayrıca bu düzenlemeden elde edilen ek gelir, alt gelir gruplarına nakdi transfer harcaması olarak aktarılmıştır.

Ceteris paribus, uygulanan bu maliye politikası paketinin Lorenz eğrisinin konumu, $A$ alanının büyüklüğü ve Gini katsayısının yönü üzerindeki beklenen etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bir ülkenin maliye yönetimi, artan kamusal harcamaları finanse etmek için gelir vergisi oranlarını artırmak yerine, uzun vadeli devlet tahvili ihraç etme yoluna gitmiştir. Aynı dönemde, artan borç servisinin (anapara ve faiz ödemelerinin) karşılanabilmesi için toplanan vergi gelirlerinin büyük bir kısmı, geniş halk kesimlerini doğrudan etkileyen dolaylı vergilerden (tüketim vergilerinden) elde edilmektedir.

Uygulanan bu maliye politikası bileşiminin, uzun dönemde gelir dağılımı ve nesiller arası yük aktarımı üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Ekonomik dengelerin bozulduğu bir dönemde, politika yapıcılar sabit getirili kesimlerin satın alma gücünü korumak amacıyla bu kişilerin nominal gelirlerini doğrudan gerçekleşen enflasyon oranında artırmışlardır. Ancak dönem sonunda yapılan refah analizleri, bu kesimin harcanabilir reel gelirlerinin azaldığını ve gelir dağılımının aleyhlerine bozulduğunu ortaya koymuştur.

Vergi sisteminin artan oranlı bir yapıda olduğu ve tarife dilimlerinin enflasyona endekslenmediği varsayıldığında, bu sonucun ortaya çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede mali otorite, en üst $\%10$'luk gelir grubundan tahsil ettiği artan oranlı servet ve gelir vergilerini, toplumdaki bireylerin gelir sıralamasını (rank) değiştirmeyecek biçimde doğrudan en alt $\%20$'lik gelir grubuna nakdi transfer olarak aktarmıştır.

Literatürde "Pigou-Dalton Transfer Prensibi" şartlarını sağladığı kabul edilen bu politikanın, ülkenin temel eşitsizlik ölçütlerine yansımasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir ülkenin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan ekonomik durum raporunda; ücret, kâr, faiz ve rantın milli gelirden aldığı payların son on yılda oransal olarak sabit kaldığı, ancak vergi sonrası hanehalkı harcanabilir gelirleri dikkate alınarak çizilen Lorenz Eğrisi'nin, Tam Eşitlik Doğrusu'na gözle görülür biçimde yaklaştığı vurgulanmıştır.

Bu rapordaki bulgulara göre, söz konusu ekonomideki gelir dağılımı ölçütleri ve kavramları hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?

Makroekonomik verileri inceleyen bir uzman, bir ülkenin iki farklı dönemine ait gelir dağılımı istatistiklerini aynı grafik üzerinde Lorenz eğrileri yardımıyla modellemiştir. Yapılan görsel analizde, ikinci döneme ait Lorenz eğrisinin, ilk döneme ait eğrinin bütünüyle sağında (altında) yer aldığı ve köşegenden (mutlak eşitlik doğrusundan) belirgin biçimde daha fazla uzaklaştığı gözlemlenmiştir.

Buna göre, Lorenz eğrisinde yaşanan bu geometrik sapmanın (uzaklaşmanın) temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Kamu harcamalarının gelir dağılımı üzerindeki etkileri dikkate alındığında; toplumun düşük gelirli kesimlerinin satın alma gücünü doğrudan artırarak gelir dağılımında adaleti sağlamaya yönelik olarak gerçekleştirilen burs, emekli aylığı ve sosyal yardım gibi ödemeler aşağıdaki harcama kategorilerinden hangisi içinde yer alır?

Bir ekonomide kamu açıklarının finansmanı amacıyla sürekli ve yüksek oranlı iç borçlanmaya başvurulmaktadır. İhraç edilen devlet iç borçlanma senetlerinin (DİBS) büyük ölçüde yüksek gelir grubundaki bireyler ve kurumsal yatırımcılar tarafından satın alındığı; öte yandan bu borçların anapara ve faiz ödemelerinin finansmanında ise ağırlıklı olarak dolaylı vergilere (regresif karakterli) dayalı bir vergi sisteminin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Bu durumun gelir dağılımı ve nesiller arası refah transferi üzerindeki etkileri dikkate alındığında, aşağıdaki sonuçlardan hangisinin ortaya çıkması beklenir?

Maliye politikası uygulamalarında bütçe büyüklüğünün yanı sıra harcamaların sektörel ve ekonomik kompozisyonu, piyasa mekanizmasıyla oluşan birincil bölüşüm tablosunu derinden etkilemektedir. Özellikle dikey ve yatay adalet hedeflerine ulaşılmasında farklı harcama kalemlerinin üstlendiği fonksiyonlar birbirinden ayrışmaktadır.

Bütçe ödeneklerinin niteliği ve bunların bölüşüm ilişkileri üzerindeki yansımaları dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi iktisadi açıdan hatalıdır?

X ve Y ülkelerinde yapılan güncel hanehalkı bütçe anketleri sonucunda, her iki ülkenin de Gini katsayısı $0,45$ olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, bu iki ülkenin gelir dağılımı ve eşitsizlik ölçütleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir ülkede işçi sendikaları ile işverenler arasında imzalanan toplu iş sözleşmesinde, çalışanların ücretlerine yıllık %40 oranında nominal zam yapılması karara bağlanmıştır. Ancak ilgili yılın sonunda gerçekleşen enflasyon oranının %60 olduğu görülmüş ve hükümet tarafından artan oranlı gelir vergisi tarifesindeki dilim tutarlarında herhangi bir yeniden değerleme veya endeksleme yapılmamıştır.

Bu makroekonomik tablo değerlendirildiğinde, sabit gelirlilerin durumu ve gelir dağılımı bağlamında aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?