Kaynak Dağılımında Etkinlik Amacı

Bir ülkede hükümet, doğal tekel niteliğindeki bir kamu iktisadi teşebbüsünü özelleştirme kararı almış, ancak piyasa başarısızlığını önlemek amacıyla bağımsız bir düzenleyici kurul aracılığıyla firmanın ürettiği malın fiyatını marjinal maliyete eşitleyen bir tavan fiyat uygulaması getirmiştir. Bu fiyatlandırma politikası sonucunda firmanın katlanacağı finansal zararların ise genel bütçeden sağlanacak sübvansiyonlarla karşılanması yasalaşmıştır.

Buna göre maliye politikasının kaynak dağılımında etkinlik amacı bağlamında, devletin söz konusu firmaya sübvansiyon vermesinin temel teorik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede hükümet, sanayi tesislerinin yoğun olduğu bir havzada çevre kirliliğini (negatif dışsallık) engellemek amacıyla, kirlilik yaratan işletmelere yönelik yeni bir çevre vergisi uygulamaya koymuştur. Hükümet aynı dönemde, söz konusu vergi gelirlerini doğrudan toplumun en alt gelir grubunda yer alan hanelere karşılıksız nakdi sosyal yardım ödemesi yapmak için kullanmıştır.

Buna göre, hükümetin uyguladığı çevre vergisi ve gerçekleştirdiği nakdi sosyal yardım ödemesi, maliye politikasının temel amaçları bağlamında sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir ülkede artan orman yangınlarıyla mücadele etmek amacıyla merkezi yönetim, kendi yetki alanındaki itfaiye altyapısını güçlendirmenin yanı sıra, ormanlık alanlara komşu olan özel arazi sahiplerine de bir çağrıda bulunmuştur. Bu kapsamda, arazilerinde 'yangın önleyici koridorlar' açan ve yanıcı fırça bitkilerini temizleyen mülk sahiplerine, katlandıkları maliyetin bir kısmı oranında nakdi hibe ve emlak vergisinde indirim sağlanacağı duyurulmuştur. Özel arazi sahiplerinin kendi başlarına bu önlemleri almaktan kaçınması, alınmayan önlemlerin sadece kendi arazilerini değil, rüzgarın da etkisiyle tüm bölgeyi ve geniş ekosistemi büyük bir yangın riski altında bırakmasından kaynaklanmaktadır.

Buna göre, devletin özel arazi sahiplerine sunduğu bu mali teşviklerin temel teorik gerekçesi ve hizmet ettiği maliye politikası amacı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Maliye politikasının temel amaçlarından biri olan 'kaynak dağılımında etkinliğin sağlanması' kapsamında değerlendirilen bir uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Piyasa mekanizmasının tam rekabet koşullarından sapması, dışsallıklar veya kamusal malların varlığı gibi nedenlerle kaynakları toplumsal refahı maksimize edecek şekilde dağıtamamasına "piyasa başarısızlığı" denilmektedir. Buna göre, maliye politikasının amaçlarından biri olan "kaynak dağılımında etkinliğin sağlanması" temel olarak aşağıdakilerden hangisini hedeflemektedir?

Tam kamusal malların tüketiminde rekabetin olmaması ve dışlanamazlık özelliği nedeniyle özel sektör tarafından üretilememesi, piyasa mekanizmasının kaynak dağılımında başarısız olmasına neden olur. Devletin bu tür malları bütçe imkanlarıyla toplumun kullanımına sunması, maliye politikasının aşağıdaki amaçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?

Piyasa mekanizmasının tam kamusal mallar, dışsallıklar veya doğal tekeller gibi nedenlerle toplumsal açıdan en uygun üretim ve tüketim düzeyine ulaşamamasına "piyasa başarısızlığı" denir. Devletin bu aksaklıkları gidermek için vergi, harcama veya sübvansiyonlar yoluyla müdahale etmesi, maliye politikasının temel amaçlarından hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Üretimi veya tüketimi sonucunda topluma geniş faydalar sağlayan ancak özel sektör tarafından kâr marjı yetersiz görüldüğü için toplumun ihtiyaç duyduğu miktarda sunulmayan yarı kamusal hizmetlerin devlet bütçesinden finanse edilmesi, maliye politikasının aşağıdaki hedeflerinden hangisini gerçekleştirmeye yöneliktir?

Piyasa mekanizmasının kendiliğinden Pareto optimumuna ulaşamadığı ve "piyasa başarısızlığı" olarak adlandırılan durumlarda, devletin vergi ve kamu harcaması gibi araçlarla ekonomiye müdahale etmesi maliye politikasının "kaynak dağılımında (tahsisinde) etkinlik" amacının temel bir gereğidir.

Buna göre, devletin aşağıdaki mali uygulamalarından hangisi doğrudan kaynak dağılımında etkinlik amacını sağlamaya yönelik düzeltici bir müdahale niteliği taşımaz?

Piyasa mekanizmasının; kamusal mallar, dışsallıklar ve doğal tekeller gibi nedenlerle toplumsal açıdan en uygun (optimal) üretim düzeyine ulaşamaması durumunda, devletin maliye politikası araçlarını kullanarak bu aksaklıkları gidermeye çalışması aşağıdaki amaçlardan hangisi kapsamında değerlendirilir?

Bir ekonomide, üretim sürecinde ciddi çevre kirliliğine (negatif dışsallık) yol açan bir endüstriye yönelik emisyon vergisi (Pigou vergisi) uygulanması planlanmaktadır. Ancak yapılan piyasa analizleri, ilgili endüstrinin 'monopol (tekel)' veya 'sıkı oligopol' yapısında olduğunu ve firmaların kârlarını maksimize etmek için üretim miktarını halihazırda tam rekabet koşullarındaki seviyenin çok altında tuttuklarını göstermektedir.

Maliye politikasının 'kaynak dağılımında etkinlik' amacı çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu piyasa yapısında standart bir Pigou vergisinin uygulanmasının yaratacağı en olası teorik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkenin tarım sektöründe, yeraltı su kaynaklarının bilinçsiz ve aşırı kullanımından kaynaklanan uzun vadeli çevresel tahribatı önlemek amacıyla yeni bir mali düzenlemeye gidilmiştir. Bu kapsamda devlet, geleneksel vahşi sulama yöntemini sürdüren tarım işletmelerine yönelik su kullanım harçlarını ve tarımsal elektrik vergilerini kademeli olarak artırırken; su tasarrufu sağlayan modern damla sulama sistemlerini kuran işletmelere doğrudan yatırım indirimi ve nakdi destek sağlamaya başlamıştır. Bu politika değişikliğiyle kıt doğal kaynakların kullanımının ve tarımsal sermayenin daha rasyonel yöntemlere yönlendirilmesi hedeflenmiştir.

Buna göre, devletin gerçekleştirdiği bu müdahale maliye politikasının aşağıdaki temel amaçlarından hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Maliye politikasının temel amaçlarından biri olan 'kaynak dağılımında etkinlik', piyasa başarısızlıklarının düzeltilmesinin yanı sıra, kamu harcamalarının finansmanı amacıyla toplanan vergilerin ekonomide yaratacağı dara kaybının (aşırı vergi yükü) da asgariye indirilmesini ifade eder. Bir ülkede karar alıcılar, bir yandan ciddi negatif dışsallık yaratan (örneğin çevre kirliliğine yol açan) bir endüstriyi kontrol altına almak, diğer yandan da genel kamu hizmetlerinin finansmanı için vergi gelirlerini artırmak istemektedir.

Kaynak tahsisinde etkinliği maksimize etmeyi hedefleyen optimal vergileme teorileri dikkate alındığında, bu iki hedefe ulaşmak için uygulanması gereken en rasyonel maliye politikası bileşimi aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu kesiminin ekonomiye müdahale araçları, hedeflenen makroekonomik amaca göre yapısal farklılıklar gösterir. Buna göre;

I. İhtiyaç sahibi kesimlere yönelik ayni ve nakdi transferlerin artırılması
II. Pozitif dışsallık yayan araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) projelerine hibe desteği verilmesi
III. Çok kazanandan çok, az kazanandan az vergi alınmasını sağlayan artan oranlı tarifelerin uygulanması
IV. Doğal tekel konumundaki bir endüstride, aşırı fiyatlamayı önlemek için kamu regülasyonlarına gidilmesi

Yukarıdaki maliye politikası uygulamalarından hangileri doğrudan "kaynak dağılımında etkinlik" amacını gerçekleştirmeye yönelik müdahaleler arasında yer alır?

Günümüzde pek çok ülke, temiz enerji teknolojilerine yönelik temel araştırma-geliştirme (Ar-Ge) projelerinin toplumsal getirisinin, özel getirisinden çok daha yüksek olması nedeniyle, piyasa mekanizmasının bu alana optimal düzeyin altında fon aktardığını gözlemlemektedir. Bu sorunu aşmak isteyen bir hükümet, söz konusu projelere doğrudan finansman sağlamakta ve bu alanda faaliyet gösteren firmalara kapsamlı vergi istisnaları sunmaktadır.

Maliye politikasının makroekonomik amaçları ve piyasa başarısızlıkları çerçevesinde değerlendirildiğinde, hükümetin bu politika hamlesinin temel amacı ve müdahale gerekçesi aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Bir ekonomide, firmaların çalışanlarına yönelik mesleki eğitim yatırımları yapmaktan kaçındığı, çünkü eğitim alan nitelikli işçilerin daha yüksek ücret teklif eden rakip firmalara geçme riskinin yüksek olduğu gözlemlenmiştir. İşletmelerin katlandığı eğitim maliyetlerinin faydasını, rakip firmaların ve genel olarak toplumun bedel ödemeden elde etmesi, piyasada optimum seviyenin altında mesleki eğitim verilmesine ve nitelikli işgücü açığına yol açmıştır.

Hükûmet, bu sorunu çözmek amacıyla işletmelerin eğitim harcamalarının tamamını kurumlar vergisi matrahından iki katı oranında indirebilmesine olanak tanıyan bir teşvik mekanizması uygulamaya koymuştur.

Buna göre, hükûmetin uyguladığı bu maliye politikası aracı öncelikle hangi temel amaca hizmet etmektedir ve piyasa mekanizmasındaki hangi aksaklığı gidermeye yöneliktir?

Özel sigorta piyasalarında (örneğin genel sağlık veya afet sigortaları), poliçe satın alan bireylerin kendi risk profilleri hakkında sigorta şirketlerinden daha fazla bilgiye sahip olması sebebiyle, zamanla sisteme ağırlıklı olarak yüksek riskli kişilerin dâhil olması ve artan maliyetler yüzünden piyasanın tamamen işlememez hâle gelmesi (tıkanması) sorunu yaşanabilmektedir.

Devletin bu spesifik sorunu çözmek adına "zorunlu genel sigorta sistemleri" ihdas ederek ekonomiye müdahale etmesi, maliye politikasının aşağıdaki temel amaçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir ve bu müdahalenin odaklandığı kavramsal gerekçe nedir?

Bir metropolde yerel yönetim, şehir merkezindeki aşırı araç kullanımının yol açtığı zaman kaybı, çevre kirliliği ve gürültü gibi toplumsal maliyetleri yansıtan bir fiyatlama mekanizması kurmak amacıyla, zirve saatlerde belirli bölgelere giren özel araçlardan "tıkanıklık vergisi" tahsil etmeye karar vermiştir. Bu uygulamadan elde edilecek fonların tamamının ise alternatif çevreci ulaşım sistemlerine aktarılması planlanmıştır.

Yerel yönetimin uyguladığı bu maliye politikasının teorik temelindeki asıl ve öncelikli makroekonomik amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkede merkezi yönetim, bireylerin bilgi eksikliği veya kısa görüşlülüğü (miyopluk) nedeniyle kendi fayda ve maliyetlerini tam olarak değerlendirememesi sonucunda, piyasa mekanizmasının tek başına bırakıldığında aşırı üreteceği tütün ve yüksek şekerli ürünler üzerindeki spesifik vergileri artırmıştır. Eş zamanlı olarak, toplum için faydalı olan ancak piyasa şartlarında bireyler tarafından yeterince talep edilmeyen koruyucu sağlık hizmetleri ve temel eğitimi bütçeden finanse ederek bedelsiz sunmaya başlamıştır.

Maliye politikasının bu müdahalesinin teorik gerekçesi ve gerçekleştirmeyi hedeflediği temel amaç aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Kıyı şeridine sahip bir ülkede, denizlerdeki balık popülasyonu aşırı avlanma nedeniyle hızla tükenme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Denizlerin mülkiyetinin kimseye ait olmaması ve bir işletmenin avladığı balığın diğerlerinin avlayabileceği miktarı azaltması nedeniyle piyasada 'ortakların trajedisi' (tragedy of the commons) yaşanmakta ve hiçbir işletme av miktarını gönüllü olarak sınırlandırmamaktadır. Bu durumu düzeltmek isteyen devlet, devredilebilir kota sistemi getirerek avlanma haklarını sınırlandırmış ve bu kotaları ücretlendirerek piyasada alınıp satılmasına olanak tanımıştır.

Maliye politikasının temel amaçları çerçevesinde değerlendirildiğinde, devletin bu piyasaya müdahale etmesinin ardındaki asıl teorik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?